Orman yangınlarına müdahale süresini kısaltacak proje

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi (TOBB ETÜ) Endüstri Mühendisliği Bölümü öğrencileri, özellikle ilk müdahale süresinin azaltılmasına odaklanan bir karar destek sistemi geliştirdi. Ankara'da yürütülen çalışma kapsamında hazırlanan ve ATLAS adı verilen proje, orman yangını riski bulunan bölgelerde söndürme ekipleri ile araçların en uygun noktalarda konumlandırılmasına yardımcı olmayı amaçlıyor. Endüstri Mühendisliği Bölümü 4'üncü sınıf öğrencileri Zeynep Akyol, Yusuf Berat Doğan, Ece Gamze Ergün, Emine Göllüce, Melike Korkmaz ve Merve Şahin tarafından hazırlanan sistem, harita üzerinde bulunan çok sayıda alternatif konumu matematiksel yöntemlerle değerlendiriyor. Böylece yangın riski yüksek bölgeler belirlenirken, bu alanlara en kısa sürede ulaşılabilecek konuşlanma noktaları da hesaplanıyor.

İLK MÜDAHALE SÜRESİ İÇİN MATEMATİKSEL ÇÖZÜM

Projede öğrenciler, orman yangınlarının büyümesinde etkili olan unsurları inceleyerek çalışmanın merkezine ilk müdahale süresini aldı. Yusuf Berat Doğan, literatürdeki önceki araştırmaların incelenmesinin ardından yangının büyümesini etkileyen en önemli unsurlardan birinin müdahalenin ne kadar sürede başladığı sonucuna ulaştıklarını belirtti. ATLAS'ın iki farklı yaklaşım üzerinden çalıştığı ifade edildi. Bunlardan ilki, yangın riski yüksek ormanların yakınlarına ekip binalarının stratejik biçimde yerleştirilmesini kapsıyor. İkinci yaklaşım ise yangın riskinin yükseldiği günlerde ormanlarda devriye görevi yapan araçların, analizler sonucunda belirlenen uygun bölgelere yönlendirilmesini içeriyor. Sistem, özellikle meteorolojik koşulların yangın riskini artırdığı günlerde hangi bölgelerin daha fazla risk taşıdığını analiz ederek araçların hangi ormanlara daha yakın konumlandırılması gerektiğine yönelik karar desteği sunuyor. Böylece mevcut devriye rotalarının da daha verimli hale getirilmesi hedefleniyor.

EKİPLERDE YÜZDE 30, ARAÇLARDA YÜZDE 60 ZAMAN KAZANCI

ATLAS'ın Orman Genel Müdürlüğü'nden elde edilen saha verileriyle gerçekleştirilen testlerinde dikkat çekici sonuçlara ulaşıldı. Pilot çalışmalar kapsamında ekip binalarının daha etkili noktalara yerleştirilmesiyle yaklaşık yüzde 30 oranında süre avantajı elde edildiği belirtildi. Araçların konuşlandırılmasına yönelik çalışmada ise kazanım oranının yüzde 60 seviyesine ulaştığı görüldü. Emine Göllüce, projenin stratejik modülünde temel hedefin yangına ilk müdahaleyi gerçekleştirecek ekiplerin olay yerine daha kısa sürede ulaşmasını sağlamak olduğunu ifade etti. Akdeniz Bölgesi'nde gerçekleştirilen pilot çalışmada ekiplerin konumlandırılmasının yaklaşık yüzde 30 oranında zaman kazancı sağladığı, riskli günlerde kullanılan yangın araçlarının konumlarının analizler doğrultusunda değiştirilmesiyle ise yüzde 60 seviyesinde süre kazanımı elde edildiği aktarıldı.

DAHA AZ EKİPLE DAHA GENİŞ RİSK ALANI

Projede yapılan analizler, ekip sayısının artırılmasının yanı sıra mevcut kaynakların doğru noktalara yerleştirilmesinin de müdahale kapasitesini yükseltebileceğine işaret etti. Yusuf Berat Doğan, mevcut durumda 200 ekip binasıyla yaklaşık yüzde 30'luk risk alanının kapsanabildiğini, geliştirilen yöntemle ise 100 ekip binası kullanılarak kapsama oranının yüzde 60 ila yüzde 70 seviyelerine çıkarılabildiğini belirtti. Bu sonuçların, yangınla mücadelede yalnızca kaynak miktarının değil, kaynakların nerede ve nasıl kullanılacağının da önemli olduğunu gösterdiği ifade edildi. Sistem sayesinde karar vericilere, farklı risk koşullarında hangi noktaların daha etkili olabileceğine ilişkin matematiksel bir değerlendirme sunuluyor.

RİSK HARİTASI İÇİN ÖZGÜN YÖNTEM

Projenin öğrencilerinden Ece Gamze Ergün, ATLAS'ın benzer konumlandırma çalışmalarından farklı özellikler taşıdığını belirtti. Ergün'ün aktardığına göre ekip, risk haritasının oluşturulması sırasında meteorolojik, topografik ve insan kaynaklı riskleri birlikte değerlendiren kendilerine özgü bir yöntem geliştirdi. Bunun yanında aday konuşlanma noktalarının belirlenmesinde yol taban ağlarının da incelendiği belirtildi. Bu yöntemle yalnızca yangın riski yüksek bölgelerin tespit edilmesi değil, aynı zamanda ekiplerin ve araçların bu bölgelere ulaşım süresinin de dikkate alınması amaçlandı. Öğrenciler, geliştirdikleri yöntemin patent başvuru sürecini yürütüyor. Projenin ilk hedefinin ise ATLAS'ın Orman Genel Müdürlüğü tarafından uygulanabilir bir sisteme dönüştürülmesi olduğu ifade edildi.

UZMAN DENEYİMİ ANALİTİK YÖNTEMLERLE BİRLEŞTİRİLDİ

Projenin akademik danışmanı TOBB ETÜ Endüstri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ayşegül Altın Kayhan, son yıllarda orman yangınlarının artmasının bu tür çalışmalara duyulan ihtiyacı daha da belirgin hale getirdiğini söyledi. Kayhan, yangına mümkün olduğunca hızlı müdahale edilmesinin yangının kontrol altına alınmasını kolaylaştırabileceğini ve olası zararların azaltılmasına katkı sağlayabileceğini ifade etti. Bu doğrultuda Orman Genel Müdürlüğü yetkilileriyle iletişim kurulduğu ve kurumun saha deneyimlerinden yararlanıldığı belirtildi. Projede Orman Genel Müdürlüğü uzmanlarının geçmiş deneyimleri ile öğrencilerin analitik yöntemlerinin bir araya getirildiği, bu iş birliği sonucunda uygulamaya dönük bir karar destek sistemi ortaya çıkarıldığı aktarıldı.

YAEM 2026'DA İKİNCİLİK ÖDÜLÜ

ATLAS projesi, Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği Ulusal Kongresi'nde (YAEM 2026) ikincilik ödülüne layık görüldü. Öğrencilerin geliştirdiği sistem, orman yangınlarında mevcut ekip ve araçların daha etkin kullanılmasına yönelik matematiksel karar desteği sunmasıyla öne çıktı. Proje ekibi, elde edilen pilot sonuçların ardından ATLAS'ın sahada uygulanabilir hale getirilmesini amaçlıyor. Patent sürecinin tamamlanması ve sistemin Orman Genel Müdürlüğü tarafından kullanılabilecek bir yapıya kavuşturulması, öğrencilerin öncelikli hedefleri arasında yer alıyor.