Ankara’da yeşil reçete ve raporlu ilaçlarda yeni düzenleme hastayı nasıl etkiliyor?

Ankara’da son dönemde yeşil reçeteli ilaçlar, raporlu ilaç yenilemeleri ve kronik hastalık takibiyle ilgili mevzuat ve uygulama değişiklikleri, hastaların ilaca erişimini doğrudan etkiliyor. SGK geri ödeme kuralları, Sağlık Bakanlığı’nın e-reçete ve kontrol muayenesi zorunluluğu, aile hekimlerinin yetki sınırları ve hastanelerdeki randevu yoğunluğu birleşince; özellikle psikiyatri, nöroloji, kardiyoloji, diyabet ve KOAH hastaları Ankara’da hem randevu bulmakta hem de düzenli ilaçlarını temin etmekte ciddi zorluklarla karşılaşıyor.

YEŞİL REÇETELİ İLAÇLARDA SIKI KONTROL HASTALARI ZORLUYOR

Ankara’da özellikle psikiyatri, nöroloji ve kronik ağrı tedavisinde kullanılan yeşil ve kırmızı reçeteli ilaçlar, mevzuat gereği daha sıkı denetime tabi tutuluyor. 

Bu gruptaki ilaçlar için:

• Kesin doktor muayenesi zorunlu tutuluyor,
• E-reçete sistemi üzerinden sıkı kayıt tutuluyor,
• Çoğu zaman belirli kutu sayısı ve süre sınırı uygulanıyor.

Pratikte bu durum, Ankara’daki hastalar için şu sonuçları doğuruyor:

• Psikiyatri ve nöroloji polikliniklerinde randevu bulma zorunluluğu ve yoğunluk,
• Aile hekimlerinin yeşil reçeteli ilaç yazma yetkisinin büyük ölçüde bulunmaması,
• İlacı yazabilecek uzman doktora her seferinde ulaşma gerekliliği.

Mevzuatın amacı kötüye kullanımı, bağımlılık riskini ve yasa dışı ilaç ticaretini engellemek olsa da, Ankara’da özellikle uzun süredir stabil takipte olan hastalar için her reçete yenilemesinde yeniden uzman randevusu alma zorunluluğu ciddi bir erişim sorunu yaratıyor. Özellikle Ankara Şehir Hastanesi ve büyük eğitim araştırma hastanelerinde randevuların haftalar sonrasına verilmesi, hastaların ilacı bitmeden yeniden yazdırmasını zorlaştırıyor.

RAPORLU İLAÇLARDA KONTROL MUAYENESİ ZORUNLULUĞU ARTIYOR

SGK Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ve ilgili düzenlemelere göre, raporlu ilaçların yazımı ve yenilenmesi belirli kurallara bağlanmış durumda. 

Ankara’da kronik hastalıklar için kullanılan raporlu ilaçlarda:

• Rapora dayalı olarak belli süre boyunca aile hekimi veya ilgili uzman tarafından reçete edilebilme,
• Rapor süresi dolduğunda mutlaka ilgili uzman doktorda kontrol muayenesi,
• Bazı ilaçlarda “kontrol muayenesi şartı” nedeniyle her 3–6 ayda bir uzman muayenesi zorunluluğu

gibi uygulamalar öne çıkıyor.

Kronik hastalık alanlarında –özellikle diyabet, hipertansiyon, kalp yetmezliği, KOAH, epilepsi, romatolojik hastalıklar– Ankara’da yoğun olarak görülen sorun, rapor süresinin bitmesine rağmen uzman randevusu bulunamaması. 

Bu durumda:

• Rapor süresi bittiği için SGK geri ödeme yapmayabiliyor,
• Eczane ilacı bedeliyle vermek zorunda kalabiliyor,
• Hasta ya cebinden yüksek fark ödemek ya da ilaçsız kalmak riskiyle karşı karşıya kalıyor.

Mevzuat gereği ilaç yazma süreleri ve kutu sınırları, “kontrolsüz ilaç kullanımı”nı engellemek için getirilmiş olsa da, Ankara’daki randevu krizleri bu kuralların fiilen hastayı zorlamasına yol açıyor.

