Eymir Gölü de dahil 2025’te Türkiye’de 34 bin 360 kuş halkalandı

Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğünün 2025’te yürüttüğü kuş halkalama çalışmalarına ilişkin “Türkiye Ulusal Halkalama Çalışmaları 2025 Raporu” hazırlandı. Rapordaki verilerin derlenmesiyle, Türkiye’nin kritik göç yolları üzerindeki kuş popülasyonlarının bilimsel izleme kapsamında takip edildiği belirtildi. Ankara Eymir Kuş Halkalama İstasyonu dâhil üç farklı noktada yapılan halkalama sayesinde, kuşların göç stratejileri, konaklama ve kışlama alanları, üreme bölgeleri, yaşam süreleri ve hayatta kalma oranlarına dair ölçülebilir bulgular elde edildi. Çalışmaların, kuş bilimi ve doğa koruma açısından uzun dönemli veri setleri oluşturduğu kaydedildi.

KUŞ HALKALAMA NEDEN ÖNEMLİ

Yüz yılı aşkın süredir dünyada kullanılan kuş halkalama yöntemi, standart bir bilimsel izleme aracı olarak öne çıkıyor. Halkalama ile her bireye ait kimlik niteliğinde bir kayıt oluşturuluyor; daha sonra yapılan gözlemlerle göç rotaları ve türlerin hareketliliği doğrulanıyor. DKMP koordinasyonunda yürütülen uygulamalar, binlerce kuşun yaşam döngüsünü izlemeyi mümkün kılıyor. Raporda, bu yöntemle elde edilen bilgilerin koruma planları, habitat yönetimi, türlerin hassas dönemlerinin belirlenmesi ve risk analizleri için doğrudan kullanılabildiği ifade edildi.

ÜÇ İSTASYONDA ÇALIŞMA

Rapora göre geçen yıl üç halkalama istasyonunda toplam 179 türden 34 bin 360 birey halkalandı. Çalışmalar; Iğdır’daki Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi, Ankara Eymir Kuş Halkalama İstasyonu ve Boğazkent Uygulamalı Çevre Eğitimi ve Kuş Halkalama İstasyonu’nda yürütüldü. DKMP, istasyonlarda elde edilen verilerin Türkiye’nin göç yolları üzerindeki konumunu bilimsel olarak görünür kıldığını belirtti. Ayrıca çalışmaların yerel halk ve öğrencilerde doğa bilincini güçlendirdiği, eğitim faaliyetlerine de zemin sağladığı kaydedildi.

EN FAZLA HALKALAMA IĞDIR’DA

En fazla kuşun halkalandığı istasyonun Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi olduğu belirtildi. Raporda, bu istasyonda hem tür çeşitliliğinin yüksek olduğu hem de halkalama sayısının öne çıktığı vurgulandı. En fazla halkalanan türler arasında ilk beşte karabaşlı ötleğen, kızılgerdan, çıvgın, söğütbülbülü ve boz ötleğen yer aldı. DKMP, tür bazlı kayıtların göç dönemlerindeki yoğunlaşmayı göstermesi açısından kritik olduğunun altını çizdi; bu verilerin saha koruma önceliklerini netleştirdiğini ifade etti.

EL KONULAN KUŞLAR SALINDI

DKMP’nin koruma-kontrol faaliyetleri kapsamında el konulan ve doğaya dönmesi uygun görülen kuşlara da halkalama uygulandı. Bu çerçevede 22 türden 100 kuşun tedavi süreçlerinin ardından halkalanarak doğaya bırakıldığı bildirildi. Yetkililer, bu uygulamanın hem rehabilitasyon süreçlerinin izlenmesini sağladığını hem de bireylerin yeniden doğaya uyumuna ilişkin takip imkânı verdiğini kaydetti. Raporda, rehabilitasyon sonrası doğaya kazandırma çalışmalarının kayıt altına alınmasının, doğa koruma yönetiminde şeffaflık ve ölçülebilirlik sağladığı belirtildi.

SEKİZ YIL SONRA GÖRÜLDÜ

Raporda 2025 yılında 13 türden 31 kuşa ait geri bildirim verisi elde edildiği bilgisi yer aldı. En eski geri bildirimin, 2017’de İsrail’de halkalanan bir küçük sumruya ait olduğu belirtildi. Söz konusu bireyin, halkalandıktan yaklaşık 8 yıl sonra Türkiye’de canlı olarak gözlemlendiği kaydedildi. DKMP, bu tür geri bildirimlerin göç bağlantılarını doğrulamada ve uluslararası ölçekte veri paylaşımını güçlendirmede önemli rol oynadığını vurguladı.

LEYLEK 7 BİN KİLOMETRE UÇTU

En uzak mesafeden gelen geri bildirimin, 2024’te Sinop’ta halkalanan bir leyleğe ait olduğu ifade edildi. Rapora göre 12 Haziran 2024’te Sinop’un Saraydüzü ilçesinde halkalanan leylek, 9 Mart 2025’te yaklaşık 7 bin 182 kilometre uzaklıktaki Güney Afrika Cumhuriyeti’nde canlı gözlemle kayda geçti. DKMP, bu kaydın göçün ölçeğini somut biçimde gösterdiğini belirtti; uzun mesafe verilerinin koridor koruma çalışmalarına doğrudan katkı verdiğini ifade etti.