Reşit Galip kimdir?

Mustafa Reşit, 1893 yılında Rodos'ta dünyaya gelen tıp doktoru ve siyasetçidir. Aydın milletvekili olarak II. (ara seçim), III. ve IV. dönemlerde görev yapmıştır. 19 Eylül 1932 ile 13 Ağustos 1933 tarihleri arasında Millî Eğitim Bakanı olmuş ve bu süreçte Üniversite Reformu'nu hayata geçirmiştir. Türk Tarih Kurumu'nun kuruluşundaki Türk Tarihi Tedkik Heyeti'nde genel sekreter, Türk Dil Kurumu'nda ise başkan olarak hizmet etmiştir. Diplomat Hüseyin Ragıp Baydur'un kardeşi olan Reşit, 1893'te Rodos'ta dünyaya gelmiştir. Babası İslimye Kasabası'ndan mahkeme reisi olan Galip Bey ve annesi Rodos doğumlu Münevver Hanım'dır. Rodos'taki eğitiminin ardından adanın İtalyan işgalini takiben kardeşi Hüseyin Ragıp ile Marmaris'e, ardından Aydın ve İzmir'e geçmiştir. İzmir'de lise eğitimi görmüş ve II. Meşrutiyet'in ilanını takiben “Ferda-yı Temmuz” isimli bir gazete çıkarmıştır.

1911'de İstanbul'daki Darülfünun Tıp Fakültesi'ne başlamış, öğrencilik yıllarında “Hakikat” isimli bir gazete ve “Sivrisinek” adında bir karikatür dergisi çıkarmıştır. Aynı zamanda okulda Türk Ocakları'nın bir şubesini kurmuş, Balkan Savaşı'na ve I. Dünya Savaşı'na gönüllü olarak katılmıştır. Çatalca ve Kafkasya'da savaştıktan sonra Erzurum'da hastalık nedeniyle geri dönmüştür. 1917'de tıp eğitimini tamamlamıştır. Mezuniyet sonrası fakültede asistan doktor olarak göreve başlamış, fakat öğretim sistemini eleştiren bir broşür yayınladıktan sonra istifa etmiştir.

I. Dünya Savaşı'nın ardından İstanbul'da "Köycüler" adında bir dernek kurulmuş ve Reşit bu derneğin kurucuları arasında yer almıştır. Kurtuluş Savaşı sırasında köylerde millî mücadele propagandası yapmış, Sakarya Savaşı sonrasında Ankara Sağlık Bakanlığı'nda görevlendirilmiştir. Sağlık sorunları nedeniyle Mersin'e tayin edilmiş, daha sonra Gaziantep'teki bir görevi reddederek Mersin'de özel pratisyen doktor olarak çalışmaya başlamıştır. Mersin'de iken “Yeni Mersin” ve “Yeni Adana” gazetelerinde köylü eğitimi ve hizmetin önemini vurgulayan yazılar yazmıştır. Lozan Anlaşması sonrasında Türk-Yunan nüfus mübadelesini denetlemek üzere kurulan komisyonda delege olarak hizmet vermiştir.

Mart 1923'te Mersin'de tıp pratiği yaparken Atatürk'ü etkileyen bir konuşma yapan Dr. Reşit Galip, 1925'te Mustafa Kemal Atatürk'ün tavsiyesi üzerine milletvekili adayı oldu. General İzzettin Çalışlar'ın istifasıyla boşalan Aydın milletvekilliğine seçilerek TBMM'ye katıldı. Mecliste, milletvekili Ali Çetinkaya'nın silahından Halit Paşa'nın yaralandığı bir olay yaşandı. Galip, Paşa'ya ilk yardımda bulundu fakat Halit Paşa kurtarılamadı. Kısa bir süre sonra Şeyh Sait İsyanı patlak verdi ve Galip, Ankara İstiklal Mahkemesi'nde görev aldı. İlerleyen yıllarda Aydın milletvekilliği yapmaya devam eden Galip, Atatürk'ün önerisiyle Serbest Fırka'ya katıldı ve daha sonra partiden ayrıldı.

1930'da Türk Ocakları'nın kurultayında Türk Tarihi Tedkik Heyeti üyeliğine seçilen Galip, aynı zamanda heyetin genel sekreterliğini üstlendi. Türk Ocakları kapandığında, Halkevleri'nin kuruluşunda aktif bir rol oynadı. Türk Dil Kurumu'nun öncülü olan Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nde görev yaptı ve Öz Dilimiz dergisinin baş yazarlığını sürdürdü.

1932'de Millî Eğitim Bakanı olarak atanmadan önce Atatürk ile bazı fikir ayrılıkları yaşayan Reşit Galip, Esat Bey'in istifasının ardından bakanlık koltuğuna oturdu. Bakanlığı döneminde Türk Dil Kurumu başkanı olarak görev aldı ve ilkokullarda Atatürk ilkelerini öğrencilere aktarma çalışmalarında bulundu. 1933'te Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nin kuruluş fikrini ortaya attı. Bakanlığı döneminde, İstanbul Üniversitesi'nin kurulması ve İstanbul Darülfünunu'nun modern bir üniversiteye dönüştürülmesi gibi önemli reformlara imza attı. Ancak bu reformlarla ilgili eleştirilere maruz kaldı ve 1933'te bakanlıktan istifa etti.

Bakanlıktan ayrıldıktan kısa bir süre sonra zatürre sorunları nedeniyle hayatını kaybeden Galip, Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedildi. 3 çocuğu vardı ve torunlarından biri, akademisyen Baskın Oran'ın eşidir. Adına Ankara ve Nazilli'de caddeler bulunmakta olup, Yener Oruç'un "Atatürk'ün Fikir Fedaisi: Dr. Reşit Galip" adlı kitabı hakkındaki çalışmaları anlatmaktadır.