Ankara’da adli yardım ve ücretsiz avukat nasıl alınır?

Ankara’da boşanma, nafaka, işçilik alacağı, kira uyuşmazlığı, icra takibi gibi davalarda avukat tutacak imkânı olmayan binlerce kişi, adli yardım ve ücretsiz avukat desteği için Ankara Barosu’na başvuruyor. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve HMK’daki adli yardım hükümleri, başkentte gelir durumu yetersiz olanların hak arama sürecine ücretsiz veya çok düşük maliyetle erişebilmesini sağlıyor. Peki bu destekten kim, ne zaman, hangi dosyalarda ve hangi belgelerle yararlanabiliyor?

ADLİ YARDIM HAKKI KANUNLA GÜVENCEYE ALINIYOR

Türkiye’de adli yardım sistemi, temel olarak 1136 sayılı Avukatlık Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve ilgili yönetmeliklere dayanıyor. Bu mevzuata göre, hukuki yardım alacak durumda olup da ödeme gücü bulunmayan kişilere; dava ve takiplerinde ücretsiz avukat atanması, yargılama giderlerinden geçici muafiyet sağlanması mümkün oluyor.

Ankara’da bu mekanizmanın omurgasını, Ankara Barosu Adli Yardım Bürosu oluşturuyor. Baro, maddi imkânı olmayanlar için gönüllü avukatları görevlendiriyor; mahkemeler ise HMK kapsamında, şartları sağlayanlara harç ve giderler açısından adli yardım kararı verebiliyor. Böylece “param yok, dava açamam” diyenler için hukuki yol fiilen kapanmamış oluyor.

KİMLER ADLİ YARDIM VE ÜCRETSİZ AVUKAT İSTEYEBİLİYOR?

Ankara’da adli yardım ve ücretsiz avukat desteği, “yoksulluk sınırına yakın veya altında” geliri olan, düzenli bir avukat ücreti ve dava gideri ödeyemeyecek durumda bulunanlar için öngörülüyor. Başvuruda aranan temel şart, gerçek anlamda maddi imkânsızlık içinde olunması ve davanın/işlemin hukuken ciddi nitelik taşıması.

Uygulamada sık başvuran gruplar şöyle:

• Düşük gelirli ya da hiçbir geliri olmayan boşanmak isteyen eşler,
• Şiddet mağduru kadınlar (6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararları dâhil),
• İşten haksız çıkarıldığını iddia eden işçiler,
• Kiracı–ev sahibi uyuşmazlığı yaşayan ve avukat tutamayanlar,
• Engelli, yaşlı, işsiz veya sosyal yardım alan vatandaşlar.

Gelir durumu “asgari ücretin çok üzerinde” olanlar veya mal varlığıyla rahatça avukat tutabilecek konumdakiler için adli yardım genellikle uygun bulunmuyor.

ANKARA BAROSU ADLİ YARDIM BÜROSU BAŞVURULARI KABUL EDİYOR

Ankara’da ücretsiz avukat talep etmek isteyenler, doğrudan Ankara Barosu Adli Yardım Bürosu’na başvuruyor. Büroların açık adres ve çalışma saatleri Baro’nun resmî sitesinde duyuruluyor; bazı durumlarda telefonla ön bilgi alınıp yönlendirme de yapılıyor.

Başvuruda istenen temel belgeler genellikle şöyle:

• T.C. kimlik kartı,
• İkametgâh belgesi,
• Gelir durumunu gösterir belgeler (maaş bordrosu, SGK dökümü, işsizlik kaydı),
• Üzerine kayıtlı taşınmaz/araç olup olmadığını gösterir beyan ve gerektiğinde tapu/trafik tescil sorgusu,
• Sosyal yardım alınıyorsa bunu gösteren belge,
• Uyuşmazlığa dair mevcut evrak (boşanma için evlilik cüzdanı, icra evrakı, sözleşme, ihtarname vb.).

Ankara Barosu, başvuranın sosyo-ekonomik durumunu bu belgeler üzerinden değerlendirerek “adli yardıma uygunluk” kararı veriyor ve uygun görülen dosyalara avukat atıyor.

BAŞVURU KABUL EDİLDİĞİNDE ÜCRETSİZ AVUKAT ATAMASI YAPILIYOR

Adli yardım talebi kabul edilen başvurularda Ankara Barosu, listesinde kayıtlı avukatlardan birini dosyaya adli yardım avukatı olarak atıyor. 

Bu avukat, normal bir vekil gibi:

• Dava veya icra takibini açıp yürütüyor,
• Duruşmalara katılıyor,
• Gerekli dilekçeleri yazıyor,
• Müvekkilini süreç hakkında bilgilendiriyor.

Avukatın ücreti, adli yardım bütçesinden ve Adalet Bakanlığı tarafından barolara aktarılan ödeneklerden karşılanıyor. Müvekkilden vekâlet ücreti talep edilmiyor; sadece noter vekâletname harcı gibi bazı cüzi masraflar için istisnai durumlar olabiliyor, bunlar da çoğu dosyada asgari düzeyde tutulmaya çalışılıyor.

MAHKEMEDE ADLİ YARDIM KARARI GİDERLERİ ERTELEYEBİLİYOR

Baro üzerinden ücretsiz avukat atanmasıyla birlikte, mahkeme cephesinde adli yardım kararı da gündeme geliyor. HMK’nın adli yardıma ilişkin hükümlerine göre, hâkim; dava harcı, gider avansı, keşif ve bilirkişi ücreti gibi kalemlerde, koşulları sağlayan kişiyi geçici olarak bu ödemelerden muaf tutabiliyor veya dosya sonuna erteleyebiliyor.

