Dün de Türk'ün bugün de! Süngüden SİHA'ya…

Bir asır önce bağımsızlığını tüm dünyaya ilan eden Türkiye, bugün İHA ve SİHA’lardan millî muharip uçak KAAN’a, yerli teknolojilerden küresel ihracat hedeflerine uzanan bir dönüşüm yaşıyor. 29 Ekim 1923’te yakılan Cumhuriyet meşalesi, 103 yıldır bağımsızlık iradesini, üretme azmini ve geleceğe duyulan umudu temsil ediyor.

Cumhuriyet’in 103 yıllık yolculuğu: Bağımsızlıktan geleceğe 

Bir milletin kaderini değiştiren bazı tarihler vardır. 29 Ekim 1923, Türk milleti için yalnızca yeni bir yönetim biçiminin ilan edildiği gün değil, bağımsızlık mücadelesinin millet iradesiyle yeni bir devlet çatısı altında geleceğe taşındığı tarih oldu. Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarının öncülüğünde yürütülen Millî Mücadele, Cumhuriyet’in ilanıyla yeni bir dönemin kapısını araladı. Aradan geçen 103 yılda Türkiye, savaşın yıkıntıları arasından yükselerek bilimden sanayiye, eğitimden sağlığa, savunmadan teknolojiye uzanan geniş bir alanda kendi yolunu inşa etti.

Bugün 29 Ekim, geçmişte kazanılan zaferleri hatırlamanın yanı sıra geleceğe hangi hedeflerle yüründüğünü de düşünme günü. Çünkü Cumhuriyet’in hikâyesi, yalnızca tarih kitaplarında kalan bir kuruluş öyküsü değil; fabrikalarda üretilen, laboratuvarlarda geliştirilen, gökyüzünde uçan ve dünyanın farklı noktalarına ulaşan Türk mühendislerinin, bilim insanlarının, işçilerinin ve gençlerinin emeğiyle yazılmaya devam eden bir hikâye.

“Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz”

Cumhuriyet’e uzanan yol, büyük fedakârlıkların ve tarihî kararların içinden geçti. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Anadolu’da başlayan işgal süreci, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini beraberinde getirdi. 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi açılarak millî iradenin temsil edildiği yeni bir döneme geçildi. 1 Kasım 1922’de saltanat kaldırıldı, 24 Temmuz 1923’te Lozan Antlaşması imzalandı ve 13 Ekim 1923’te Ankara başkent oldu.

Siyasi yönetimin şekline ilişkin tartışmalar sürerken Mustafa Kemal Atatürk, 28 Ekim akşamı yakın çalışma arkadaşlarına tarihî kararını açıkladı: “Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz.”

29 Ekim 1923’te Meclis’te kabul edilen anayasa değişikliğiyle Cumhuriyet yönetimi resmen kuruldu ve Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.

Bu karar, egemenliğin millete ait olduğu bir yönetim anlayışının devletin temelinde yer almasını sağladı. Cumhuriyet, yeni Türkiye’nin yalnızca siyasi yapısını değil, eğitimden hukuka, toplumsal yaşamdan ekonomik kalkınmaya kadar uzanan dönüşümünün de zeminini oluşturdu.

Yokluklardan üretim hamlesine

Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’nin önünde ağır bir tablo vardı. Savaşlardan yorgun düşmüş bir ülke, sınırlı sanayi kapasitesi, yetersiz ulaşım ağı ve geniş kesimlere ulaşması gereken eğitim hizmetleri bulunuyordu. Bu koşullarda kalkınmak, yalnızca ekonomik büyüme hedefi değil, bağımsızlığın kalıcı hâle getirilmesinin de önemli bir parçasıydı.

Sanayileşme girişimleri, demir yolları, fabrikalar, eğitim kurumları ve sağlık alanındaki çalışmalar, genç Cumhuriyet’in kendi imkânlarını geliştirme arayışını yansıttı. Zaman içinde farklı dönemlerde farklı hızlarda ilerleyen bu süreç, Türkiye’nin üretim kapasitesinin genişlemesine ve yeni uzmanlık alanlarının ortaya çıkmasına katkıda bulundu.

