Ankara parklarındaki yeşil papağanlar soğuğa nasıl dayanıyor?

Ankara’da son yıllarda parklar ve yeşil alanlarda daha sık görülen yeşil papağanlar, hem renkli görüntüleri hem de doğaya etkileri nedeniyle gündeme geldi. Doğal yaşam uzmanları, bu kuşların kentte nasıl hayatta kaldığını ve yerli türlerle rekabetini değerlendiriyor. Doç. Dr. Arzu Gürsoy Ergen, papağanların uyum stratejilerini ve izlenmesi gereken riskleri anlattı.

YEŞİL PAPAĞANLAR ANKARA’DA NASIL AYIRT EDİLİYOR?

Doç. Dr. Arzu Gürsoy Ergen, yeşil papağanların belirgin fiziksel özellikleri sayesinde kolay tanındığını aktardı. Ergen, kuşların zümrüt yeşili tüyleri, kanca biçimindeki kırmızımsı gagaları ve uzun, mavimsi-yeşil kuyruklarıyla öne çıktığını söyledi. Erkek bireylerde görülen kırmızı boyun halkasının ise cinsiyet ayrımında önemli bir işaret olduğunu dile getirdi. Ankara’nın farklı parklarında görülen sürüler, özellikle ağaç tepelerinde toplu halde dolaşmalarıyla dikkat çekiyor. Vatandaşlar kuşları çoğunlukla sabah ve akşam saatlerinde, daha sakin zaman dilimlerinde gözlemliyor. Uzmanlar, tek bir bölgede kalmak yerine kent içinde parklar arasında hareket eden grupların bulunduğunu, bu durumun sayım ve izlemeyi daha önemli hale getirdiğini kaydediyor.

YEŞİL PAPAĞANLARIN KÖKENİ: “YERLİ TÜRLERDEN DEĞİL”

Ergen, yeşil papağanların ana vatanının Afrika, Güney Asya ve bazı Orta Doğu ülkeleri olduğunu söyledi. Türkiye için yerli bir tür olmadıklarının altını çizen Ergen, Ankara dahil birçok şehirde görülmelerini “kafes kaçkını” olgusuyla ilişkilendirdi. Ergen, “Pek çok rivayet var ama diyebiliriz ki kafes kaçkını bir tür. Büyük ihtimalle renkli ve dikkat çekici oldukları için beslenmek üzere getirildiler” dedi. Zamanla bakılamama ya da farklı nedenlerle kafesten kaçma sonucu şehir ortamına yerleştiklerini anlatan Ergen, kentte “başarılı bir yerleşim” gösterdikleri için sayılarının arttığını ifade etti. Bu uyumun, hem barınma hem de besine erişim avantajıyla güçlendiği belirtiliyor.

ANKARA KIŞINDA HAYATTA KALMA SIRRI: ŞEHİR ISI ADASI ETKİSİ

Ankara’nın sert kış koşullarına rağmen yeşil papağanların kentte kalabilmesini açıklayan Ergen, şehirlerin kırsala göre ısı avantajına dikkat çekti. Ergen, asfalt, yoğun yapılaşma ve egzoz ısısının “ısı adası etkisi” oluşturduğunu, şehir sıcaklığının kırsala göre 1-2 derece daha yüksek seyrettiğini söyledi. Bu nedenle papağanların, soğuktan korunabilecek “kuytu noktaları” seçtiğini aktaran Ergen, trafolara yakın alanlar, binaların çatı kenarları ve rüzgâr almayan cephelerin sık tercih edildiğini dile getirdi. Kuşların barınma seçiminde mikroklimanın belirleyici olduğuna işaret eden uzmanlar, Ankara’da en soğuk günlerde bile uygun sığınak bulan bireylerin hayatta kalma şansının yükseldiğini kaydediyor.

BESLENME VE SÜRÜ DAVRANIŞI: “FIRSATÇI TÜRLER”

Ergen, yeşil papağanların yalnızca barınma değil, beslenme stratejisiyle de kış şartlarına uyum sağladığını anlattı. Kuşların vücut sıcaklığının yaklaşık 40-42 derece aralığında olduğunu söyleyen Ergen, bunun hızlı bir metabolizma anlamına geldiğini ve düzenli besine ihtiyaç doğurduğunu ifade etti. “Bunlar fırsatçı türler” diyen Ergen, papağanların parklardaki tohumlar, meyveler, yeşillikler yanında, şehir içinde farklı kaynaklardan da besin bulabildiğini belirtti. Ayrıca gruplar halinde dolaşmalarının, birbirlerinin vücut ısısını destekleyen bir avantaj sağladığını kaydetti. Uzmanlar, özellikle kışın enerji ihtiyacının arttığını, bu yüzden besine hızlı erişen bireylerin daha dirençli hale geldiğini vurguluyor.

YUVA VE BESİN REKABETİ: AĞAÇ KOVUKLARI NEDEN ÖNEMLİ?

