Atatürk’ün ziyaret ettiği 2 bin yıllık hamam açılıyor

Ankara’nın Çubuk ilçesinde bulunan yaklaşık 2 bin yıllık Melikşah Hamamı, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi ve Çubuk Belediyesi iş birliğiyle yürütülen kazılarla gün yüzüne çıkarıldı. Roma dönemine ait tarihi yapıda Osmanlı, Geç Roma, Selçuklu ve Erken İslami döneme tarihlenen buluntulara ulaşıldı. Atatürk’ün 1933 yılında ziyaret ettiği hamamın restore edilerek turizme açılması hedefleniyor.

ANKARA ÇUBUK’TA 2 BİN YILLIK HAMAM GÜN YÜZÜNE ÇIKARILDI

Ankara’nın Çubuk ilçesindeki Melikşah Hamamı, yaklaşık 2 bin yıllık geçmişiyle bölgenin önemli kültür varlıkları arasında yer alıyor. Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen tarihi hamam, 3 yıldır sürdürülen arkeolojik kazılarla yeniden görünür hale getirildi.

Çubuk’ta bulunan tarihi yapı, 1974 yılına kadar bölge halkı tarafından kullanıldı. Sıcak suyun çekilmesinin ardından kaderine terk edilen hamam, yıllar içinde çalı ve toprak örtüsü altında kaldı. Yan duvarları çöken ve bazı bölümleri kapanan yapı, yürütülen kazı çalışmalarıyla yeniden ortaya çıkarıldı.

MELİKŞAH HAMAMI 1974 YILINA KADAR KULLANILDI

Melikşah Hamamı, yalnızca arkeolojik değeriyle değil, yakın geçmişteki kullanımıyla da dikkat çekiyor. Bölge sakinlerinin anlatımlarına göre hamamda 1974 yılına kadar sıcak su bulunuyordu ve yapı köylüler tarafından aktif şekilde kullanılıyordu.

Hamamın bulunduğu alana yakın bir noktada açılan sondajın ardından sıcak suyun çekildiği, bu gelişme sonrası yapının işlevini yitirdiği belirtiliyor. Yaklaşık 50 yıl boyunca bakımsız kalan tarihi hamam, kazı çalışmalarının başlamasıyla yeniden araştırma konusu oldu.

KAZILAR 3 YIL ÖNCE RESMÎ İZİNLE BAŞLATILDI

Melikşah Hamamı’ndaki kazı çalışmaları, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi ve Çubuk Belediyesi iş birliğinde başlatıldı. Çalışmalar, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünden alınan izinle 3 yıl önce başladı.

Kazıların ilk yılında hamamın havuz bölümü ve çevresindeki alanlar temizlendi. Yapının altıgen planlı havuz kısmı ortaya çıkarıldı. Alandan çıkan büyük taş bloklar incelendiğinde, hamamın Roma dönemi mimari özellikleri taşıdığı belirlendi.

OSMANLI, SELÇUKLU VE GEÇ ROMA BULUNTULARI ORTAYA ÇIKTI

Melikşah Hamamı kazılarında farklı dönemlere ait çok sayıda buluntuya ulaşıldı. Geçen yıl yapılan çalışmalarda Osmanlı dönemine ait seramik parçaları gün yüzüne çıkarıldı. Bu yılki kazılarda ise Geç Roma, Selçuklu ve Erken İslami döneme tarihlenen eserler tespit edildi.

Kazı alanında seramiklerin yanı sıra yüzük ve çivi gibi buluntular da bulundu. Özellikle Geç Roma dönemine ait, üzerinde bezeme bulunan bir seramik parçasının yapının tarihlendirilmesine katkı sağladığı belirtildi.

ATATÜRK 1933 YILINDA HAMAMI ZİYARET ETTİ

Melikşah Hamamı’nın tarihindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yapıyı ziyaret etmiş olması oldu. Atatürk, 1933 yılında İsmet İnönü ile birlikte Melikşah köyüne yaptığı ziyaret sırasında tarihi hamamı gezdi.

Atatürk’ün hamamın havuz bölümünü incelerken çekilen fotoğraflarına TRT arşivinden ulaşıldı. Kazı ekibi, bu fotoğrafların yapının hem tarihî hafızası hem de turizm potansiyeli açısından büyük önem taşıdığını belirtiyor.

ATATÜRK’ÜN FOTOĞRAFLARI SERGİLENEBİLİR

Kazı çalışmalarının tamamlanmasının ardından Melikşah Hamamı’nın restore edilmesi ve koruma altına alınması planlanıyor. Proje kapsamında kazılarda ortaya çıkarılan eserlerin, Atatürk’ün hamam ziyaretine ait fotoğraflarla birlikte sergilenmesi hedefleniyor.

Bu kapsamda köy içinde bir sergi alanı ya da yapı oluşturulması gündemde bulunuyor. Kazı ekibi, hamamdan götürüldüğü düşünülen bazı taş blokların köydeki bahçe duvarlarında yer aldığını, bunların da ilerleyen süreçte değerlendirilmek istendiğini aktardı.

“ROMA DÖNEMİ MİMARİ ÖZELLİKLERİ TAŞIYOR”

Kazı Başkanı Doç. Dr. Yusuf Albayrak, Melikşah Hamamı’nın Roma dönemi mimarisine işaret eden özellikler taşıdığını söyledi. Albayrak, çalışmalara ilk başladıklarında yapının büyük bölümünün görünmez halde olduğunu belirtti.