Bugün Türkiye’nin otomotivden makine sanayisine, beyaz eşyadan savunma teknolojilerine uzanan üretim alanları, uzun yıllara yayılan bu birikimin farklı halkalarını oluşturuyor. Elbette her alanda aşılması gereken sorunlar ve geliştirilmesi gereken yönler bulunuyor. Ancak bir asır önce temel ihtiyaçlarını karşılamak için büyük çaba harcayan bir ülkenin bugün yüksek teknoloji üretimi ve uluslararası pazarlarda rekabet hedefleriyle ilerlemesi, Cumhuriyet’in 103 yıllık yolculuğunun dikkat çekici boyutlarından biri.

Gökyüzünde yükselen bağımsızlık: İHA ve SİHA’lar

Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında kendi sanayisini kurmaya çalışan Türkiye, bugün savunma teknolojilerinde kendi tasarım ve üretim kapasitesini geliştirmeye odaklanıyor. Bu dönüşümün en görünür örnekleri arasında insansız hava araçları (İHA), silahlı insansız hava araçları (SİHA), millî gemiler, helikopterler ve savaş uçağı projeleri bulunuyor.

Bir dönem savunma ihtiyaçlarının önemli bölümünü dışarıdan karşılayan Türkiye, bugün kendi mühendislerinin geliştirdiği sistemleri envanterine kazandırıyor ve farklı ülkelere ihraç ediyor. İHA ve SİHA teknolojileri, Türkiye’nin savunma sanayisindeki uluslararası görünürlüğünü artıran alanlardan biri hâline geldi.

Bu yolculuğun sembollerinden biri de millî muharip uçak KAAN. Beşinci nesil savaş uçağı olarak geliştirilen KAAN, 21 Şubat 2024’te ilk uçuşunu gerçekleştirerek Türk havacılık tarihinde önemli bir aşamaya ulaştı. Uçağın geliştirilmesinde kullanılan bazı kritik aviyonik ve kontrol sistemlerinde de Türkiye’de geliştirilen teknolojilerden yararlanıldı.

Savunma ve havacılık sanayisindeki büyüme rakamlara da yansıdı. Savunma Sanayii Başkanlığının verilerine göre sektörün ihracatı, 2002’de 248 milyon dolar seviyesindeyken 2025’te yaklaşık 10,05 milyar dolara yükseldi. Aynı dönemde savunma sanayisi projelerinin sayısı da önemli ölçüde arttı. 

Bu gelişmeler yalnızca yeni araçlar üretmek anlamına gelmiyor. Tasarım, yazılım, elektronik, motor, malzeme bilimi ve mühendislik gibi alanlarda uzmanlaşmış insan kaynağına duyulan ihtiyacı da artırıyor. Bir uçağın gökyüzüyle buluşmasının arkasında binlerce kişinin emeği, uzun yıllara yayılan araştırmalar ve çok sayıda teknik çözüm bulunuyor.

Cumhuriyet’in 103. yılında gökyüzünde yükselen yerli ve millî projeler, bağımsızlık fikrinin bugünkü karşılığını da ortaya koyuyor: Kendi ihtiyaçlarını anlayan, kendi teknolojisini geliştiren ve bilgi birikimini yeni kuşaklara aktarabilen bir ülke olmak.

İhracatta büyüyen Türkiye, dünyaya açılan üretim

Türkiye’nin dönüşümü yalnızca savunma sanayisiyle sınırlı değil. Otomotivden tekstile, makineden elektronik ürünlere, tarımdan savunma ve havacılığa kadar uzanan üretim ağı, ülkenin ekonomik yapısında önemli bir yer tutuyor.

2025 yılında Türkiye’nin toplam mal ihracatı 273,4 milyar dolara ulaşarak yıllık bazda yüzde 4,5 artış gösterdi. Bu rakam, Cumhuriyet tarihinin en yüksek yıllık mal ihracatı seviyelerinden biri olarak kayıtlara geçti. 

İhracat rakamları, Türkiye’nin dünya pazarlarıyla kurduğu ekonomik ilişkilerin ulaştığı boyutu gösteriyor. Ancak bu yolculuğun kalıcı bir başarıya dönüşmesi, yüksek katma değerli ürünlerin payının artırılmasına, teknolojik gelişimin desteklenmesine ve üretimde verimliliğin yükseltilmesine bağlı.

