Ankara’da askerlik dönüşü işe iade ve tazminat hakları: Gençler ne yapmalı?

Ankara’da askerlik dönüşü işine dönemeyen ya da eski pozisyonuna alınmayan gençler, 4857 Sayılı İş Kanunu’na rağmen ciddi hak kayıplarıyla karşılaşıyor. Kentte kamu, savunma sanayi ve hizmet sektöründe çalışanlar, “kadro yok”, “pozisyon kapandı” gibi gerekçelerle dışarıda bırakılabiliyor; kıdemin sıfırlanmasından düşük statülü iş teklifine kadar pek çok uygulama hukuki tartışma yaratıyor. İş Kanunu, iki ay içinde yapılan yazılı başvuruya açık güvence veriyor. 

ANKARA’DA ASKERLİK SONRASI İŞE DÖNÜŞTE HANGİ MAĞDURİYETLER YAŞANIYOR?

Ankara gibi büyük bir metropolde askerlik sonrası iş hayatına dönüş, hem ekonomik hem psikolojik baskı oluşturuyor. Özellikle özel sektörde faaliyet gösteren şirketler, askere giden personelin yerine yeni çalışan alıyor, dönüşte ise “şu an boş kadro yok” diyerek iade sürecini fiilen kilitliyor. Gençler, yoğun rekabet ve yüksek yaşam maliyetleri içinde bir anda işsiz kalabiliyor.

Bu süreçte en sık karşılaşılan sorunların başında, “kadro yok” gerekçesiyle işe almama geliyor. Bazı işverenler, askere giden kişinin eski pozisyonunu doldurup, terhis sonrası geri dönüş talebini aylarca “bekle, haber vereceğiz” diyerek oyalıyor. Oysa kanuna göre terhis tarihinden itibaren en geç iki ay içinde yapılan başvuru sonrasında işveren, uygun bir pozisyon boşaldığında çalışana öncelik vermek zorunda.

KIDEM NASIL SIFIRLANIYOR?

Ankara’da birçok işyerinde, askerden dönen gençler işe alınsa bile bu kez “yeni personel” gibi gösterilerek kıdemleri sıfırlanmak isteniyor. Bu durum, yıllık izin süresinden ileride hesaplanacak kıdem tazminatına kadar pek çok hakkın erimesine neden oluyor. Uzmanlar, askerlik sebebiyle işten ayrılmanın, kıdemi kesen değil ara veren bir süreç olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Bir başka yaygın yöntem ise, gence eski pozisyonu yerine daha düşük maaşlı ya da niteliklerine uymayan bir görev teklif edilmesi. Örneğin, satışta çalışan bir kişiye “istersen depoda başla” denilerek statü düşürülüyor. İş hukukçuları, bu tür dayatmaları “esaslı çalışma koşulu değişikliği” olarak tanımlayıp, kabul etmeme halinde işverenin sorumluluğunun doğduğunu belirtiyor.

İŞVEREN TAZMİNAT ÖDEMEYİ HANGİ KOŞULLARDA KABUL EDİYOR?

Bazı büyük firmalar, düzeni bozmamak ve mevcut çalışanını çıkarmamak için, askerden dönen çalışanı işine başlatmak yerine yasal tazminatı ödemeyi tercih ediyor. İş Kanunu’na göre işveren, askerden dönen ve süresinde başvuru yapan çalışanı haklı neden olmadan işe almazsa, üç aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü. Ancak Ankara’daki pratikte, bu ödeme dahi yapılmadan çalışan “kapıdan çevrilmeye” çalışılabiliyor.

Ekonomik krizin, artan kira ve geçim maliyetlerinin en sert hissedildiği kentlerden biri olan Ankara’da, üç aylık tazminatın ödenmesi bile gençler için kalıcı bir çözüm yaratmıyor. Uzmanlara göre asıl ihtiyaç, işe dönüş güvencesinin fiilen işletilmesi ve işverenlerin keyfi uygulamalarının denetlenmesi.

4857 SAYILI İŞ KANUNU ASKERDEN DÖNEN ÇALIŞANA NE DİYOR?

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesi, askerlik nedeniyle işten ayrılan çalışanların haklarını açık şekilde düzenliyor. Terhis olan işçi, en geç iki ay içinde eski işverenine işe dönmek istediğini bildirmek zorunda. Bu bildirimin noter kanalıyla ihtarname şeklinde ya da en azından iadeli taahhütlü mektupla yapılması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda kritik delil oluşturuyor.

Kanuna göre işveren, askerden dönen çalışanı eski işinde veya benzer bir işte, boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk pozisyona öncelikli olarak almakla yükümlü. 

İşveren bu yükümlülüğünü haklı bir neden olmaksızın yerine getirmezse, işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat ödeme sorumluluğu doğuyor. Ankara’daki uygulamada, bu tazminat çoğunlukla arabuluculuk sürecinde masaya geliyor.

ÇALIŞAN HAKKINI NASIL ARAMALI?

İşverenin işe başlatmaması ya da tazminat ödememesi halinde, çalışanın önce arabuluculuk bürosuna başvurması gerekiyor. 

Ankara Adliyesi ve ilçelerdeki arabuluculuk merkezlerinde yapılan görüşmelerde, işverenler çoğu zaman dava masrafı ve faiz yüküyle karşılaşmamak için uzlaşmaya yanaşabiliyor. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılarak tazminat ve diğer haklar talep ediliyor.

Kentte sendikalı işyerlerinde çalışanlar, askerlik dönüşü süreci sendika temsilcileri üzerinden yürüttüğünde daha güçlü bir pozisyonda bulunuyor. 

İŞKUR’a kayıtların güncellenmesi ise, işe alınmama durumunda işsizlik ödeneği ve işbaşı eğitim programları gibi desteklere erişim açısından önem taşıyor.

İKİ AYLIK YASAL SÜRE NEDİR?

İş hukuku alanında çalışan uzmanlar ve Ankara Barosu’na bağlı avukatlar, askerlik dönüşü en büyük hatanın, “nasıl olsa geri almazlar” düşüncesiyle başvuru yapmamak ya da iki aylık yasal süreyi kaçırmak olduğuna dikkat çekiyor. Bu süre geçirildiğinde, kanunun tanıdığı işe dönüş ve tazminat imkanları büyük ölçüde zayıflıyor.

Uzmanlara göre gençler, sözlü görüşmelerle yetinmemeli, mutlaka yazılı başvuru yapmalı, süreçte profesyonel hukuki destekten çekinmemeli. 

Ankara Barosu’nun adli yardım birimleri ve iş hukuku avukatları, gelir durumu elverişli olmayanlar için de yol haritası çıkarabiliyor.