Ankara'da devlet okulunun kayıt parası istemesi yasal mı? Veliler ne yapabilir?

Ankara’da devlet okullarında zorunlu bağış ve kayıt parası talepleri yeniden gündemde. Velilerden okul aile birliği, sınıf düzeni, kayıt ücreti gibi farklı adlarla para istenmesi, mevzuata göre yasak olmasına rağmen zaman zaman uygulanıyor. Milli Eğitim Bakanlığı ve Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü talimatları, devlet okullarında eğitimin tamamen ücretsiz olması gerektiğini açıkça düzenliyor.

ANKARA’DA DEVLET OKULLARINDA KAYIT PARASI İSTENMESİ YASAL DAYANAK BULMUYOR

Ankara’da bir devlet okuluna öğrenci kaydı yapılırken, okul yönetimi veya okul aile birliği tarafından “kayıt ücreti, temizlik parası, fotokopi parası” gibi isimlerle zorunlu ödeme talep edilmesi mevzuata aykırı kabul ediliyor. Anayasa’nın 42. maddesi, “İlköğretim devlet okullarında parasızdır” hükmünü içeriyor. Milli Eğitim Bakanlığı’nın yönetmeliklerinde de kayıt ve eğitim için zorunlu para talep edilmesi açık biçimde yasaklanıyor.

Bağışın sadece “gönüllü” olarak yapılabileceği, hiçbir öğrencinin bağış yapmadığı için kayıt, sınıf, öğretmen veya hizmetlerden mahrum bırakılamayacağı Ankara’daki resmî yazışmalarda da tekrarlanıyor. Buna rağmen bazı okullarda, velilere kayıt aşamasında “listeye yazmak için şu kadar yatırmanız gerekiyor” mesajlarının gittiği iddia ediliyor.

MEB VE YÖNETMELİKLER VELİLERİN ÜCRETSİZ EĞİTİM HAKKINI GÜVENCEYE ALIYOR

Türkiye genelinde olduğu gibi Ankara’da da bağış ve kayıt parası tartışmalarında temel dayanak, Milli Eğitim Bakanlığı mevzuatı oluyor. 

Özellikle:

• Anayasa m.42 – Eğitim ve öğrenim hakkı
• 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu
• Okul Aile Birliği Yönetmeliği
• MEB’in “zorunlu bağış alınmayacak” içerikli genelgeleri

üzerinden Ankara’daki uygulamalar şekilleniyor. Okul Aile Birliği Yönetmeliği, bağışların “isteğe bağlı” olduğunu, hiçbir şekilde kayıt veya öğrenci hizmetlerine şart koşulamayacağını vurguluyor.

Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü, her eğitim öğretim dönemi başında okul yönetimlerini bu konuda yazılı olarak uyarıyor. Özellikle “bağış makbuzu kesilmeden para toplanmaması, bağış yapmayan velilere hiçbir yaptırım uygulanmaması” gerektiği belirtiliyor.

ANKARA’DA VELİLER ZORUNLU BAĞIŞ TALEBİNİ REDDEDEBİLİYOR

Ankara’da bir devlet okulunda çocuğundan kayıt parası veya zorunlu bağış istenen velinin ilk hakkı, bu talebi açıkça reddetmek. 

Velinin:

• “Bağışı gönüllü olarak yaparım, zorunlu ödeyemem” demesi
• Yasal dayanağı sorup yazılı gerekçe istemesi
• Ödeme yapmadığı takdirde kaydın yapılmama ihtimaline karşı belge istemesi

mümkün. Mevzuata göre, Ankara’daki hiçbir devlet okulu, velinin bağış yapmamasını gerekçe göstererek öğrenciyi kayıt dışı bırakamıyor, sınıfını, şubesini veya öğretmenini değiştiremiyor.

Uzmanlar, Ankara’daki velilerin, bu tür talepleri mümkünse yazılı veya kayıt altına alınmış şekilde belgelemelerini öneriyor. 

WhatsApp mesajları, SMS, “kayıt listesi için şu kadar yatırılması gerekiyor” ibareli duyurular, olası bir şikâyet sürecinde delil niteliği taşıyor.

ANKARA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE ŞİKÂYET HAKKI KULLANILABİLİYOR

Veliler, Ankara’da zorunlu bağış talebine maruz kaldığında, idari şikâyet yolunu kullanabiliyor. 

İzlenebilecek adımlar özetle şöyle:

Okul yönetimi ile görüşülüyor:

• Önce okul müdürüyle konuşulup talebin mevzuata aykırı olduğu hatırlatılıyor, bağışın gönüllü olması gerektiği belirtiliyor.

İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne başvuruluyor:

• Bağış ısrarı sürerse veliler, bağlı bulundukları İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne dilekçe ile şikâyet edebiliyor.

Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü devreye giriyor:

• İlçe düzeyinde sonuç alınamazsa, veliler Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne yazılı başvuruda bulunabiliyor, CİMER üzerinden de şikâyet iletilebiliyor.

Bu başvurular sonrası, Ankara’da müfettişler veya ilgili denetim birimleri, okulda inceleme yapabiliyor; okul yönetimi hakkında idari soruşturma açılabiliyor.

