Ankara’da AVM güvenliği vatandaşı nerede durdurabilir?

Ankara’da hemen her büyük AVM’ye girişte X-ray cihazı, kapı dedektörü ve özel güvenlik görevlileri ziyaretçileri karşılıyor. Son yıllarda artan güvenlik kaygılarıyla birlikte, üst araması, çanta açtırma ve alışveriş sırasında takip edilme şikâyetleri de çoğalıyor. 5188 sayılı Özel Güvenlik Kanunu, Anayasa ve ceza mevzuatı çerçevesinde özel güvenliğin sınırlarını çizerken, Ankara’daki AVM’lerde vatandaşın “mahremiyet” ve “kişisel özgürlük” haklarıyla güvenlik tedbirleri arasında hassas bir denge kurulmaya çalışılıyor.

ANKARA’DA AVM GÜVENLİĞİ X-RAY VE DEDEKTÖRLE KONTROL YAPABİLİYOR

Ankara’da faaliyet gösteren AVM’lerin büyük çoğunluğu, İçişleri Bakanlığı ve valilik onayıyla özel güvenlik izni alarak çalışıyor. 

5188 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre:

• Özel güvenlik görevlileri, görevli oldukları AVM’nin girişinde X-ray cihazı, kapı tipi metal dedektör ve el dedektörü ile kontrol yapabiliyor,
• Şüpheli paket, çanta veya eşya gördüklerinde sahibinden çantasını açmasını talep edebiliyor,
• Suç unsuru veya tehlikeli eşya şüphesi varsa polise haber verme yükümlülüğü taşıyor.
• Bu çerçevede Ankara’daki AVM’deki güvenlik görevlisi, “Lütfen çantanızı cihazdan geçirin, gerekirse açalım” diyebiliyor; ancak bu yetki, sınırsız bir “üst araması” anlamına gelmiyor.

ÜST ARAMASI ANKARA’DA KURAL OLARAK POLİS VE JANDARMA TARAFINDAN YAPILIYOR

Hukuken üst araması, kişi özgürlüğüne ve özel hayata müdahale anlamına geldiğinden, Anayasa ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde sıkı kurallara bağlı. 

Ankara pratiğinde:

• Özel güvenlik görevlisi, kolluk (polis/jandarma) değildir; CMK anlamında tam yetkili üst araması yapamaz,
• El yordamıyla detaylı üst araması, kıyafetin elle yoklanması gibi işlemler, kural olarak polis/jandarma tarafından, belirli şartlarda ve mümkünse aynı cins güvenlik görevlisi eşliğinde yapılır,
• AVM güvenliği, sadece dedektörle tarama ve vatandaşın rızasına dayanan temel kontrol yapabilir; zorla detaylı üst araması yetkisi yoktur.
• Bu nedenle Ankara’daki bir AVM’de özel güvenlik görevlisi, “CEZAEVİ MÜŞTEKİ ARAMASI” şeklinde sıkı bir üst araması yapamaz; şüphe varsa polisi çağırmak zorundadır.

VATANDAŞLAR ANKARA’DA ÇANTA KONTROLÜNDE RIZA HAKKINI KULLANABİLİYOR

Ankara’daki AVM’lerde uygulamada en tartışmalı alan, çanta ve poşet kontrolü. 

Mevzuata ve Ankara’daki hukukçuların yorumuna göre:

• Güvenlik görevlisi, “Lütfen çantanızı açar mısınız?” diye talepte bulunabilir,
• Vatandaş, rızasıyla çantasını açıp içini gösterebilir; bu, güvenlik tedbirine gönüllü katılım sayılır,
• Vatandaş “Hayır, çantamı açmak istemiyorum” deme hakkına sahiptir; zorla çanta açtırılamaz.

Ancak burada AVM’nin de özel mülkiyet olduğu unutulmamalı. İşletme, “Güvenlik politikamız gereği çanta kontrolünü kabul etmeyenleri içeri alamıyoruz” diyerek Ankara’da girişe izin vermeme yoluna gidebilir. 

