Ankara'da özel güvenlik nereye kadar yetkili, şikâyet nereye yapılır?

Ankara’da özel güvenlik görevlileri, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre sınırlı ve görev alanına bağlı yetki kullanıyor; şüpheli durumlarda kimlik soruyor, üst ve çanta kontrolünü rızaya bağlı yapıyor, zor kullanma yetkisini ölçülü kullanıyor, suç şüphesinde kişiyi ve delilleri polise teslim ediyor, şikâyetler ise başta İl Emniyet Müdürlüğü Özel Güvenlik Şube olmak üzere CİMER ve savcılıklara iletiliyor.

ANKARA’DA ÖZEL GÜVENLİK YETKİLERİ MEVZUATA GÖRE SINIRLANDIRILIYOR

Ankara’da AVM, hastane, üniversite, site, plaza, toplu taşıma istasyonları ve kamu binalarında çalışan özel güvenlik görevlileri, 5188 sayılı Kanun çerçevesinde görev yapıyor. 

Bu görevlilerin polis gibi genel kolluk olmadığını, yetkilerinin görevli oldukları alanla sınırlı olduğunu vurgulayan hukukçular, Ankara’da artan şikâyetlere rağmen mevzuatın sınırlarının net olduğuna dikkat çekiyor.

Özel güvenlik görevlileri; görev alanında suç işlendiğini veya suç işleneceğini düşündüklerinde kişiyi geçici olarak alıkoyabiliyor, kimlik sorabiliyor, güvenlik noktasında üst ve çanta kontrolü yapabiliyor, suça konu eşyayı emanete alabiliyor. Ancak tüm bu işlemleri, ölçülü güç kullanarak, mümkün olduğunca kameralar önünde ve tutanakla yapmak zorunda. Sonrasında ise en kısa sürede “asıl yetkili” olan genel kolluğa, yani polise teslim yükümlülüğü bulunuyor.

GÖREV ALANI ANKARA’DA YETKİYİ DOĞRUDAN SINIRLIYOR

Ankara’da özel güvenliğin en kritik sınırı, görev alanının kendisi. Özel güvenlik görevlisi, sözleşme ve izin belgesinde belirtilen sınırlar dışında polis gibi davranamıyor. 

Örneğin:

• AVM güvenlik görevlisi, otopark ve AVM içindeki ortak alanlarda yetki kullanıyor.
• Site güvenliği, sitenin ortak alanında ve kapı girişinde yetki kullanıyor.
• Hastane güvenliği, hastane binası ve bahçesindeki alanlarda sorumlu kabul ediliyor.

Görev alanı dışına çıkan bir özel güvenlik görevlisi, sıradan bir vatandaş gibi görülüyor; zor kullanması, kimlik sorması veya arama yapması ağır hukuki sorumluluk doğurabiliyor. 

Ankara’da, özellikle AVM otoparkından caddeye taşan tartışmalarda bu sınırın aşıldığına ilişkin şikâyetler, İl Emniyet Müdürlüğü’ne ve savcılıklara yansıyor.

KİMLİK SORMA VE ARAMA YETKİSİ ANKARA’DA RIZA VE ŞÜPHEYE BAĞLANIYOR

Özel güvenlik görevlileri Ankara’da, 5188 sayılı Kanun’un tanıdığı hakla kimlik sorabiliyor, ancak kimlik tespiti yetkisi yine de nihai olarak poliste. Kimliğini göstermeyen kişi hakkında zor kullanma yerine, polisin çağrılması gerekiyor.

Arama konusunda ise önemli bir ayrım var:

• Üst araması, kural olarak rıza ile yapılabiliyor. 
• Güvenlik noktasından içeri girmek isteyen kişinin, “arama yapılmasını kabul etmiyorum” deme hakkı var; bu durumda özel güvenlik içeri almama kararı verebiliyor ama zorla arama yapamıyor.
• X-Ray cihazı ve kapı dedektörü, güvenlik prosedürünün parçası olarak kabul ediliyor; Ankara’daki pek çok AVM, belediye binası ve adliyede bu uygulama rutin.
• Suç şüphesi ciddi ise, özel güvenlik görevlisi polise haber veriyor; hukuken tam bir arama işlemini uygulayacak olan genel kolluk oluyor.