BAĞIŞ ADIYLA PARA TOPLAYAN YÖNETİCİLER HAKKINDA İDARİ İŞLEM YAPILABİLİYOR

Ankara’daki uygulamada, velilerden zorunlu bağış toplandığı tespit edilen bazı okullara, geçmiş yıllarda idari uyarı ve disiplin işlemleri uygulandığı biliniyor. 

Okul yöneticileri hakkında:

• Uyarı, kınama, maaştan kesme gibi disiplin cezaları
• Görevden alma veya görev yerini değiştirme işlemleri

gündeme gelebiliyor. 

Ayrıca, bağışların usulüne uygun şekilde okul aile birliği hesabına yatırılmaması, makbuz düzenlenmemesi durumunda mali yönden de inceleme yapılabiliyor.

Yetkililer, Ankara’daki velilerin, “Çocuğumun durumunu etkilemesin diye ses çıkaramıyorum” yaklaşımının sorunu büyüttüğünü, mevzuatın velinin yanında olduğunu hatırlatıyor. Devlet okullarında eğitimin ücretsiz olması gerektiği ve valilik/MEB genelgelerinin bu yönde olduğu her fırsatta vurgulanıyor.

VELİLER HUKUKİ YOLLA HAK ARAYABİLİYOR

İdari şikâyet yollarının yanı sıra, Ankara’daki veliler gerektiğinde hukuki yollara da başvurabiliyor. 

Özellikle:

• Bağış yapmadığı için çocuğun sınıfının değiştirilmesi,
• Baskı, tehdit, ayrımcılık yapılması,
• “Kayıt yapmayız, sınıf açmayız” gibi ifadeler kullanılması

durumlarında, velinin hem Milli Eğitim’e hem de savcılığa müracaat hakkı bulunuyor. Zorlamanın boyutuna göre, “görevi kötüye kullanma” veya başka ceza başlıkları gündeme gelebiliyor.

Hukukçular, Ankara’daki velilere, bu adımlara başvurmadan önce tüm görüşmeleri not etmelerini, mümkün olan her şeyi belgeye dökmelerini ve gerekirse bir avukattan destek almalarını öneriyor.

ANKARA’DA UYGULAMADA SIK GÖRÜLEN SENARYOLAR YAŞANIYOR

Ankara merkez ve ilçelerinde velilerden sık duyulan örnekler şöyle:

• “Sınıfın perdesi, boyası için kişi başı şu kadar toplayacağız.”
• “Okul aile birliğine şu miktarı yatırmayanların kaydını alamıyoruz.”
• “Bağış makbuzu veriyoruz ama kayıt için mecburi zaten.”

Bu tür ifadelerin tamamı mevzuata aykırı uygulamalara işaret ediyor. Yetkililer, sınıfın fiziki ihtiyaçları için para toplanmasının da velinin gönüllü rızasına bağlı olduğunu, hiçbir velinin bu nedenle baskı altında bırakılamayacağını belirtiyor.

ANKARA’DA VELİLER BİLİNÇLENMEK ZORUNDA

Uzmanlar, Ankara’daki velilerin özellikle şu noktaları bilmesinin kritik olduğunu söylüyor:

• Devlet okulunda kayıt ve eğitim ücretsiz; kayıt parası zorunlu tutulamaz.
• Bağış yapılacaksa gönüllü olmalı ve mutlaka resmî makbuz alınmalı.
• Bağış yapmayan velinin çocuğu, hiçbir şekilde farklı muameleye tabi tutulamaz.
• Zorunlu bağış talebi durumunda velinin şikâyet hakkı var; İl/İlçe Milli Eğitim ve CİMER başvuru kanalları açık.

Ankara’daki eğitim sendikaları ve veliler, her yeni okul açılış döneminde bu konuda bilgilendirici kampanyalar yapılması gerektiğini belirtiyor. Mevzuatın bilinmesi, hem veliyi hem de öğrenciyi koruyan en güçlü araçlardan biri olarak görülüyor.

SIK SORULAN SORULAR: ANKARA UYGULAMASI İÇİN KISA CEVAPLAR

Ankara’da devlet okulu kayıt için para istedi, ödemek zorunda mıyım?

• Hayır. Ankara’daki devlet okullarında kayıt için zorunlu para talebi mevzuata aykırı. Bağış sadece gönüllü olabilir, ödemediğiniz için kaydınız engellenemez.

“Bağış yapmazsanız şu şubeye alamayız” denirse ne yapmalıyım?

• Bu ifade hukuken sorunlu. Okul müdürüyle görüşüp mevzuatı hatırlatabilir, ısrar sürerse İlçe/İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne ve CİMER’e yazılı şikâyet edebilirsiniz.

Bağışı gönüllü yaptım ama pişman oldum; geri isteyebilir miyim?

• Gönüllü bağış hukuken bağış niteliğinde olduğundan, geri istemek pratikte zordur. Ancak zorlamayla alındığını belgeleyebiliyorsanız, durumun somut haline göre hukuki yol değerlendirilebilir.

Şikâyet edersem çocuğum okulda sıkıntı yaşar mı?

• Resmî olarak hiçbir öğrenci şikâyet nedeniyle ayrımcılığa uğratılamaz. Buna rağmen böyle bir durum yaşanırsa, yeniden Milli Eğitim’e ve gerekirse savcılığa başvuru hakkınız var.

Ankara’da nereye şikâyet etmeliyim?

• Önce okul idaresine, sonra bağlı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne; sonuç alamazsanız Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne ve CİMER’e başvurabilirsiniz.