AİLE HEKİMLERİNİN YETKİ SINIRI HASTAYA YANSIDI

Ankara’da aile hekimliği uygulaması, kronik hastalık takibinde önemli bir basamak. Ancak yeni ve sıkılaştırılmış uygulamalarla birlikte:

• Bazı raporlu ilaçların sadece ilgili uzman hekim tarafından yazılmasına izin veriliyor,
• Aile hekimlerinin rapora dayanarak yazabileceği ilaç listeleri ve süreleri sınırlanıyor,
• Aile hekimleri yeşil/kırmızı reçeteli ilaçları genellikle yazamıyor.

Sonuç olarak, Ankara’daki kronik hastaların önemli kısmı, eskiden aile hekiminden yazdırabildiği bazı ilaçlar için artık mutlaka uzman hekime başvurmak zorunda kalıyor. 

Bu durum:

• Hastanelere ve uzman polikliniklerine olan yükü artırıyor,
• MHRS randevularının dolmasına,
• Özellikle yaşlı ve hareket kısıtlılığı olan hastaların sık sık hastane yoluna düşmesine neden oluyor.

Mevzuat aile hekimine “kronik hasta takibi, düzenli kontrol, rehabilitasyon” görevi verirken, ilaç yazım yetkilerindeki sınırlılık, Ankara pratiğinde birinci basamakta çözülmesi gereken pek çok işin ikinci ve üçüncü basamağa taşınmasına yol açıyor.

KRONİK HASTALIK TAKİBİ RANDEVU SİSTEMİNE BAĞLI HALE GELİYOR

Yeni ve sıkı uygulamalar, Ankara’da kronik hastalık takibini kağıt üzerinde daha kontrollü, pratikte ise daha randevu bağımlı hâle getiriyor. 

Kronik hastalıklar için:

• Düzenli laboratuvar tetkikleri (kan şekeri, HbA1c, böbrek fonksiyonları vb.),
• Rapor sürelerinde yenileme muayeneleri,
• Uzmanın tavsiye ettiği kontrol aralıkları,

randevu sistemine bağlı olarak yürütülüyor. 

Yoğun merkezlerde:

• Tetkik randevusuna ayrı,
• Poliklinik muayenesine ayrı,
• Rapor yenilemesine ayrı randevu alınması gerekebiliyor.

Bu da özellikle çalışan, yaşlı, tek başına yaşayan veya birden çok kronik hastalığı olan kişiler için Ankara’da ciddi bir zaman ve ulaşım yükü oluşturuyor. Mevzuat ile Ankara’daki fiili kapasite arasındaki fark, “kağıt üzerinde düzenli kontrol” ile “gerçekte randevu bulamayan kronik hasta” tablosunu ortaya çıkarıyor.

ECZANELER VE E-REÇETE KURALLARI VATANDAŞI SINIRLIYOR

E-reçete sistemi ve SGK kuralları gereği, Ankara’daki eczaneler:

• Reçete süresi geçmiş ilaçları karşılayamıyor,
• Rapor süresi bitmiş ilaçlarda geri ödeme yapamıyor,
• Yeşil reçeteli ilaçlarda mutlaka sistem kaydı ve kimlik kontrolü yapmak zorunda kalıyor.

Bu durum, eczacıların inisiyatif alanını daraltıyor. 

Ankara’da vatandaşın sıkça yaşadığı durumlar şöyle:

• “Sistem raporu bitmiş gösteriyor, reçete yazdırıp rapor yenileyin” uyarısı,
• “Bu ilaç için uzman raporu gerekiyor, aile hekimi raporu yetmiyor” bildirimi,
• “Reçete tarihini geçti, yeni reçete yazılması lazım” zorunluluğu.

Eczaneler mevzuata aykırı işlem yapmaları durumunda SGK denetimleri ve cezalarla karşılaşabildiği için, Ankara’da “kolaylık olsun” amacıyla bile esneklik gösteremiyor. Bu da vatandaşın tümüyle resmi prosedüre bağlı kalmasına yol açıyor.

ANKARA’DA VATANDAŞ HANGİ HAKLARA SAHİP?