Ankara pratiğinde, “zorla arama” ve “cep telefonu karıştırma” gibi iddialar, özel güvenlik aleyhine açılan soruşturmalarda en sık tartışılan başlıkların başında geliyor.

ZOR KULLANMA YETKİSİ ÖLÇÜLÜ KULLANILMAK ZORUNDA OLUYOR

Özel güvenlik görevlilerinin hukuki statüsü, yakalama ve zor kullanma konusunda da sınırlar çiziyor. Ankara’da görev yapan özel güvenlikçilerin, yalnızca:

• Kendisine veya başkasına yönelik saldırıyı durdurmak,
• Mal ve can güvenliğini korumak,
• Suçüstü halinde şüpheliyi polise teslim etmek amacıyla kademeli ve ölçülü zor kullanma yetkisi bulunuyor.
• Aşırı güç kullanımı, kelepçe takılması, yere bastırma, darp iddiaları hem ceza davasına hem de tazminat süreçlerine konu olabiliyor.

Özellikle maç günlerinde stat çevresinde ve konser alanlarında çalışan özel güvenlik görevlilerinin, Ankara Emniyeti ile koordineli hareket ettiği, ancak yine de “kolluk” sıfatına sahip olmadığı, her müdahalesinden kişisel olarak sorumlu olduğu vurgulanıyor.

SUÇ ŞÜPHESİNDE ÖZEL GÜVENLİK POLİSE TESLİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ TAŞIYOR

Ankara’da bir AVM’de hırsızlık şüphesi, bir hastanede sağlık personeline saldırı, bir metro istasyonunda bıçaklı kavga gibi olaylarda özel güvenlik görevlisi, olaya ilk müdahaleyi yapabilse de:

• Şüpheliyi en kısa sürede polise teslim etmek,
• Elde ettiği delil ve eşyaları tutanakla kolluğa vermek,
• Kamera kayıtlarının saklanmasını sağlamak

zorunda.

Özel güvenlik görevlisi, “ifadeyi kendi almaya” kalktığında, “itiraf tutanağı” düzenlediğinde veya şüpheliyi gereğinden uzun süre kapalı bir odada tuttuğunda, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde özgürlüğü kısıtlamaya varan suçlamalarla karşı karşıya kalabiliyor.

ANKARA’DA ŞİKÂYETLER ÖZEL GÜVENLİK ŞUBE VE CİMER ÜZERİNDEN İLERLİYOR

Özel güvenlik görevlileriyle yaşanan tartışmalar, “zorla arama”, “hakaret”, “darp”, “görev kötüye kullanma” iddiaları Ankara’da farklı kurumlara taşınabiliyor. 

Mevzuat ve uygulamaya göre vatandaş şu yolları kullanabiliyor:

Ankara İl Emniyet Müdürlüğü Özel Güvenlik Şube Müdürlüğü:

Özel güvenlik şirketi, birim amiri veya güvenlik görevlisinin çalışma izni, sertifikası, görev ihlali gibi konularda idari denetim yapıyor. Buraya dilekçe, e-Devlet veya bizzat başvuru yapılabiliyor.

CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi):

Ankara’daki olaylar için CİMER üzerinden yapılan başvurular genellikle Emniyet’e, ilgili kaymakamlığa veya valiliğe yönlendiriliyor. Cevap verme yükümlülüğü bulunduğu için sürecin yazılı takibi mümkün oluyor.

Cumhuriyet Savcılığı:

Darp, hakaret, tehdit, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi ciddi iddialarda doğrudan suç duyurusunda bulunulabiliyor. Ankara Adliyesi’ne bizzat veya UYAP Vatandaş Portalı üzerinden başvuru yapılabiliyor.

