Ankara’da ombudsman’a başvuru ne zaman işe yarıyor?

Ankara merkezli Kamu Denetçiliği Kurumu’na; bakanlıklar, valilikler, belediyeler, üniversiteler, kamu bankaları gibi idarelerle sorun yaşayan herkes başvurabiliyor. Kurum, idarenin hukuka ve hakkaniyete aykırı işlemlerini inceleyip tavsiye kararı veriyor. Başvuru ücretsiz işliyor, elektronik ortamdan yapılabiliyor, kararlar bağlayıcı olmasa da pek çok dosyada idareler kararlara uyuyor.

KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU ANKARA’DA BAŞVURU KAPISINI AÇIYOR

Merkezi Ankara’da bulunan Kamu Denetçiliği Kurumu, Anayasa ve 6328 sayılı Kanun ile kurulan, TBMM’ye bağlı bir denetim mekanizması olarak çalışıyor. 

Kurumun görevi; kamu kurum ve kuruluşlarının işlem, eylem ya da ihmallerini, insan haklarına saygı, adalet, hakkaniyet ve iyi yönetim ilkeleri açısından incelemek ve idareye tavsiyede bulunmak. Yani bir nevi “vatandaş ile devlet arasındaki hakem” rolünü üstleniyor.

Ankara’daki kamu kurumlarıyla yaşanan uyuşmazlıklarda Ombudsman; belediyelerin ruhsat, imar, ulaşım, sosyal yardım işlemleri, üniversitelerin öğrenci işleri, disiplin, harç, yatay geçiş kararları, bakanlıkların atama, sınav, disiplin, bilgi edinme süreçleri gibi geniş bir alanı mercek altına alabiliyor. 

Başvuru, Türkiye’nin her yerinden yapılabilse de dosyaların önemli bir bölümü fiilen Ankara’daki kamu idareleri üzerinden şekilleniyor.

BAŞVURU SÜRECİ ÜCRETSİZ İŞLİYOR VE E-DEVLET’TEN YAPILIYOR

Mevzuata göre Ombudsman’a başvuru, ücretsiz ve oldukça erişilebilir. Vatandaşlar Ankara’ya gelmeden; e-Devlet üzerinden, kurumun internet sitesindeki form yoluyla veya posta/faksla başvuru yapabiliyor. Dileyenler elden de Ankara’daki kuruma dilekçe bırakabiliyor. 

Başvuruda; hangi idareyle, hangi işlem ya da mağduriyet nedeniyle sorun yaşandığı, daha önce o idareye yazılı müracaat edilip edilmediği anlatılmak zorunda.

6328 sayılı Kanun’a göre, kural olarak önce ilgili idareye yazılı başvuru yapılması ve idarenin 30 gün içinde yanıt vermemesi ya da verilen cevabın tatmin edici olmaması gerekiyor. Bu sürenin ardından 6 ay içinde Ombudsman’a gidilebiliyor. Böylece Ombudsman, idare içi çözüm yolları tüketildikten sonra devreye giren ikinci bir denetim kapısı olarak konumlanıyor.

HANGİ DURUMLARDA OMBUDSMAN BAŞVURUSU İŞE YARIYOR?

Ankara pratiğinde, Ombudsman’a başvurunun en çok karşılık bulduğu başlıklar; idari hata ve ölçüsüzlük içeren kararlar oluyor. Örneğin, bir belediyenin ruhsat veya imar uygulamasında eşitlik ilkesine aykırı davranması, bir üniversitenin yönetmelik dışı disiplin cezası vermesi, bir bakanlığın sınav uygulamasında hak kaybı yaratması gibi durumlarda kurum devreye giriyor ve ayrıntılı inceleme yapıyor.

Kamu Denetçiliği Kurumu; mevzuata aykırılık, hakkaniyetsizlik veya iyi yönetim ilkesine aykırı bir tablo görürse, ilgili idareye tavsiye kararı gönderiyor. 

Bu kararlar teknik olarak bağlayıcı olmasa da, Ankara’daki birçok bakanlık ve kurum, özellikle insan hakları ve çocuk hakları gibi hassas alanlarda, Ombudsman kararlarına uyma eğilimi gösteriyor. Böylece vatandaş, mahkemeye gitmeden önce idarenin kendi iç hukukunu düzeltmesini sağlayabiliyor.

HANGİ KONULAR OMBUDSMAN’IN GÖREV ALANINA GİRMİYOR?

Mevzuat gereği Ombudsman, her tür başvuruyu inceleyemiyor. Yargı organlarının kararları, devam eden davalar, Cumhurbaşkanı’nın tek başına yaptığı işlemler, yasama faaliyetleri ve disiplin soruşturmalarının bazı aşamaları görev alanı dışında kalıyor. Örneğin Ankara’da bir idare mahkemesinde davası süren vatandaş, aynı konuda eş zamanlı olarak Ombudsman’dan karar isteyemiyor.

Ayrıca taraflar arası özel hukuk uyuşmazlıkları, örneğin iki şirket arasındaki ticari ihtilaflar veya kiracı–ev sahibi anlaşmazlıkları da Ombudsman’ın alanına girmiyor. Buna karşın kamu bankası, belediye, üniversite gibi bir kamu tüzel kişisinin taraf olduğu işlemler, “idari işlem” sayıldığı ölçüde inceleme konusu olabiliyor. Kurum, her dosyada önce bu yetki alanı filtresini çalıştırıyor, yetki dışı kalan başvuruları gerekçesiyle birlikte reddediyor.