Ankara’daki mahkemelerde adli yardım talebi;

• Dava dilekçesinde veya ayrı bir dilekçe ile isteniyor,
• Ekonomik durum beyanı ve belgelerle destekleniyor,
• Mahkeme, gerektiğinde muhtarlıktan, SGK’dan, vergi dairesinden araştırma isteyebiliyor.

Haklı bulunan talep üzerine verilen adli yardım kararı, hem yargılama gideri yükünü hafifletiyor hem de “harç yatırmadan dava açılamaz” engelini fiilen aşıyor.

ŞİDDET MAĞDURU KADINLAR VE ÇOCUKLAR ÖNCELİKLİ DEĞERLENDİRİLİYOR

Ankara’da Ankara Barosu’nun uygulamasında, şiddet mağduru kadınlar, çocuklar ve acil risk altındaki kişiler için adli yardım başvuruları öncelikli sıraya alınıyor. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddet mağdurlarına ücretsiz hukuki yardım sağlanmasını da teşvik ediyor.

Bu dosyalarda genellikle:

• Koruma tedbiri talepleri,
• Şiddet failine uzaklaştırma kararı,
• Geçici velayet, nafaka gibi talepler,

ivedilikle ve çoğu zaman gün içinde işleme alınıyor. Ankara Barosu Kadın Hakları Merkezi ve Çocuk Hakları Merkezi de benzer dosyalarda adli yardım birimiyle koordineli şekilde çalışabiliyor.

ANKARA’DA EN ÇOK HANGİ DAVALARDA ADLİ YARDIM İSTENİYOR?

Baro kaynaklarına ve sahadaki avukatların gözlemlerine göre Ankara’da adli yardım kapsamında en sık karşılaşılan dosyalar şunlar:

• Çekişmeli ve anlaşmalı boşanma davaları,
• Nafaka, velayet ve mal paylaşımı uyuşmazlıkları,
• İşçilik alacağı ve işe iade davaları,
• Tahliye, kira alacağı gibi kira hukuku uyuşmazlıkları,
• Tüketici uyuşmazlıkları ve icra–takip itirazları.

Ceza yargılamasında ise farklı bir sistem işliyor. Örneğin şüpheli veya sanığın müdafiinin zorunlu olduğu durumlarda, baro CMK servisi üzerinden ücretsiz müdafi atıyor; bu da ayrı ama ücretsiz bir avukat mekanizması olarak Ankara’da işliyor.

BAŞVURU REDDEDİLDİĞİNDE YENİDEN DEĞERLENDİRME İMKÂNI BULUNUYOR

Her başvuru otomatik kabul edilmiyor. Gelir durumu yeterince düşük olmayan, mal varlığı ile avukat tutabilecek durumda olduğu tespit edilen kişilerin adli yardım talepleri reddedilebiliyor. 

Bu durumda başvuran;

• Gelirinde değişiklik olursa,
• Yeni borçlar veya özel durumlar ortaya çıkarsa,

yeniden başvuru yapabiliyor ve dosyasının tekrar değerlendirilmesini isteyebiliyor.

Red kararında da baro, genellikle gerekçeli bir açıklama yapıyor; böylece başvuran hangi kriteri sağlayamadığını bilip sonraki süreçte buna göre hareket edebiliyor.

ANKARA’DA ADLİ YARDIM BAŞVURUSUNDA EN ÇOK HANGİ HATALAR YAPILIYOR?

Ankara Barosu’na başvuranların sık yaptığı hatalar arasında şunlar öne çıkıyor:

• Gelir durumunu tam ve doğru beyan etmemek,
• Üzerine kayıtlı mal varlığını gizlemeye çalışmak,
• Davaya ilişkin evrakları eksik getirmek,
• “Sadece danışmak” istediği konu için adli yardım yerine, ücretsiz danışmanlık saatlerinin sorulmaması.

Avukatlar, yanlış veya eksik beyanın hem başvuruyu zora soktuğunu hem de tespit edilmesi hâlinde güven ilişkisini zedelediğini vurguluyor. Ankara’da Baro, gerçek anlamda maddi imkânsızlık içinde olup hakkını aramak isteyenleri öncelemeye çalışıyor.

SORU–CEVAP: ANKARA’DA ADLİ YARDIM VE ÜCRETSİZ AVUKAT HAKKINDA MERAK EDİLENLER

Ankara’da ücretsiz avukat için nereye başvuruluyor?

• Ankara Barosu Adli Yardım Bürosu’na başvuruluyor. Baro, şartları sağlayanlara kendi listesinde kayıtlı avukatlardan birini atıyor.

Adli yardım alan kişi hiç mi ödeme yapmıyor?

• Avukata vekâlet ücreti ödenmiyor. Noter vekâlet ücreti gibi bazı masraflar için istisnai ödemeler çıkabiliyor; ancak yargılama harç ve giderleri için HMK adli yardım kararıyla geçici muafiyet sağlanabiliyor.

Şiddet mağduru kadınlar için özel bir uygulama var mı?

• Evet. 6284 sayılı Kanun ve Ankara Barosu uygulamaları gereği şiddet mağduru kadınların başvuruları öncelikli değerlendiriliyor, koruma ve uzaklaştırma talepleri hızlıca işleme alınıyor.

Geliri asgari ücret civarında olan biri adli yardım alabilir mi?

• Bu mümkün; ancak tek kriter maaş değil. Kira, bakmakla yükümlü olunan kişiler, borçlar ve genel ekonomik durum hep birlikte değerlendiriliyor; baro, gerçek mağduriyeti gözeterek karar veriyor.