İşletme ve yönetim şikâyet hatları:

AVM yönetimi, site yönetimi, hastane başhekimliği gibi birimler de özel güvenlik personeli hakkında disiplin süreçleri başlatabiliyor.

ANKARA’DA MEVZUAT ÖZEL GÜVENLİĞİ YAKINDAN DENETLİYOR

Ankara’da özel güvenlik hizmeti veren şirketler ve görevli personel, 5580 sayılı Kanun, Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun Uygulama Yönetmeliği, Emniyet Genel Müdürlüğü genelgeleri ve valilik talimatları kapsamında düzenli denetime tabi tutuluyor.

Görevlilerin kimlik kartı ve ruhsatları kontrol ediliyor.

Silahlı görev verilecek personel için ek şartlar aranıyor.

Görev alanı ve sayısı, özel güvenlik komisyonu kararıyla belirleniyor.

Hukukçular, Ankara’da bazı şikâyetlerin, özel güvenlik personelinin görev eğitimi eksikliğinden, bazı şikâyetlerin ise vatandaşın özel güvenliğin “polis olmadığı” gerçeğini bilmemesinden kaynaklandığını dile getiriyor.

ANKARA’DA VATANDAŞLAR HAKLARINI KULLANMAYA DAVET EDİLİYOR

Hak savunucuları, Ankara’da özel güvenlikle yaşanan tartışmalarda vatandaşların şu noktalara dikkat etmesini istiyor:

• Güvenlik görevlisinin adını ve kart numarasını not etmek,
• Mümkünse kamera altında konuşmak,
• Olayı sıcak sıcakken tutanak altına aldırmak,
• Şikâyet için sadece işletmeyle yetinmeyip Emniyet ve CİMER kanallarını kullanmak,
• Zor kullanma veya darp iddiası varsa adli rapor almak.

Ankara uygulamasında, yazılı ve belgeli şikâyetlerin sonuç verdiği, “sözlü kalan” şikâyetlerin ise çoğu zaman işletme içinde kapanıp gittiği ifade ediliyor.

SIK SORULAN SORULAR: ANKARA’DA ÖZEL GÜVENLİK HAKKINDA NE BİLİNİYOR?

Ankara’da özel güvenlik kimlik isteyince göstermek zorunda mıyım?

• Görev alanında, güvenlik gerekçesiyle kimliğinizi görmek isteyebilir. Kimliğinizi göstermek istemezseniz, özel güvenlik zor kullanmamalı; polis çağırarak kimlik tespitini kolluğa bırakmalı. İçeri almama hakkı var, ama üzerinizde zorla arama yapma yetkisi yok.

Özel güvenlik Ankara’da üstümü zorla arayabilir mi?

• Hayır. Üst araması kural olarak rızaya bağlı. “Aranmayı kabul etmiyorum” derseniz, mekân sizi içeri almamayı tercih edebilir ama fiziksel zor kullanarak arama yapamaz. Suç şüphesi varsa polis çağırmak zorunda.

Özel güvenlik beni odada tutup bekletebilir mi?

• Suçüstü halinde makul bir süreyle ve polise bilgi vererek bekletebilir. Ancak süre uzar, polis çağrılmaz ve çıkmanıza izin verilmezse bu durum özgürlüğün kısıtlanması suçuna dönüşebilir; Ankara’da savcılığa suç duyurusunda bulunabilirsiniz.

Ankara’da özel güvenlik görevlisini nereye şikâyet etmeliyim?

• Önce olay yerindeki yönetimi bilgilendirebilir, ardından Ankara İl Emniyet Müdürlüğü Özel Güvenlik Şube’ye, CİMER’e veya doğrudan Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’na şikâyette bulunabilirsiniz. Delil olarak kamera kayıtları ve tanık beyanları önem taşıyor.

Özel güvenlik beni darp etti, ne yapmalıyım?

• En kısa sürede polis çağırın veya en yakın karakola gidin, adli muayene raporu alın, şikâyet dilekçesi verin. Ankara’da bu tür şikâyetler savcılık tarafından soruşturuluyor; hem ceza davası hem tazminat davası açılabiliyor.