ANKARA’DA ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİ OMBUDSMAN’A SIKÇA BAŞVURUYOR

Ankara’daki güçlü üniversite ağı, Kamu Denetçiliği Kurumu’nun dosya profilini de etkiliyor. Öğrenciler en çok; disiplin cezaları, harç/öğrenim ücreti uyuşmazlıkları, burs–kredi kesintileri, yatay geçiş ve intibak sorunları için Ombudsman kapısını çalıyor. 

Üniversite yönetmeliklerine aykırı veya ölçüsüz görülen disiplin cezalarında, Kurum’un “hukuka ve hakkaniyete uygun değil” şeklindeki tavsiye kararları, çoğu zaman öğrencinin lehine değişikliklere yol açabiliyor.

Yurt, barınma, engelli öğrenci hakları, kampüs içi erişilebilirlik gibi başlıklarda da Ankara’daki kamu üniversiteleri ve Kredi Yurtlar Genel Müdürlüğü işlemleri sık sık Ombudsman’ın radarına giriyor. Bu dosyalarda; engelli erişimi, adil fırsat eşitliği, ayrımcılık yasağı gibi anayasal ilkeler öne çıkıyor. Kurum, sadece tek tek dosyaları çözmekle kalmayıp, genel nitelikli iyi uygulama önerileri de sunuyor.

BELEDİYELER VE YEREL YÖNETİMLER OMBUDSMAN KARARLARINI TARTIŞIYOR

Ankara ölçeğinde bir diğer kritik alan, büyükşehir ve ilçe belediyelerinin uygulamaları. Ulaşım tarifeleri, su ve altyapı hizmetleri, ruhsatlandırma, pazar yerleri, zabıta uygulamaları, sosyal yardım kriterleri gibi pek çok işlem Ombudsman’a taşınabiliyor. Vatandaşlar, “eşit işlem görmedim, keyfi uygulama var, süreç şeffaf değil” diyerek başvuru yapıyor.

Kamu Denetçiliği Kurumu’nun bu alanlarda verdiği tavsiyeler, bazen Ankara’daki belediye meclislerinde ve komisyonlarda gündem oluyor. Özellikle dezavantajlı gruplara yönelik sosyal yardımlar, öğrenci ve yaşlılara yönelik indirimler, engelli erişimi gibi konularda, Ombudsman’ın “iyi yönetim ilkeleri” hatırlatması, yerel yönetimlerin politikasına yön verebiliyor. 

Her ne kadar kararlar yargı kararı kadar bağlayıcı olmasa da kamuoyu baskısı ve TBMM’ye sunulan raporlar, belediyeler üzerinde ciddi bir şeffaflık baskısı yaratıyor.

OMBUDSMAN BAŞVURUSU YARGI YOLUNU TAMAMLAYICI NİTELİK TAŞIYOR

Mevzuata göre Ombudsman’a başvurmak, yargı yoluna başvurmaya engel oluşturmuyor. Vatandaşlar isterlerse önce Ombudsman’a gidip idari süreci test ediyor, sonuç alamazlarsa idare mahkemelerine başvuruyor. Kurum, kararlarında sıklıkla ulusal mevzuatın yanı sıra Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına da atıf yaparak, idare hukukunun genel ilkelerini güçlendirmeye çalışıyor.

Ankara’daki pratiğe bakıldığında; Ombudsman’a başvurunun özellikle uzun ve masraflı bir dava sürecine girmek istemeyen vatandaşlar için “hızlı, ücretsiz, belge toplayıcı ve uzlaştırıcı” bir kanal işlevi gördüğü görülüyor. Bu nedenle pek çok avukat, önce Ombudsman sürecinin yürütülmesini, idarenin tavrının görülmesini, gerekirse açılacak davada bu dosyanın da delil olarak kullanılmasını öneriyor.

SORU–CEVAP: ANKARA’DA OMBUDSMAN BAŞVURUSU HAKKINDA MERAK EDİLENLER

Ombudsman başvurusu Ankara’da yaşayanlarla mı sınırlı?

• Hayır. Türkiye’nin her yerinden başvuru yapılabiliyor. Ancak birçok bakanlık, genel müdürlük, büyükşehir belediyesi ve kamu üniversitesi Ankara’da olduğu için, özellikle bu kurumlarla sorun yaşayanların dosyaları doğal olarak Ankara merkezli işliyor.

Ombudsman kararları bağlayıcı değilse neden başvurayım?

• Kararlar mahkeme kararı gibi “zorlayıcı” değil ama kamuoyu baskısı, TBMM’ye sunulan raporlar ve idare içinde oluşan içtihat kültürü, Ankara’daki kurumları tavsiyelere uymaya yöneltebiliyor. Ayrıca Kurum’un lehinize yaptığı tespitler, açacağınız davada güçlü bir delil niteliği taşıyabiliyor.

Önce kuruma mı, yoksa doğrudan Ombudsman’a mı gitmeliyim?

• Mevzuat gereği kural, önce ilgili idareye yazılı başvuru yapmanız. Ankara’da bir bakanlık, belediye veya üniversiteyle sorununuz varsa, önce resmi dilekçeyle talebinizi iletip cevabı beklemeniz gerekiyor. 30 gün içinde cevap alamaz veya cevaptan tatmin olmazsanız, 6 ay içinde Ombudsman’a başvurabilirsiniz.