Çıkrıkçılar Yokuşu ve Bakırcılar Çarşısı Hâlâ Neden Yaşıyor?

Ankara Kalesi'nin eteklerinde başlayıp Ulus'a doğru kıvrılan dar sokaklar, başkentin en eski ticaret damarını oluşturuyor. Çıkrıkçılar Yokuşu, Bakırcılar Çarşısı, Saraçlar Sokağı ve Atpazarı çevresi yüzyıllardır aynı işi sürdürüyor. Roma'dan Selçuklu'ya, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan bu doku bugün hâlâ çekiç sesleriyle, çıkrık dönüşleriyle ve düğün telaşlarıyla yaşıyor.

KALE ETEĞİNDEKİ ÇARŞILAR NEDEN ANKARA'NIN BELLEĞİ SAYILIYOR?

Ankara Kalesi etrafındaki ticari hayat, kentin ilk yerleşim alanlarından miras kalan bir süreklilik üzerine kuruluyor. Bizans surlarının dibinde kurulan ilk dükkânlar, Selçuklu döneminde han ve bedestenlerle birleşti. Osmanlı yönetimi bu bölgeyi başkent ticaretinin merkezi haline getirdi. Tiftik keçisinden elde edilen sof kumaşının dokunduğu, satıldığı ve dünyaya gönderildiği bu sokaklar, Ankara'nın 17. ve 18. yüzyıllardaki refahını üretti.

Bugün Ulus sınırları içindeki Çıkrıkçılar Yokuşu, Bakırcılar Çarşısı, Saraçlar, Salman, Mazi, Atpazarı ve Samanpazarı sokakları arasındaki bölgede binden fazla esnaf faaliyet gösteriyor. Tarihi yapıların altındaki taş odalarda bakır dövülmeye, kumaş kesilmeye, deri işlenmeye devam ediyor. Bu süreklilik Ankara'yı pek çok başkentten ayıran bir kültürel zenginlik oluşturuyor.

Bölge, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na aday gösterilen el sanatları çeşitliliğiyle de gündemde. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin koruma çalışmaları, Kale çevresini hem yerli ziyaretçi hem turist için yeniden cazip kılıyor.

ÇIKRIKÇILAR YOKUŞU'NU MAHMUTPAŞA'YA BENZETEN HİKÂYE NEDİR?

Anafartalar Caddesi'nden başlayıp Saraçlar ve Salman Sokak kesişimine kadar uzanan Çıkrıkçılar Yokuşu, yaklaşık beş asırlık geçmişe sahip. Adını, bir zamanlar burada yoğun olarak satılan ve tiftik ipliğini eğirmeye yarayan çıkrık aletinden alıyor. Yokuş, Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren İstanbul'un Mahmutpaşa Çarşısı ile eş değer tutulan bir alışveriş merkezi olarak anılıyor.

1917 Ankara yangınında büyük zarar gören yokuş, kısa sürede yeniden ayağa kalktı ve genç başkentin en işlek ticaret hattına dönüştü. 1990'lı yıllarda alışveriş merkezlerinin yaygınlaşmasıyla parlaklığını bir miktar yitirdi. Yine de bugün çeyiz, kına, nişan ve düğün alışverişinin geleneksel adresi olmayı sürdürüyor.

Yokuşun ara sokaklarındaki labirent yapı, perdeciler, manifaturacılar ve tuhafiyeciler için kuşaklar arası bir buluşma noktası işlevi görüyor. Çeşitli bezler, seccadeler, sofra örtüleri, yazmalar, çevreler, yemeniler, şallar ve şalvarlar burada yan yana satılıyor. Düğün, nişan, kına, sünnet, cenaze ve hac gibi farklı ritüellerin tüm malzemesi tek bir güzergâhta bulunabiliyor.

BAKIRCILAR ÇARŞISI'NDA ÇEKİÇ SESİ NASIL HÂLÂ DUYULUYOR?

Bakırcılar Çarşısı, Ankara'nın en eski zanaat kümelerinden birini barındırıyor. Geçmişte kahvehane kapları, sürahiler, tencereler, sahanlar ve sini takımları gibi günlük yaşamın temel eşyaları burada üretiliyordu. Bakırın dövülmesiyle çıkan ritmik çekiç sesi, çarşının yüzyıllardır değişmeyen sesi sayılıyor.

Bugün çarşıda 48 yılı aşkın süredir bakır işleyen ustalar var. Babasının onu 17 yaşında bir bakır ustasının yanına çırak vermesiyle başlayan İhsan Geredeli gibi isimler, kimisi 150 yıl öncesine ait bakır eşyaları onararak müşterilerine sunuyor. Geleneksel motiflerin çekiçle bakıra işlenmesi, sabır ve emek isteyen bir sanat olarak ayakta kalıyor.

Bakırcılığın yanı sıra çarşıda hediyelik bakır lambalar, geleneksel mutfak takımları, semaverler ve dekoratif tabaklar da satılıyor. Bu ürünler hem Ankara'nın hediyelik eşya kültürünü oluşturuyor hem de bakır sanatının modern yaşam alanlarına taşınmasını sağlıyor.

Çarşı çarşı hangi zanaatlar nerede yaşıyor

Kale çevresindeki tarihi alanlarda her sokak, yüzyıllar içinde belirli bir mesleğe ev sahipliği yapmış. Bu uzmanlaşma bugün de büyük ölçüde sürüyor.

•    Bakırcılar Çarşısı: Bakır işleme, semaver, lamba, geleneksel mutfak eşyası

•    Çıkrıkçılar Yokuşu: Manifatura, perde, tuhafiye, çeyizlik tekstil

•    Saraçlar Sokağı: Deri işçiliği, eyer, kemer, küçük deri eşya

•    Atpazarı: Antikacılar, ikinci el kitap ve plak satıcıları

•    Samanpazarı: Bakliyat, baharat, kuruyemiş ve aktarlar

•    Salman Sokak: Yazma, yöresel kumaş ve hediyelik el dokuması ürünler