Albayrak, “Köyün ileri gelenleri ve yaşlı amcalar, 1974 yılına kadar burada yüzdüklerini, sıcak suyun çıktığını ve kanallar aracılığıyla eğlendiklerini anlatıyor. Fakat 1974 yılında daha aşağı bir alanda sondaj açılması nedeniyle sıcak su buradan çekilmiş ve hamam kaderine bırakılmış” dedi.

“ALTIGEN HAVUZ KISMINI TEMİZLEDİK”

Kazı Başkanı Albayrak, yaklaşık 50 yıl boyunca çalı ve moloz altında kalan tarihi yapının ilk olarak havuz kısmında çalıştıklarını ifade etti. Hamamın altıgen havuz bölümünün temizlenmesiyle yapının planı daha net şekilde ortaya çıktı.

Albayrak, “Çalışmalara ilk başladığımızda öncelikle hamamın altıgen havuz kısmını temizledik. Çıkan büyük blokları tasnif ettiğimizde buranın net bir şekilde Roma dönemi mimari özellikleri taşıdığını gördük” diye konuştu.

ARALIKSIZ KULLANIM ARKEOLOJİK VERİYİ AZALTTI

Melikşah Hamamı’nın Roma döneminden 1974 yılına kadar uzun süre kullanılmış olması, arkeolojik buluntu miktarını etkiledi. Doç. Dr. Yusuf Albayrak, yapının terk edilip toprak altında kalması halinde Roma dönemine ait daha fazla buluntuya ulaşılabileceğini söyledi.

Albayrak, “Bizim dezavantajımız şu; eğer bu hamam Roma döneminden sonra terk edilip üzeri toprakla kapansaydı, o döneme ait çok daha fazla buluntu elde edebilirdik. Ancak 2000 yıl boyunca hiç terk edilmeden, aralıksız 1974’e kadar kullanıldığı için maalesef arkeolojik veri yönünden zayıf kalmaktadır” ifadelerini kullandı.

HAMAMIN İLK HALİNDE TEK KUBBELİ OLDUĞU DEĞERLENDİRİLİYOR

Kazı Başkanı Albayrak, Melikşah Hamamı’nın ilk yapıldığı dönemde tek kubbeli, üzeri kapalı ve çevresi duvarlarla çevrili bir yapı olabileceğini belirtti. Ancak yıllar içinde çatının ve yan duvarların çöktüğünü, hamamın işlevini kaybettikten sonra korunaksız kaldığını söyledi.

Kazılarda elde edilen mimari izler, yapının Roma dönemi hamam geleneğiyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Albayrak, özellikle büyük bloklar, havuz planı ve sıcak su kullanımıyla yapının bölgenin önemli termal yapılarından biri olabileceğini ifade etti.

JEORADARLA YENİ BÖLÜMLER ARAŞTIRILACAK

Kazı ekibi, gelecek dönem çalışmalarında hamam çevresini jeoradar yöntemiyle taramayı planlıyor. Bu yöntemle yapının çevresinde başka bölümlerin bulunup bulunmadığı araştırılacak.

Doç. Dr. Albayrak, hamamın yalnızca bir banyo yapısı mı, yoksa konaklama ve tedavi amaçlı kullanılan daha geniş bir kompleksin parçası mı olduğunun belirlenmesini hedeflediklerini söyledi. Bu nedenle bölgede daha kapsamlı arkeolojik araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu belirtti.

“AMACIMIZ TİCARİ DEĞİL, TURİSTİK”

Melikşah Hamamı’nın geleceğine ilişkin değerlendirmede bulunan Albayrak, amaçlarının yapıyı ticari bir tesis haline getirmek olmadığını vurguladı. Tarihi hamamın korunarak turizme kazandırılmasının hedeflendiğini söyledi.

Albayrak, “Amacımız ticari değil, turistik amaçlı. Burada sıcak suyun akışını sağlayarak, ışıklandırma ve bir çatı projesiyle hamamımızı koruma altına almak amacımız. Ayrıca köy içindeki bahçe duvarlarında hamamdan gittiğini düşündüğümüz bloklar da var. Köyde bir bina yaparak tüm buluntuları orada sergilemek ve turizme katkı sağlamak istiyoruz” dedi.

SICAK SUYUN YENİDEN AKITILMASI PLANLANIYOR

Kazı ve restorasyon sürecinin tamamlanmasının ardından hamamın ilk kullanımına yakın bir görünüme kavuşturulması amaçlanıyor. Projede sıcak suyun yeniden akıtılması, yapının ışıklandırılması ve çatı uygulamasıyla koruma altına alınması planlanıyor.

Bu çalışmalarla Melikşah Hamamı’nın hem korunması hem de ziyaret edilebilir bir kültür turizmi noktasına dönüştürülmesi hedefleniyor. Çubuk ilçesinin tarihî mirasına katkı sağlayacak proje, Ankara turizmi açısından da önem taşıyor.

TERMAL TARİH VE KÜLTÜR TURİZMİ İÇİN YENİ ROTA

Melikşah Hamamı, Roma döneminden Cumhuriyet tarihine uzanan hikâyesiyle dikkat çekiyor. Atatürk ve İsmet İnönü’nün 1933 yılındaki ziyareti, yapıya ayrı bir tarihî değer kazandırıyor.

Kazıların tamamlanması, restorasyonun yapılması ve sergi alanının oluşturulması halinde Melikşah Hamamı’nın Ankara’da kültür turizmi, tarih turizmi ve termal miras açısından yeni bir ziyaret rotası olması bekleniyor.