Yeni sigara yasağı geliyor ama eski yasa ne kadar uygulanıyor?

Türkiye genelinde özellikle gençlerin zararlı alışkanlıklardan birisi olan tütün ürünlerinden uzak durulması yönünde yeni adımlar atılmaya devam ediliyor. 

Sağlık Bakanlığının üzerinde çalıştığı ve ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunulması planlanan yeni bir kanun teklifi var. Teklife göre, 1 Ocak 2015’ten sonra doğanlara hayatları boyunca tütün ürünü satışının yasaklanması öngörülüyor.

Henüz taslak aşamasında olan düzenleme hayata geçerse, belirlenen tarihten sonra doğanlar için tütün ürünlerine yönelik satış yasağı yaş sınırıyla birlikte ortadan kalkmayacak; bu kişiler yaşamları boyunca tütün ürünü satın alamayacak.

Ancak yeni düzenleme tartışılırken Türkiye’de yıllardır yürürlükte olan başka bir yasak da yeniden gündeme geldi. 18 yaşını doldurmamış kişilere tütün ürünü satışı zaten yasak. Üstelik bu yasağın ihlali için hapis cezası öngörülüyor.

18 YAŞ ALTINA SİGARA SATIŞI ZATEN YASAK

4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’un 3. maddesinde, tütün ürünlerinin 18 yaşını doldurmamış kişilere satılamayacağı açıkça düzenleniyor. Aynı düzenleme, tütün ürünlerinin çocukların tüketimine sunulmasını da yasaklıyor.

Üstelik bu yasak yalnızca kâğıt üzerinde bir satış kuralı olarak bırakılmamış durumda. 4207 sayılı Kanun’un ilgili hükmü, yasağa aykırı davrananların Türk Ceza Kanunu’nun 194. maddesine göre cezalandırılmasını öngörüyor.

ÇOCUĞA SİGARA SATANA HAPİS CEZASI VAR

Türk Ceza Kanunu’nun “Sağlık için tehlikeli madde temini” başlıklı 194. maddesi kapsamında, sağlık için tehlike oluşturabilecek maddelerin çocuklara verilmesi veya tüketimine sunulması suç olarak düzenleniyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yayımladığı bilgilendirmede de 18 yaşından küçük kişilere tütün ürünü satılması halinde 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası uygulanacağı açıkça belirtiliyor. Yani bugün itibarıyla bir çocuğa sigara satışı yalnızca “yaş sınırını ihlal eden satış” olarak değerlendirilmiyor; koşulları oluştuğunda ceza hukuku kapsamında da sonuç doğurabiliyor.

SİGARA PAKETLERİNDEKİ UYARI YILLARDIR AYNI

Tütün ürünlerinin satış noktalarında da yaş sınırına ilişkin uyarı bulunması zorunlu. Mevzuatta, tütün ürünlerinin satışının serbest olduğu yerlerde “18 yaşını doldurmayanlara sigara ve diğer tütün ürünleri satılamaz” uyarısının görünür ve okunabilir şekilde yer alması öngörülüyor. Bunun yanında satış sırasında yaş konusunda tereddüt oluşması halinde kimlik kontrolü yapılması da mevzuatta düzenlenmiş durumda. Yani Türkiye’de çocukların tütün ürünlerine erişimini engelleyen düzenleme yeni değil. Yeni olan ise yaş sınırının ötesine geçen bir modelin gündeme gelmesi.

ASIL TARTIŞMA: YENİ YASAK MI, MEVCUT YASA MI?

Türkiye’de tütün ürünlerine ilişkin mevzuat yıllar içinde çok sayıda yasak ve yaptırım getirdi. Bugün ise bir tarafta 18 yaşından küçüklere sigara satışını yasaklayan ve hapis cezası öngören mevcut düzenleme, diğer tarafta ise belirli bir doğum tarihinden sonraki kuşağın hayatı boyunca tütün ürünlerine erişimini engellemeyi amaçlayan yeni bir taslak bulunuyor.

Bu nedenle yeni düzenlemenin Meclis gündemine gelmesiyle birlikte yalnızca “2015 sonrası doğanlara sigara yasaklanacak mı?” sorusu değil, “Türkiye mevcut tütün yasaklarını ne kadar etkin uygulayabiliyor?” sorusu da yeniden gündeme gelecek.

2015 VERİLERİ KORKUTUYOR 

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Sağlık Bakanlığının 2025 verileri bize ne yazık ki acı bir tabloyu ortaya seriyor. Bakıldığında, 15 yaş ve üzeri nüfusta her gün tütün kullananların genel oranı yüzde 30,1’e yükselmiş durumda.

Cinsiyete göre sigara kullanımına bakıldığında ise, Sağlık Bakanlığının güncel verileri ışığında Türkiye’deki erkeklerin yüzde 46’sının sigara kullandığı, kadınlarda ise son 10-15 yılda 40-50 civarında artış gösterdiği aktarılıyor.

SİGARA BAŞLAMA YAŞI 16’YA KADAR GERİLEDİ 

Yaşa göre sigara kullanımda, en kritik artışın 15-24 grubunda gözlemlendiği belirtildi. Özellikle 15-24 yaş grubundaki kadınlarda sigara kullanım oranındaki artışın yüzde 90’ı aştığı, Türkiye genelinde sigaraya başlama yaşı ise ortalama 16 yaşa kadar gerilediği kaydediliyor. 

2025 yılında Türkiye'de 160,4 milyar adet yani yaklaşık 8 milyar paket sigara satılırken, bu rakamın 2012 yılındaki 4,5 milyar paketlik satış hacmine kıyasla çok büyük bir artışı temsil ediyor. Geleneksel sigaranın yanı sıra, tütün kontrolü çalışmalarına göre kullanıcıların yaklaşık yüzde 2,1'i elektronik sigara tercih ediyor.