Bugün bir Türk mühendisinin geliştirdiği yazılımın, bir fabrikada üretilen makinenin ya da bir araştırma merkezinde ortaya çıkan teknolojinin dünyanın farklı ülkelerinde kullanılması, Cumhuriyet’in üretim hedeflerinin yeni bir boyut kazandığını gösteriyor. Bağımsızlık, artık yalnızca sınırları korumakla değil; bilgi üretmek, ekonomik dayanıklılığı güçlendirmek ve küresel ölçekte rekabet edebilmekle de yakından ilişkili.

Asıl güç, yetişen nesillerde

Bir ülkenin geleceğini belirleyen en önemli unsurlardan biri, sahip olduğu insan kaynağı. Cumhuriyet’in eğitim alanındaki dönüşümüyle birlikte daha fazla insanın okula, üniversiteye ve mesleki eğitime erişmesi hedeflendi. Bugün üniversitelerde araştırma yapan gençler, teknoloji girişimleri kuran girişimciler ve farklı bilim dallarında çalışan araştırmacılar, bu uzun yolculuğun yeni aktörleri arasında yer alıyor.

Bilimsel gelişmenin sürdürülebilmesi için gençlerin yalnızca bilgiye erişmesi yeterli değil; araştırma yapabilecekleri, deneyebilecekleri, hata yapıp yeniden başlayabilecekleri ortamların da güçlendirilmesi gerekiyor. Teknoloji üretmek, uzun vadeli yatırımın yanı sıra nitelikli eğitim, özgür araştırma ortamı ve farklı alanlardan uzmanların birlikte çalışmasını gerektiriyor.

Türkiye’nin önündeki hedeflerden biri de savunma sanayisinde ortaya çıkan mühendislik birikimini sivil teknolojilere, sağlık araştırmalarına, enerjiye, tarıma ve sanayiye daha geniş ölçekte taşıyabilmek. Böylece geliştirilen bilgi ve teknolojiler, yalnızca belirli projelere değil, toplumun günlük yaşamına ve ekonomik kalkınmaya da katkı sağlayabilir.

Cumhuriyet’in geleceği, gençlerin hayallerini gerçekleştirebilecekleri fırsatlara sahip olması ve bu fırsatları yeni buluşlara dönüştürebilmesiyle yakından bağlantılı.

Cumhuriyet’in değeri, geleceğe bırakılan mirasta

Tarihçi Prof. Dr. Ali Satan’ın Cumhuriyet’in önemine ilişkin değerlendirmesinde vurguladığı gibi, devletin ve egemenliğin kıymeti, özellikle çevresinde istikrarsızlıkların yaşandığı bir coğrafyada daha belirgin hâle geliyor. Cumhuriyet, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin ardından kendi geleceğini belirleme iradesini kurumsallaştıran tarihî bir kazanım olarak öne çıkıyor.

Ancak Cumhuriyet’e sahip çıkmak, yalnızca geçmişin başarılarını anmakla sınırlı değil. Bilime yatırım yapmak, eğitimi geliştirmek, üretmek, hukukun üstünlüğünü korumak, toplumsal dayanışmayı güçlendirmek ve gelecek kuşaklara daha iyi imkânlar bırakmak da bu mirasın önemli parçaları.

Bir asır önce savaşın yıkıntıları arasından doğan Türkiye, bugün insansız hava araçlarından millî savaş uçağına, sanayi üretiminden uluslararası ihracata kadar uzanan geniş bir alanda yeni hedefler belirliyor. Bu gelişmeler, tamamlanmış bir yolculuktan çok, sürekli yenilenmeyi ve daha ileriye gitmeyi gerektiren bir sürecin işaretleri.

29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, 103 yıl sonra da aynı temel soruyu geleceğe taşıyor: Bir millet, kendi kaderini belirlemek için sahip olduğu imkânları nasıl daha ileri götürebilir?

Bu sorunun cevabı, geçmişin fedakârlıklarını unutmadan bugünün sorunlarına çözüm üretmekte, bilginin peşinden gitmekte ve ülkenin geleceğini ortak emekle inşa etmekte yatıyor.

Cumhuriyet’in 103. yılı, yalnızca nereden gelindiğini değil, nereye ulaşılmak istendiğini de hatırlatıyor. Dün bağımsızlık için verilen mücadele, bugün bilimde, teknolojide, üretimde ve eğitimde daha ileriye gitme sorumluluğuyla devam ediyor. Cumhuriyet’in meşalesi, geçmişten alınan güçle geleceği aydınlatacak yeni nesillerin ellerinde yükselmeyi sürdürüyor.