Ergen, yeşil papağanların Ankara’daki parklarda ağaç kovuklarını yuva alanı olarak seçtiğini vurguladı. Bu tercihin, ağaçkakan, sığırcık ve baştankara gibi yerli türlerle yuva rekabetini artırabildiğini söyledi. Erken yuvalanma eğilimleri sayesinde daha elverişli kovukları önce kullanabildiklerini ifade eden Ergen, bunun bazı bölgelerde yerli türlerin üreme alanlarını daraltabileceğini dile getirdi. Besin tarafında ise meyve ve tohum tüketimi üzerinden rekabetin ortaya çıkabildiğini, bazı alanlarda sincaplarla da benzer besin kaynakları için karşı karşıya gelebildiklerini aktardı. Ergen, Ankara’da “filtre” gibi çalışan iklim koşullarının, en iyi beslenen ve en iyi yuva bulan bireyleri öne çıkardığını söyledi. “Bu soğukta en sağlıklı olan, en iyi beslenebilen ve en iyi yuva bulabilen bireyler hayatta kalabiliyor” diyen Ergen, bu durumun zamanla daha güçlü ve uyumlu bireylerin çoğalmasını desteklediğini kaydetti.

RESMİ ÇALIŞMALAR VE İZLEME: “ÖNCE VERİ TOPLANMASI GEREKİYOR”

Ergen, Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü’nün 2019-2022 döneminde yürüttüğü proje kapsamında yeşil papağanların incelendiğini hatırlattı. Değerlendirme sürecinde ilk adımın izleme olduğunu vurgulayan Ergen, sayının artıp artmadığı, diğer türler üzerindeki baskı ve üreme başarısı gibi verilerin toplanması gerektiğini söyledi. “Bu veriler elde edildikten sonra ancak ne yapılabileceğine karar verilebilir” diyen Ergen, Avrupa’daki örnekleri de anlattı. İngiltere’de parklarda çok yaygınlaştıklarını ve büyük sürüler halinde görüldüklerini ifade eden Ergen, bazı bölgelerde yerli türlerin besinine daha fazla ortak olduklarını, tarım alanlarında da zarara yol açabildiklerini kaydetti. Türkiye’de ise henüz aynı ölçekte bir tablonun görülmediğini, bu yüzden düzenli izleme ve saha verisinin belirleyici olacağını dile getirdi. Ergen ayrıca ekonomik zarar, hastalık riski ve yerli türler üzerindeki baskının değerlendirme ölçütleri arasında yer aldığını söyledi.

ANKARA’DA VATANDAŞ GÖZLEMİ: KURTULUŞ PARKI VE ÇEVRESİNDE NE GÖRÜLÜYOR?

Kurtuluş Parkı yakınlarında yaklaşık 40 yıldır yaşadığını söyleyen Reyhan Çelik, papağanların son 5-6 yılda daha belirgin hale geldiğini anlattı. Çelik, “Bahçemizin yanında kiraz ağaçlarımız var. Kirazlar olunca oraya dadanıyorlar. 5-6 tane geliyorlar, ağaçların arasında yiyorlar” dedi. Günlük geliş saatlerine de değinen Çelik, “Her gün sabah saat 11’de, bir de akşam saat 5’ten sonra geliyorlar. Kiraz bir tane kalana kadar orayı taşlıyorlar” ifadelerini kullandı. Papağanların görüntüsünü beğendiğini de söyleyen Çelik, yeşil tüylerin ağaçlarla uyumlu bir manzara oluşturduğunu, torunlarının da kuşları görmek için heyecanlandığını dile getirdi. Çelik, komşusunun papağanların Kurtuluş Parkı’nda “yerlerinin” bulunduğunu söylediğini de ekledi.

“KAMYON DEVRİLDİ” ANLATIMI: PARKLAR ARASI HAREKET DİKKAT ÇEKİYOR

Ailesinin yaklaşık 50 yıldır Kurtuluş’ta yaşadığını söyleyen Mert Sivri, yeşil papağanların Ankara’daki geçmişine dair çevrede anlatılan bir olayı paylaştı. Sivri, “1999’la 2000 arasında yanlış olmasın, Atatürk Orman Çiftliği Kavşağı’nda bir papağan taşıyan kamyonun devrilmesiyle Ankara’nın Seymenler Parkı dahil birçok parka dağılan bir papağan sürümüz var” dedi. Sivri, kuşların çoğunlukla ağaçlarda kaldığını, yere inip ekmek gibi gıdaları tercih etmediğini anlattı. Vatandaşların beslemeye çalıştığını ancak papağanların genelde mesafeli kaldığını söyleyen Sivri, “Biraz yabaniler, evcilleştirilmemiş papağanlar bunlar” ifadelerini kullandı. Kent içinde farklı parklara göç hareketi görüldüğünü dile getiren Sivri, uzun yıllardır parka geldiğini ve kuşların bir insanın eline konduğunu hiç görmediğini söyledi.