Ankara’nın Lezzet Hazinesi: Efelek Sarması Nedir, Nasıl Yapılır, Nerede Yenir?

Ankara’da Efelek Sarması Geleneği ve Yöresel Önemi

Ankara’nın yöresel mutfak kültürü, Anadolu’nun en köklü tatlarını barındırır. Bu tatların arasında Efelek sarması, son yıllarda yeniden keşfedilen, hem hafif hem de besleyici bir lezzet olarak öne çıkmaktadır. “Efelek” aslında bir bitkidir; halk arasında “labada” olarak da bilinir. Genellikle ilkbahar aylarında taze olarak toplanır ve yapraklarıyla yapılan sarmalar, Ankara’nın kırsal bölgelerinde sofraların vazgeçilmezi haline gelmiştir.

Ankara’nın köylerinde bahar geldiğinde kadınlar, tarlalardan efelek yapraklarını özenle toplar. Bu yapraklar, klasik asma yapraklarına göre daha yumuşaktır ve kendine has bir ekşimsi tada sahiptir. Bu nedenle Efelek sarması, hem etli hem de zeytinyağlı olarak yapılabilir. Ankara’nın Polatlı, Beypazarı ve Güdül yörelerinde özellikle düğün, bayram gibi özel günlerde sıkça hazırlanır.

Yalnızca lezzetiyle değil, besin değeriyle de dikkat çeken efelek yaprağı, demir, kalsiyum ve C vitamini bakımından oldukça zengindir. Bu nedenle Ankara’da geleneksel olarak “şifa niyetine” de tüketilir.

Ankara Usulü Efelek Sarması Nasıl Yapılır?

Efelek sarmasının hazırlanışı sabır ve özen ister. Ankara’da bu yemeği yapanlar, genellikle her bir sarmayı aynı boyda ve incelikte sarmaya dikkat eder. Böylece hem görünüm hem de lezzet açısından mükemmel bir sonuç elde edilir.

İç harcı için ince bulgur, pirinç, soğan, salça, nane, karabiber ve isteğe göre az miktarda kıyma kullanılır. Ankara’nın yöresel tariflerinde genellikle tereyağı tercih edilir, çünkü bu lezzeti derinleştirir. Efelek yaprakları haşlanmadan, doğrudan içle birlikte sarılır; bu sayede yaprakların doğallığı korunur.

Tencerenin dibine birkaç efelek yaprağı serilir, ardından sarmalar sıkıca dizilir. Üzerine limon dilimleri ve biraz zeytinyağı eklenir. Kısık ateşte pişen sarmalar, piştikten sonra yoğurtla servis edilir. Bazı Ankara evlerinde, yoğurtlu sarımsaklı sos eklenerek daha da lezzetli hale getirilir.

Ankara Usulü Efelek Sarması Tarifi

• Malzemeler:
  20-25 efelek yaprağı, 1 su bardağı pirinç, yarım su bardağı ince bulgur, 1 adet kuru soğan, 1 yemek kaşığı salça, 2 yemek kaşığı zeytinyağı, tuz, karabiber, kuru nane.

• Hazırlanışı:
  Soğan ince doğranır, pirinç ve bulgurla karıştırılır. Baharatlar ve salça eklenir. Efelek yaprakları tek tek alınarak içten bir kaşık konur, sıkıca sarılır. Tencereye dizilen sarmaların üzerine sıcak su eklenir, 30-40 dakika pişirilir.

Ankara’da Efelek Sarması Nerede Yenir?

Efelek sarması, Ankara’da genellikle ev yemekleri yapan yöresel restoranlarda bulunabilir. Özellikle Beypazarı, Güdül ve Kızılcahamam gibi ilçelerdeki köy sofralarında bu lezzeti doğal haliyle tatmak mümkündür. Ankara merkezde ise bazı yöresel lokantalar, menülerine efelek sarmasını dahil etmeye başlamıştır.

Beypazarı’nın ünlü ev yemekleri restoranlarında efelek sarması, genellikle yoğurtla servis edilir. Bazı yerlerde yanında bazlama veya tandır ekmeği de sunulur. Ziyaretçiler, doğal ve köy usulü hazırlanan bu sarmayı tattıklarında hem nostaljik hem de sağlıklı bir lezzetle karşılaşır.

Ankara’da Denenmesi Gereken Efelek Sarması Mekanları

• Beypazarı Sofrası (Beypazarı): Geleneksel sunumuyla öne çıkar.

• Güdül Evi (Güdül): Köy ortamında doğal malzemelerle yapılır.

• Anadolu Mutfağı (Çankaya): Şehir merkezinde ev usulü efelek sarması sunar.

Efelek Sarmasının Adı ve Tarihçesi

Efelek kelimesi, Orta Anadolu’da yüzyıllardır kullanılan bir bitki adıdır. Ankara halkı arasında “efelek otu” olarak bilinen bu bitki, Osmanlı döneminde de sofralarda yer bulmuştur. Rivayete göre efelek yaprakları, savaş zamanlarında asma yaprakları bulunmadığında alternatif olarak kullanılmıştır.

Bu gelenek zamanla kalıcı hale gelmiş ve “Efelek sarması” Ankara mutfağının sembollerinden biri olmuştur. Günümüzde bu yemek, özellikle yöresel festivallerde, “Ankara yemekleri” yarışmalarında sıkça karşımıza çıkar.

Ankara’nın Efelek Sarmasıyla Yaşayan Kültürü

Efelek sarması yalnızca bir yemek değildir; aynı zamanda Ankara’nın doğayla iç içe geçmiş yaşam biçiminin bir yansımasıdır. Her bahar mevsiminde efelek yapraklarını toplamak, mahalleli kadınların bir araya geldiği bir gelenek haline gelmiştir. Bu yönüyle efelek sarması, hem bir lezzet hem de bir dayanışma simgesidir.