Ankara'nın AB'ye ihracat payı yükseldi

Ankara Sanayi Odası (ASO), Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) Türkiye ve Ankara sanayisi üzerindeki etkilerini değerlendiren kapsamlı bir araştırma raporu yayımladı. “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması Kapsamında Türkiye ve Ankara Analizi” başlıklı çalışmada, 2013-2023 dönemine ait firma düzeyindeki veriler ele alındı. Araştırmada Türkiye ve Ankara sanayisinin üretim, ihracat ve finansman yapısı incelenirken, SKDM’nin duyurulmasının ardından firmaların ihracat ve yatırım göstergelerinde meydana gelen değişimler ekonometrik analizlerle değerlendirildi.

Raporda kullanılan dönem, SKDM’nin 1 Ekim 2023’te başlayan geçiş süreci öncesindeki sanayi yapısına ilişkin bir referans oluşturuyor. Mekanizmanın 1 Ocak 2026 itibarıyla mali yükümlülük doğuran tam uygulama aşamasına geçmesiyle birlikte söz konusu verilerin, ilerleyen yıllardaki sanayi dönüşümünü ölçmek açısından da karşılaştırma imkanı sunması bekleniyor.

ANKARA’NIN AB PAZARINDAKİ PAYI ARTTI

Araştırmaya göre Türkiye’nin toplam ihracatı 2013 yılında 161,5 milyar dolar seviyesindeyken 2023’te 255,6 milyar dolara ulaştı. SKDM kapsamındaki ürünlerin Türkiye’nin toplam ihracatındaki payı 2023 yılında yüzde 7,75 olarak hesaplandı. Ankara’da ise SKDM kapsamındaki ürünlerin kent ihracatındaki payı yaklaşık yüzde 7 oldu. Ankara’nın Türkiye’nin AB’ye gerçekleştirdiği SKDM kapsamındaki ihracattaki payı 2013’te yüzde 3,33 iken 2023’te yüzde 4,44’e çıktı.

Ankara’nın AB’ye yönelik SKDM kapsamındaki ihracatı da aynı dönemde yaklaşık 95 milyon dolardan 334 milyon dolara yükseldi. Raporda bu artışın, Ankara’nın AB pazarındaki göreli konumunun güçlendiğine işaret ettiği değerlendirildi.

ANKARA SANAYİSİNDE ÜRÜN YAPISI DEĞİŞİYOR

Raporda Ankara sanayisinin AB’ye yönelik SKDM kapsamındaki ihracatında ürün kompozisyonunun da önemli ölçüde değiştiği ortaya konuldu. Ana metallerin imalatının payı 2013-2023 döneminde yüzde 72,63’ten yüzde 25,83’e geriledi. Buna karşılık fabrikasyon metal ürünleri imalatının payı yüzde 12,01’den yüzde 33,83’e yükseldi ve ilk sıraya yerleşti. Makine ve ekipman imalatı ise yüzde 10,58’lik payıyla dikkat çeken diğer alan oldu.

Bu değişim, Ankara sanayisinin yalnızca ana metal üretimine dayalı yapıdan uzaklaşarak daha ileri işlenmiş ve katma değeri yüksek ürünlere yönelme eğilimini güçlendirdiği şeklinde değerlendirildi.

FİNANSMAN VE YÜKSEK GİRDİ MALİYETLERİ ÖNE ÇIKTI

Çalışmada SKDM kapsamında ihracat gerçekleştiren Ankara firmalarının finansal durumları da ele alındı. Ankara’daki söz konusu firmaların kâr oranı 2023 yılında yüzde 12,45 olarak gerçekleşirken Türkiye ortalaması yüzde 10,06 seviyesinde kaldı. Borçluluk oranı Ankara’da yüzde 18,07 olarak hesaplandı. Bununla birlikte Ankara firmalarının mali borçlarında banka kredilerinin payının yüzde 86,35’e ulaşması dikkat çekti. Türkiye genelinde aynı oran yüzde 65,89 olarak belirlendi.

Girdi maliyetlerinde de Ankara açısından dikkat çekici bir tablo ortaya çıktı. SKDM kapsamındaki ürünleri ihraç eden firmalarda girdi alımlarının brüt satışlara oranı 2023 yılında Türkiye genelinde yüzde 98,98 olurken Ankara’da yüzde 128,05’e yükseldi. Raporda bu göstergenin değerlendirilmesinde yüksek girdi maliyetlerinin yanı sıra fiyat hareketlerine karşı stokların artırılması ve tedarik sürekliliğinin güvence altına alınmasına yönelik firma davranışlarının da dikkate alınması gerektiği belirtildi.

