Bir bey, bir kale, bir otlak: Ankara'ın ilçe adlarının kökeni
Çubuk adını bir beyden mi alır? Keçiören’in keçiyle ilgisi var mı? Beypazarı, beylerin pazarı mıydı? Etimesgut da ne demek? İlçe adlarının kökeni…
Ankara’nın ilçe adlarının her biri, bir tarih katmanını saklar. Kimi bir Selçuklu komutanını, kimi Bizans dönemini, kimi de sıradan bir otlağı işaret eder. Üstelik bazılarının hikâyesi hiç tahmin edildiği gibi değildir. İşte ilçe adlarının kökenleri.
ANKARA'NIN İLÇE ADLARININ İLGİNÇ KÖKENLERİ
Başkent Ankara'nın birbirinden ilginç ilçe isimlerinin hangi anlama geldiğini merak etmişsinizdir. Çubuk ilçesi gibi ilçe ismi çok bilindik olan ancak kökeni bambaşka olan isimler var. İşte Ankara'nın ilginç ilçe isimlerinin ilginç tarihi...
KOMUTANDAN GELEN AD: ÇUBUK
Çubuk, adını 11. yüzyılda Sultan Melikşah devrinde Anadolu’daki fetihlere katılan Selçuklu komutanı Çubuk Bey’den alıyor. Çubuk sözü Türklerde erkek adı, aşiret adı ve yer adı olarak kullanılmıştır.
Bir başka rivayet ise adı doğaya bağlıyor: suyu bol olan ovanın kavak, söğüt ve bağ çubuklarıyla kaplı olması nedeniyle bölgeye Çubuk denildiği anlatılır.
KEÇİÖREN’İN KEÇİYLE İLGİSİ VAR MI?
Keçiören adının kökeni şaşırtıcıdır. İlçe, 1463 tarihli kayıtlarda küçük viran anlamındaki Kiçiviran adıyla geçer.
Bu ad, zamanla halk dilinde Keçiören’e dönüştü. Yani ilçenin adı, sanıldığı gibi keçiden değil, eski Türkçedeki kiçi yani küçük sözünden geliyor.
BEYLERİN PAZARI: BEYPAZARI
Beypazarı, Bizans döneminde Lagania-Anastasiopolis adıyla anılıyordu. Osmanlı döneminde ise bölge, canlı ticaretiyle öne çıktı.
Tımarlı sipahi merkezlerindeki ekonomik hareketlilik nedeniyle yerleşim, beylerin pazarı anlamında Beğ Bazarı olarak adlandırıldı. Bu ad zamanla Beypazarı’na dönüştü.
DİĞER İLÇELERİN KÖKENLERİ
İlçe adlarının önemli bir bölümü Türkçe, Farsça ve eski Anadolu katmanlarından geliyor:
• Bala: Farsça kökenli; yüksek, yukarı anlamına gelir
• Ayaş: Bir Türkmen oymağının adı; parlak, aydınlık gece anlamı da taşır
• Haymana: Mera, otlak anlamındaki haymana sözüyle ilişkilidir
• Kalecik: Tepedeki küçük kaleden adını alır
• Etimesgut: Eski adı Ahi Mesud’dur; bir ahinin adından evrilmiştir
• Çamlıdere: Çam ormanları ve derelerinden adını alır
İlçe | Adının kökeni |
Çubuk | Selçuklu komutanı Çubuk Bey |
Keçiören | Kiçiviran, yani küçük viran |
Beypazarı | Beğ Bazarı, beylerin pazarı |
Bala | Farsça yüksek, yukarı |
Haymana | Mera, otlak anlamı |
Etimesgut | Ahi Mesud adının evrimi |
RİVAYETLER VE KATMANLAR
Bazı adların birden fazla köken anlatısı vardır. Polatlı için Farsça çelik anlamı, Frig kralı Pulat bağlantısı ve halk arasındaki bol atlı söylencesi bir arada anlatılır.
Çankaya adının ise şifalı su çıkan bir kayaya, yani Can-Kaya tamlamasına dayandığı rivayet edilir. Bu çok katmanlılık, Ankara’nın binlerce yıllık yerleşim tarihinin dile yansımasıdır.
İLÇE ADLARI HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR
Ankara ilçe adları ile ilgili en çok merak edilen sorular şöyle:
ÇUBUK ADI NEREDEN GELİR?
Selçuklu komutanı Çubuk Bey’den geldiği kabul edilir.
KEÇİÖREN’İN ESKİ ADI NEYDİ?
1463 kayıtlarında Kiçiviran olarak geçer.
BALA NE DEMEK?
Farsça yüksek, yukarı anlamına gelir.
BEYPAZARI’NIN BİZANS DÖNEMİ ADI NEYDİ?
Lagania-Anastasiopolis olarak anılıyordu.
ETİMESGUT ADI NEREDEN EVRİLDİ?
Ahi Mesud adından dönüşmüştür.