Hukuken bu; kamu hizmeti sunan, fiili olarak herkese açık olsa da özel bir işletmenin, kendi kuralları çerçevesinde “giriş şartı” belirlemesi olarak yorumlanıyor.

Zor kullanarak çanta açtırma, kişiyi tutma veya itme–çekme gibi uygulamalar ise hak ihlali ve hatta suç oluşturabilir.

ÖZEL GÜVENLİK GÖREVLİLERİ ANKARA’DA KİMİ ZAMAN YAKALAMA YETKİSİ KULLANABİLİYOR

5188 sayılı Kanun, özel güvenlik görevlilerine bazı sınırlı kolluk yetkileri tanıyor. 

Ankara’daki AVM güvenlikleri:

• Suçüstü yakaladıkları kişileri (örneğin hırsızlık, ciddi kavga, mala zarar verme) geçici olarak tutup polis gelinceye kadar bekletebilir,
• Suçta kullanılan veya suçtan elde edilen eşyayı, delil olarak muhafaza edebilir,
• Ancak kişiyi gözaltında tutamaz, ifade alamaz, kendi başına soruşturma yürütemez.
• Üst araması konusunda da; somut ve ağır bir şüphe varsa, polis çağrılıncaya kadar kişinin kaçmasını engelleyecek ölçülü tedbirler alınabilir. 
• Ankara’da uzmanlar, bunun da açıkça kötüye kullanılmaması, kişiyi taciz ve baskıya dönüştürülmemesi gerektiğinin altını çiziyor.

ÇOCUK VE KADINLARIN ARANMASINDA ANKARA’DA ÖZEL HASSASİYET BEKLENİYOR

AVM’lerde çocukların ve kadınların aranması, Ankara’da ekstra hassasiyet gerektiren alanlar arasında. Uygulamada:

• Çocukların çanta ve üst aramasında mümkünse ebeveynlerinin rızası ve yanında bulunması isteniyor,
• Kadın ziyaretçilerin bedenine temas gerektiren bir kontrol gerektiğinde, bunun sadece kadın görevli ve çoğu zaman polis tarafından yapılması gerekiyor,
• Özel güvenlik görevlilerinin, “şüphe” gerekçesiyle çocuklara ve kadınlara karşı saygısız, aşağılayıcı veya taciz boyutuna varan davranışları açıkça hukuka aykırı.
• Ankara’da bu tür iddialar, hem kabahatler ve ceza hukuku hem de kişilik haklarının ihlali (tazminat) kapsamında değerlendirilebiliyor.

VATANDAŞLAR ANKARA’DA HAK İHLALİNDE ŞİKÂYET YOLUNU KULLANABİLİYOR

AVM güvenlik görevlisinin yetkisini aştığını, kaba davrandığını, zorla üst araması yaptığını veya hakarete varan tavır sergilediğini düşünen Ankara’daki vatandaşlar için birden fazla şikâyet kanalı bulunuyor:

AVM yönetimine ve güvenlik şirketine şikâyet:

Olayı tarih–saat–yer ve mümkünse kamera türüyle (otopark, giriş kapısı vb.) birlikte yazılı şikâyetle bildirmek, denetim süreci için ilk adım.

Polis merkezine başvuru:

Kişinin özgürlüğünün hukuka aykırı kısıtlandığı, zor kullanıldığı, hakaret edildiği durumlarda Ankara’daki en yakın polis merkezine gidilerek şikâyet tutanağı tutulabiliyor.

Valilik/İl Özel Güvenlik Komisyonu ve CİMER:

Özel güvenlik şirketleri İçişleri Bakanlığı ve valilik denetiminde olduğu için, Ankara Valiliği veya CİMER üzerinden yapılan başvurularla şirket ve görevliler hakkında idari süreç başlatılabiliyor.

Tazminat ve ceza davaları:

Ağır hak ihlali, darp, haksız tutma gibi durumlarda mağdur, Ankara’daki mahkemelerde tazminat davası açıp savcılığa suç duyurusunda bulunabiliyor.

Uzmanlar, şikâyetlerde kamera kayıtlarının hayati önem taşıdığını, mümkünse olaydan hemen sonra zaman kaybetmeden başvuru yapılmasını öneriyor.

