Ankara’nın en fakir semtleri hangileri?

Ankara’nın sosyo-ekonomik haritası, hem şehir merkezinde derin yoksulluk yaşayan mahalleleri hem de kırsalda imkânlardan uzak ilçeleri aynı anda gösteriyor. Resmi SEGE verileri, sahadaki kira ve gelir düzeyiyle birleşince, Altındağ’ın bazı mahalleleri ile Haymana ve Bala gibi ilçelerin en kırılgan noktalar arasında yer aldığını ortaya koyuyor.

ANKARA’DA YOKSUL İLÇELER HANGİLERİ?

Ankara’da yoksulluk kabaca iki başlıkta toplanıyor: Kentsel yoksulluk ve kırsal yoksulluk. Kentsel yoksulluk; göç alan, eski yapı stokuna sahip, kayıt dışı işlerin yoğun olduğu mahallelerde görülüyor. Kırsal yoksulluk ise merkeze uzak, tarım ve hayvancılığın dar bir alana sıkıştığı ilçelerde karşımıza çıkıyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması (SEGE) raporlarında Çankaya, Yenimahalle ve Keçiören gibi merkez ilçeler üst basamaklarda yer alırken, Haymana, Bala, Kalecik ve benzeri ilçeler daha alt sıralarda bulunuyor. Bu tablo, sadece gelir farkını değil, eğitim, sağlık ve istihdam olanaklarındaki uçurumu da yansıtıyor.

ALTINDAĞ'IN EN FAKİR MAHALLELERİ

Ankara’da “en fakir semt” denildiğinde ilk akla gelen yerler, Altındağ ilçesinin belirli mahalleleri oluyor. Önder ve Ulubey Mahalleleri, Siteler bölgesinin arka hattında, hem fiziksel koşullar hem de sosyal yapı itibarıyla öne çıkıyor. Eski, bakımsız binalar, düzensiz kiralama ilişkileri ve güvencesiz istihdam bu bölgenin temel fotoğrafını oluşturuyor.

Altındağ’daki bu mahallelerde mülteci nüfusu dikkat çekici biçimde yoğun. Bu durum hem kira piyasasını hem de işgücü piyasasını aşağıya çekiyor; düşük ücretli, güvencesiz ve çoğu zaman sigortasız işlerin yaygınlaşmasına yol açıyor. Kentsel dönüşüm çalışmaları belirli noktalarda başlasa da, yoksulluk çoğu zaman bir sokak ötede yeniden üretiliyor.

HIDIRLIKTEPE VE YENİDOĞAN

Hıdırlıktepe ve Yenidoğan, uzun yıllar boyunca Ankara’nın “en yoksul” bölgeleri olarak anıldı. Bu mahallelerin önemli bir kısmı kentsel dönüşüm projeleri kapsamında yıkıldı, yerine yeni konut blokları yükseldi. Ancak dönüşüm, her zaman bölgede yaşayan mevcut nüfusun gelir düzeyiyle uyumlu ilerlemedi.

Eski sakinlerin bir bölümü kira ve aidat seviyeleri nedeniyle bu yeni yapılarda barınamaz hale gelirken, daha çeperdeki daha ucuz bölgelere taşınmak zorunda kaldı. Böylece yoksulluk ortadan kalkmak yerine, yalnızca adres değiştirmiş oldu. Ankara pratiğinde, “gecekondu yıkıldı, sorun bitti” algısının sahaya tam olarak yansımadığı net biçimde görülüyor.

MAMAK'IN EN FAKİR MAHALLELERİ

Mamak ilçesi, özellikle Akdere ve Boğaziçi çevresinde, gecekondudan apartmanlaşmaya geçişin yoğun yaşandığı bir hat oluşturuyor. Bu bölgeler, ağır yoksulluk yerine ağırlıklı olarak alt ve orta-alt gelir gruplarının yaşadığı, işçi ve emekçi nüfusun yoğun olduğu alanlar olarak öne çıkıyor.

Kira seviyesi, merkez ilçelere göre daha düşük seyretse de, hane başına düşen gelir de aynı oranda sınırlı. Bu nedenle, sosyal yardımlar, belediye destekleri ve aile içi dayanışma mekanizmaları gündelik yaşamda belirleyici rol oynuyor. Ankara’nın kentsel yoksulluk haritasında Mamak, Altındağ kadar “dip nokta” olmasa da, kırılgan bir bant oluşturuyor.

EN FAKİR KIRSAL İLÇELER HANGİLERİ?

Ankara’nın sadece merkez ilçelerine değil, tüm idari sınırlarına bakıldığında, yoksulluk algısı kısmen değişiyor. SEGE verilerine göre Haymana, Bala, Kalecik ve benzeri ilçeler, sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından Ankara’nın alt basamaklarında yer alıyor. Buradaki yoksulluk ise kentteki gibi “gecekondu ve işsizlik” üzerinden değil, kırsal az gelişmişlik üzerinden tarif ediliyor.

Haymana ve Bala’da ekonomi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayalı. Genç nüfusun bir kısmı eğitim veya iş için merkeze göç ederken, geride kalan nüfus yaşlanma eğilimi gösteriyor. Sağlık, eğitim, kültürel etkinlikler ve istihdam imkânlarına erişim merkez ilçelere göre oldukça sınırlı. Bu tablo, gelir seviyesinin yanı sıra, fırsat eşitsizliğini de açık biçimde gözler önüne seriyor.

ÇİNÇİN

Ankara’da uzun yıllar boyunca “en tehlikeli, en fakir yer” denildiğinde Çinçin Bağları, yani bugünkü Gültepe Mahallesi öne çıkıyordu. Suç oranı, uyuşturucu kullanımı ve çeteleşme gibi başlıklarla anılan bölge, TOKİ ve kentsel dönüşüm projeleriyle büyük ölçüde yıkılıp yeniden yapıldı. Bugünkü fiziki görüntü, eski “slum” görünümünden oldukça uzak.

Ancak sosyal bellek, bir günde değişmiyor. Bölge ismi, hâlâ birçok Ankaralı için “yoksulluk ve risk” kodlarını tetikliyor. Bu durum, mekânsal yenilenmenin tek başına sosyo-ekonomik dönüşüm için yeterli olmadığını; eğitim, istihdam, sosyal uyum politikalarının da eş zamanlı yürütülmesi gerektiğini gösteriyor.

ANKARA’NIN EN FAKİR BÖLGELERİ FARKLI TÜRLERDE YOKSULLUK YAŞIYOR

Ankara’da Altındağ’ın Önder ve Ulubey mahalleleri, kentsel derin yoksulluk açısından öne çıkıyor. Mülteci yoğunluğu, eski ve sağlıksız yapılar, kayıt dışı ve düşük ücretli işlerde çalışma, bu bölgeleri ülke ortalamasının da altında bir yaşam standardına itiyor. Haymana ve Bala gibi ilçeler ise kırsal az gelişmişlik, tarıma bağımlı ekonomi ve merkeze uzaklık nedeniyle dezavantajlı.

Mamak ve kısmen Sincan’ın bazı kesimleri, alt-orta gelir gruplarının yaşadığı, görece daha düşük kira ve işçi sınıfı yoğunluğuna sahip alanlar olarak yoksullukla değil ama kırılganlıkla anılıyor. 

Yoksulluk, kentsel dönüşüm ve göç dalgalarıyla birlikte yer değiştirse de, Ankara ölçeğinde tamamen ortadan kalkmıyor; yalnızca sınır değiştiriyor.