Mevzuat ve uygulamalar sıkı olsa da Ankara’daki hastaların sahip olduğu temel haklar şöyle özetlenebilir:

Makul sürede sağlık hizmetine erişme hakkı:

• Rapor yenilemesi ve kontrol muayenesi için randevu bulamayıp ilaca erişemeyen hasta, hizmete erişim hakkının ihlal edildiğini iddia edebilir.

Bilgilendirilme hakkı:

• Doktor ve sağlık kuruluşu, rapor süresi, kontrol şartları, ilaç yazım şartları konusunda hastayı açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirmekle yükümlüdür.

Şikâyet ve itiraz hakkı:

• Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, SABİM 184, CİMER ve SGK il müdürlüğü üzerinden; erişim güçlüğü, yanlış bilgilendirme, gereksiz zorlaştırma iddiaları konusunda başvuru yapılabilir.

Hekim seçme ve değiştirme hakkı:

• Uzun süreli takip gerektiren kronik hastalıklar için, imkanlar dahilinde hekim ve sağlık kuruluşu değişikliği talep edilebilir.

SIK SORULANLAR: ANKARA’DA YEŞİL REÇETE VE RAPORLU İLAÇ SORUNLARI

Ankara’da yeşil reçeteli ilacımı aile hekimim yazabilir mi?

• Genel olarak hayır. Yeşil ve kırmızı reçeteli ilaçların çoğu için ilgili uzman hekim (psikiyatri, nöroloji vb.) tarafından reçete edilme şartı bulunuyor. Aile hekimlerinin bu ilaçları yazma yetkisi çok sınırlı; hangi ilaçları yazabilecekleri mevzuat ve Sağlık Bakanlığı listeleri ile belirleniyor.

Raporlu ilacımın rapor süresi bitti, randevu bulamıyorum, ne yapmalıyım?

• Rapor yenilemesi için ilgili uzman hekim randevusu gerekir. MHRS’den randevu bulamıyorsanız, Ankara’daki farklı kamu hastanelerini, şehir hastanesi ve eğitim araştırma hastanelerini ayrı ayrı kontrol edin. Buna rağmen randevu bulamaz ve ilaca erişemezseniz, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, SABİM 184 ve CİMER’e “rapor süresi bittikten sonra randevu bulamadığınız için ilaca erişemediğinizi” detaylı yazarak başvurabilirsiniz.

Aile hekimim raporlu ilacımı yazmıyor, sadece uzman yazabilir diyor, bu doğru mu?

• Bazı ilaçlar için evet. SGK ve Sağlık Bakanlığı, belirli ilaç gruplarını sadece uzman hekim reçetesine bağlamış durumda. İlacınızın raporunda “uzman hekimce düzenlenir ve yazılır” gibi bir ifade varsa aile hekiminiz yazamayabilir. Emin olmak için raporunuzu ve SUT hükümlerini kontrol ettirebilir, gerekirse SGK danışma hatları ve İl Sağlık Müdürlüğü’ne sorabilirsiniz.

Kronik hastalığım var, sık kontrol zorunluluğu Ankara’da beni zorluyor, bunu şikâyet edebilir miyim?

• Kontrol zorunluluğu mevzuata dayandığı için tamamen kaldırılması genellikle mümkün değil. Ancak randevu bulamama, aşırı yüklenme, ilaca erişememe durumlarında; hizmete makul sürede erişemediğiniz gerekçesiyle Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, SABİM 184 ve CİMER’e başvuru yapabilirsiniz. Özellikle ilaca erişememenin sağlık riskini ayrıntılı anlatmanız önemli.

Eczane “raporunuz bitmiş, ilaç veremem” dedi, başka bir yol var mı?

• Eczaneler mevzuat gereği rapor süresi ve reçete koşullarına uymak zorunda. Bu durumda çözüm; raporu yenilemek ve yeni reçete yazdırmaktır. Rapor yenilemesi için randevu alamıyorsanız, bunu belgeleyerek Ankara İl Sağlık Müdürlüğü ve CİMER’e sistemsel sıkıntı olarak iletebilir, geçiş dönemlerinde geçici çözüm talep edebilirsiniz.