ORTA ÖLÇEKLİ FİRMALAR İÇİN DESTEK İHTİYACI ARTIYOR

Araştırmada SKDM sürecinde özellikle orta ölçekli firmaların desteklenmesi gereken gruplar arasında bulunduğuna dikkat çekildi. Ankara’daki orta ölçekli firmaların Türkiye genelindeki orta ölçekli şirketlerin toplam ihracatındaki payı incelenen dönemde yaklaşık yüzde 4 seviyesinden yüzde 3,45’e geriledi. Bu firmaların toplam borçları içerisinde banka kredilerinin payının ise yüzde 40’ın üzerine çıktığı belirlendi.

Emisyonların ölçülmesi ve raporlanması, üretim ve enerji süreçlerine yönelik yatırımlar ile yeşil finansmana erişim ihtiyacının teknik ve mali kapasitesi daha sınırlı işletmeler açısından ek yük oluşturabileceği ifade edildi. Bu nedenle raporun önerileri arasında firma ölçeğine göre şekillendirilecek destek mekanizmaları, uzun vadeli ve uygun maliyetli finansman imkanları ile karbon muhasebesi ve İzleme-Raporlama-Doğrulama (MRV) kapasitesini artıracak teknik destekler yer aldı.

FİRMALAR ALTERNATİF PAZARLARA YÖNELDİ

Rapordaki ekonometrik sonuçlar, SKDM’ye daha fazla maruz kalan Ankara firmalarının AB pazarındaki konumlarını korurken AB dışındaki pazarlara yönelik SKDM kapsamındaki ihracatlarını Türkiye geneline göre daha güçlü artırdığını gösterdi. Bu durum, Ankara’daki firmaların incelenen dönemde alternatif ihracat pazarlarına da yöneldiğine işaret etti. Ancak fiyatlama davranışlarında ve yeşil ürün olarak değerlendirilen ithal girdilerde istatistiksel açıdan anlamlı bir artış belirlenmedi.

Raporda, 2026 yılında başlayan mali yükümlülük dönemiyle birlikte alternatif pazarlara yönelmenin tek başına yeterli olmayacağı vurgulandı. Düşük karbonlu üretim, emisyonların ölçülmesi ve doğrulanması ile yatırım kapasitesinin önümüzdeki süreçte daha önemli hale geleceği belirtildi.

ÖNCELİK DÜŞÜK KARBONLU ÜRETİM VE YEŞİL FİNANSMAN

ASO raporunda Ankara sanayisinin SKDM sürecine hazırlanabilmesi için çeşitli politika önerileri sıralandı. MRV altyapısının geliştirilmesi, KOBİ’lere ölçeklerini dikkate alan destek paketleri sunulması ve uzun vadeli, düşük maliyetli yeşil finansman imkanlarının yaygınlaştırılması öneriler arasında yer aldı. Bunun yanı sıra ihracat desteklerinin düşük karbonlu üretim yatırımlarıyla birlikte ele alınması ve firmaların yatırım kararlarını kolaylaştıracak öngörülebilir bir dönüşüm yol haritası oluşturulması gerektiği belirtildi.

Ankara’nın makine ve ekipman imalatındaki kapasitesinin yüksek katma değerli ve düşük karbonlu üretim anlayışıyla desteklenmesi de AB pazarındaki konumun güçlendirilmesi açısından öncelikli alanlardan biri olarak gösterildi.

BAŞKAN ARDIÇ: “YEŞİL DÖNÜŞÜMÜ FIRSATA DÖNÜŞTÜRMELİYİZ”

ASO Yönetim Kurulu Başkanı Seyit Ardıç, rapora ilişkin değerlendirmesinde karbon maliyetinin uluslararası ticaretin doğrudan unsurlarından biri haline geldiği yeni bir döneme girildiğini belirtti. Ardıç, Ankara sanayisinin üretim gücünün korunmasının yanı sıra bu gücün düşük karbonlu, verimli ve küresel pazarlarda rekabet edebilen bir yapıya dönüştürülmesinin önem taşıdığını ifade etti.

Ankara sanayisinin ihracat yapısındaki değişime de dikkat çeken Ardıç, ana metal ağırlığının azalırken fabrikasyon metal ve makine gibi daha ileri işlenmiş ürünlerin öne çıkmasını önemli bulduklarını söyledi. Ardıç, önümüzdeki dönemde mevcut üretim kabiliyetinin enerji ve kaynak verimliliği, düşük karbonlu teknolojiler ve güçlü karbon yönetimiyle desteklenmesi gerektiğini belirtti. SKDM’nin oluşturduğu yeni rekabet ortamında yalnızca emisyon raporlamasının yeterli olmayacağını ifade eden Ardıç; enerji ve kaynak verimliliğinin artırılması, karbon yoğunluğunun azaltılması, finansmana erişimin güçlendirilmesi ve özellikle KOBİ’lerin dönüşüm maliyetlerinin yönetilebilir seviyeye çekilmesi gerektiğini vurguladı.