Kalecik Karası nasıl yok olmaktan kurtuldu?

Bugün Türkiye’nin en değerli yerli üzümlerinden biri sayılan Kalecik Karası, çok değil yarım yüzyıl önce yok olmanın eşiğindeydi. Bir bilim insanının çabasıyla küllerinden doğan bu Ankara üzümünün, çoğu kişinin bilmediği bir kurtuluş hikâyesi ve şarabın ötesine geçen bir kimliği var.

KALECİK KARASI NEDİR?

Kalecik Karası, adını Ankara’nın Kalecik ilçesinden alan yerli bir kırmızı üzüm çeşidi. Anadolu’nun en eski üzümlerinden biri ve Türk bağcılığının simge isimlerinden.

İnce kabuklu, orta boy ve mavi-siyah taneleriyle tanınıyor. Bugün Türkiye’nin en değerli yerli şaraplık üzümlerinden biri sayılsa da, yarım yüzyıl önce bambaşka bir tabloyla — yok olma tehlikesiyle — karşı karşıyaydı.

NEREDEYSE YOK OLUYORDU

Kalecik Karası’nın geçmişinde zorlu bir dönem var. Bağ alanlarını kasıp kavuran filoksera salgını ve ardından gelen uzun ihmal yılları, çeşidi neredeyse tamamen ortadan kaldırmıştı.

Üzüm ekonomik değerini yitirdikçe üreticiler başka ürünlere yöneldi, bağlar daraldı. Bir dönem, Türkiye’nin bu özgün üzümünün tümüyle kaybolması gerçek bir ihtimaldi.

BİR PROFESÖRÜN KURTARDIĞI ÇEŞİT

Kalecik Karası’nı bu sondan döndüren isim, Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. Y. Sabit Ağaoğlu oldu. 1970’lerde yürüttüğü klon seleksiyonu çalışmaları, sağlıklı asmaları seçip yeniden çoğaltma esasına dayanıyordu.

Bu sabırlı bilimsel çalışma sayesinde çeşit yeniden hayata döndü ve yaygınlaştı. Kalecik Karası’nın bugün Türkiye’nin önde gelen yerli şaraplık üzümleri arasında yer alması, büyük ölçüde bu kurtarma çalışmasının eseri.

ÜZÜMÜN KÜNYESİ

Kalecik Karası’nı bir bakışta tanımak isteyenler için temel özellikleri şöyle:

NEDEN SIK SIK PİNOT NOİR’A BENZETİLİR?

Kalecik Karası’nın karakteri zarif ve dengeli. İnce kabuğu ve yumuşak tanen yapısı, ona ağır değil, narin bir profil kazandırıyor.

Bu zarafet, çeşidi uzmanların gözünde sıkça uluslararası bir klasik olan Pinot Noir’a yaklaştırıyor. Benzetmenin temelinde, her iki üzümün de hafif gövdesi, kırmızı meyve aromaları ve içimi kolay yapısı yatıyor.

SADECE ŞARAPLIK DEĞİL

Kalecik Karası çoğunlukla kırmızı şarapla anılsa da kullanımı bununla sınırlı değil. Üzüm sofralık olarak doğrudan tüketiliyor; üzüm suyu ve pekmez yapımında da değerlendiriliyor.

Çekirdek ve kabuğundaki yüksek antioksidan içeriği, onu beslenme açısından da ilgi çekici kılıyor. Bu yönleriyle Kalecik Karası, bir yöre için yalnızca şaraplık değil, çok amaçlı bir tarım değeri.

KALECİK DIŞINDA NEREDE YETİŞİR?

Çeşidin asıl yurdu Kalecik olsa da artan talep onu başka bölgelere de taşıdı. Benzer iklime sahip yörelerde — örneğin Denizli’nin yüksek kesimlerinde — Kalecik Karası bağları bulunuyor.

Yine de üzümün adıyla özdeşleşen yer değişmiyor: Kızılırmak’ın çevrelediği Kalecik, çeşidin hem kaynağı hem de en bilinen üretim merkezi.

COĞRAFİ İŞARET TESCİLLİ BİR ANKARA DEĞERİ

Kalecik Karası Üzümü, coğrafi işaret tescili bulunan bir Ankara değeri; mahreç işareti olarak 2006’da tescillendi. Tescil, üzümün Kalecik yöresiyle bağını ve ayırt edici özelliklerini koruma altına alıyor.

Bu güvence, çeşidi hem üreticiler hem de tüketiciler için bir kalite işareti hâline getiriyor. Kalecik Karası böylece Ankara’nın coğrafi işaretli ürünleri arasında özel bir yer tutuyor.

KALECİK KARASI HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

Kalecik Karası’nın az bilinen yönleriyle ilgili sık sorulan sorular ve kısa yanıtları şöyle:

KALECİK KARASI’NI KİM KURTARDI?

Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. Y. Sabit Ağaoğlu. 1970’lerdeki klon seleksiyonu çalışmaları çeşidi yok olmaktan kurtardı.

NEDEN YOK OLMA TEHLİKESİ YAŞADI?

Filoksera salgını ve uzun süreli ihmal nedeniyle bağlar daraldı; çeşit neredeyse tükendi.

SADECE ŞARAPLIK MI?

Hayır. Sofralık tüketim, üzüm suyu ve pekmez yapımında da kullanılıyor.

KALECİK DIŞINDA NEREDE YETİŞİR?

Benzer iklimli bölgelerde, örneğin Denizli’nin yüksek kesimlerinde de yetiştiriliyor; ana yöre yine Kalecik.

COĞRAFİ İŞARETLİ Mİ?

Evet. Kalecik Karası Üzümü 2006’da mahreç işareti olarak coğrafi işaret tescili aldı.