Ankara’nın çok kültürlü mirası tehlikede: Yahudi Mahallesi

Ankara’nın Altındağ ilçesinde bulunan ve günümüzde İstiklal Mahallesi olarak adlandırılan Yahudi Mahallesi, geçmişten bugüne taşıdığı kültürel ve mimari mirasla kentin önemli tarihi bölgeleri arasında yer alıyor. Mahalledeki sinagog, mescitler, tarihi konutlar ve geçmişte kullanılan eğitim yapıları, bölgede farklı toplulukların bir arada yaşadığı döneme ilişkin izler taşıyor. Ancak günümüzde çok sayıda yapının yıkılmaya yüz tutması ve sokakların bakımsız görünümü, mahallenin korunmasına yönelik çalışmaların önemini ortaya koyuyor.

ANKARA’NIN TARİHİ MAHALLESİ

Bugün İstiklal Mahallesi adıyla bilinen bölge, Ankara’nın Altındağ ilçesinde bulunuyor ve halk arasında uzun yıllardır Yahudi Mahallesi olarak anılıyor. Osmanlı döneminde çevresindeki mescit ve camilere göre farklı isimlerle anılan mahalle, Cumhuriyet döneminin ardından İstiklal Mahallesi adını aldı. Bölgede Yahudi nüfusunun yoğun şekilde yaşaması ve sinagogun bulunması nedeniyle Yahudi Mahallesi ismi ise halk arasında kullanılmaya devam etti.

Ulus, Ankara Kalesi ve Hamamönü gibi kentin önemli ticari ve turistik noktalarının arasında yer alan mahalle, buna rağmen günümüzde bakımsız görünümüyle öne çıkıyor.

TARİHİ YAHUDİ CEMAATİNİN İZLERİ

Ankara’daki Yahudi varlığının geçmişinin MÖ 1. yüzyıla kadar uzandığı belirtiliyor. Roma ve Bizans dönemlerinin yanı sıra Osmanlı Devleti’nin ilk dönemlerinde de kentte bir Yahudi cemaatinin bulunduğu biliniyor. İspanya’dan 1492, Portekiz’den ise 1497 yılında Osmanlı topraklarına gelen Sefarad Yahudilerinin bir bölümünün Ankara’ya yerleştiği ve bu bölgede iskân edildiği aktarılıyor.

Mahallede sinagog ile mescitlerin birbirine yakın konumda bulunması, bölgede Yahudi ve Müslüman toplulukların bir arada yaşadığı döneme ilişkin önemli göstergeler arasında bulunuyor.

TARİHİ EVLER MİMARİ MİRASI YAŞATIYOR

Yahudi Mahallesi’nin özgün karakterini günümüze taşıyan başlıca unsurlardan biri tarihi yapıları oluşturuyor. Bölgede bulunan konutların önemli bir bölümünün 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında inşa edildiği belirtiliyor. Geç Osmanlı döneminin mimari özelliklerini taşıyan evler, Ankara’da kullanılan yapı malzemeleri bakımından da önem taşıyor.

Genellikle iki katlı olarak tasarlanan evlerde iç sofa ve cumbalı plan anlayışı görülürken, yapılarda iç bölümde ahşap tavan, dış bölümde ise kırma çatı kullanıldı. Taş, tuğla, kerpiç ve ahşap ise mahalledeki yapıların temel malzemeleri arasında yer aldı.

HAYİM ALBUKREK EVİ DİKKAT ÇEKİYOR

Mahalledeki tarihi konutlar arasında Birlik Sokak üzerinde bulunan Hayim Albukrek Evi ile Araf Evi öne çıkıyor. Sinagogun karşısında yer alan bu yapıların 20. yüzyılın başlarında inşa edildiği ve İtalyan bir mimar tarafından yapıldığı yönünde görüşler bulunduğu aktarılıyor.

Hayim Albukrek Evi’ni diğer yapılardan ayıran unsurlardan biri ise dış cephesindeki boyalı nakışlar. Geç Osmanlı dönemine ait olduğu belirtilen süslemelerde bitkisel ve geometrik motiflerin kullanıldığı ifade ediliyor. Ankara’da dış cephede bu tür boyalı nakışların yalnızca birkaç yapıda görülmesi, söz konusu evin korunması gerektiğine dikkat çekilen özelliklerden biri olarak öne çıkıyor.

YIKILAN EVLER TARİHİ İŞÇİLİĞİ DE YOK EDİYOR

Mahallede günümüze ulaşan tarihi yapıların yanı sıra yıkılmış veya yıkılma tehlikesi bulunan evler de bulunuyor. Bu yapıların taşıdığı değer yalnızca mimari özellikleriyle sınırlı kalmıyor; ahşap ve metal işçiliği de dönemin sanat anlayışına ilişkin izler taşıyor.

Söz konusu işçiliklerin büyük ihtimalle bölgedeki ustalar tarafından gerçekleştirildiği belirtilirken, bu eserlerin Ankara’daki yerel üretim anlayışını göstermesi açısından da önem taşıdığı ifade ediliyor.