ANKARA’DA “GİRİŞİ REDDETME” İLE “ZOR KULLANMA” ARASINDA NET ÇİZGİ ÇİZİLİYOR

Hukukçular, Ankara’daki AVM uygulamalarında iki çizgiye dikkat çekiyor:

AVM, özel mülk niteliğiyle giriş kurallarını belirleme ve “güvenlik aramasını kabul etmeyenleri içeri almama” hakkına sahip,

Ancak bu durum, kimseye zorla üst araması yapma, çanta açtırma, kişiyi tutma, kaba kuvvet uygulama yetkisi vermez.

Yani vatandaş, “Üstümü aratmak istemiyorum” diyebilir; bu durumda AVM de “o halde içeri alamayız” deme hakkına sahip. Tartışma, hakaret, fiziki müdahale noktasına taşındığında ise Ankara’da hukuki süreç kaçınılmaz hale geliyor.

ANKARA’DA VATANDAŞLARA PRATİK ÖNERİLER YAPILIYOR

Uzmanların Ankara’daki AVM ziyaretçilerine önerdiği temel adımlar şöyle:

• Güvenlik görevlisiyle tartışmayı tırmandırmadan, sakin bir dille haklarını hatırlatmak,
• Çanta ve üst aramasında rıza göstermeyecekse bunu açık ve net ifade etmek,
• Zorlayıcı veya hakaret içeren davranışta görevlinin isim ve yaka numarasını not etmek,
• Mümkünse tanıkların iletişim bilgilerini almak,
• Hak ihlali olduğunu düşündüğü anda AVM yönetimini ve gerektiğinde polisi çağırmak,
• Sonrasında yazılı şikâyet ve gerekirse hukuki süreç başlatmaktan çekinmemek.
• Bu yaklaşım, Ankara’da hem güvenlik tedbirlerinin sağlıklı işlemesine hem de vatandaşın temel haklarının korunmasına katkı sunuyor.

SIK SORULAN SORULAR

Ankara’daki AVM’de güvenlik çantamı açmam için ısrar ediyor; “hayır” dersem ne olur?

• Rızanız yoksa çantanızı açmak zorunda değilsiniz. 
• AVM, kendi güvenlik politikası gereği sizi içeri almamayı tercih edebilir; ancak zorla çanta açtırma yetkisi yoktur. 
• Zorlama olursa polis çağırabilirsiniz.

Üstümü elle aramak istediler; Ankara’da özel güvenlik buna yetkili mi?

• Hayır, özel güvenlik görevlisinin tam anlamıyla CMK kapsamlı üst araması yetkisi yoktur. 
• Detaylı üst araması kural olarak polis/jandarma tarafından yapılır. 
• Hak ihlali olduğunu düşünüyorsanız durumu kabul etmeyip polis çağrılmasını isteyebilirsiniz.

AVM’de güvenlik beni haksız yere tuttu, hakaret etti; ne yapabilirim?

• En kısa sürede en yakın polis merkezine gidip şikâyet tutanağı tutturabilirsiniz. 
• Ayrıca AVM yönetimine ve Ankara Valiliği’ne (veya CİMER’e) resmi şikâyet, gerekiyorsa tazminat ve ceza davası açma hakkınız da var.

Çocuğumun çantasını zorla açtırdılar; Ankara’da özel bir düzenleme var mı?

• Çocukların aranmasında ebeveyn rızası ve hassasiyet esastır. 
• Zorlayıcı, aşağılayıcı veya çocuğun psikolojisini zedeleyen bir uygulama varsa; hem idari şikâyet hem de hukuki süreç açısından güçlü bir dayanağınız bulunur.

Güvenlik kameralarına erişim isteyebilir miyim?

• Kayıtların sahibi AVM’dir. 
• Doğrudan kopyasını alamayabilirsiniz; ancak şikâyet veya dava açtığınızda savcılık ve mahkemeler, Ankara’daki ilgili AVM’den görüntülerin incelenmesini isteyebilir. 
• Şikâyette “şu tarih–saat–nokta”yı net yazmanız önemli.