Yeraltının kara kehribarı: Oltu taşı neden değerli?

Simsiyah parlaklığıyla tespihlerin en gözdesi olan Oltu taşı, kara kehribar diye anılıyor. Dünyada kaliteli olarak yalnızca tek bir ilçeden çıkan bu taş, zorlu bir madencilik ve usta ellerin sabrıyla değer kazanıyor. İşte Oltu taşının neden bu kadar kıymetli olduğu ve Ankaralıların gerçeğine ulaşma yolları.

OLTU TAŞI NEDEN DEĞERLİ?

Oltu taşının değeri, üç temel nedenden geliyor: dünyada yalnızca tek bir bölgeden çıkması, zahmetli çıkarılması ve tamamen el işçiliğiyle işlenmesi. Bu üç koşul bir araya gelince taş, yarı değerli bir mücevhere dönüşüyor.

Taşın kıymeti resmî olarak da tescilli. Oltu taşı, 3213 sayılı Maden Kanunu’nda kıymetli taşlar arasında yer alıyor. Azalan rezervler de değerini her geçen yıl artırıyor.

YERALTININ KARA KEHRİBARI

Oltu taşı, aslında bir taş kadar maden değil; organik bir oluşum. Çam, sedir ve ardıç gibi ağaçların reçinelerinin yer altında milyonlarca yılda fosilleşmesiyle ortaya çıkıyor.

Karbonca zengin, parlak ve siyah olan taş, kehribara benzerliği nedeniyle kara kehribar, siyah inci ve Erzurum taşı gibi adlarla anılıyor. Kehribar gibi sürtündüğünde elektriklenip küçük parçacıkları kendine çekiyor; kullanıldıkça da parlayarak güzelleşiyor.

NEDEN SADECE ERZURUM?

Oltu taşının dünyadaki en kaliteli rezervi, Erzurum’un Oltu ilçesinde bulunuyor. Taş, Dutlu Dağı çevresindeki sarıçam ormanlarının altında, ince damarlar hâlinde yer alıyor.

Gürcistan ve çevresinde de benzer taşlar çıkarılıyor; ancak Rus taşı olarak da bilinen bu taşlar daha mat, kırılgan ve düşük kaliteli. Erzurum oltusu daha sert, daha parlak ve daha dayanıklı olduğu için en değerlisi sayılıyor.

HAVAYLA YARIŞAN İŞÇİLİK

Oltu taşının işlenmesi, başka taşlara benzemeyen bir zorluk taşıyor. Taş, yer altından çıkarıldığında yumuşak ve kolay işlenir hâlde; ancak havayla temas ettikçe hızla sertleşiyor.

Bu yüzden ham taş, sertleşmemesi için nemli ortamda saklanıp hızla atölyelere ulaştırılıyor. Engebeli ve dik arazide çıkarılması da ayrı bir zahmet. Usta, taşı sertleşmeden işlemek için zamanla yarışıyor.

BABADAN OĞULA TESPİH USTALIĞI

Oltu taşı, yüzyıllardır Erzurum’da babadan oğula geçen, çoğunlukla tek kişilik ev atölyelerinde işleniyor. Taş, usta ellerde tespih başta olmak üzere yüzük, kolye ve ağızlık gibi ürünlere dönüşüyor.

Tespih, taşın adeta simgesi hâline gelmiş. Oltu taşı çoğu zaman gümüş işçiliğiyle birleştiriliyor ve bu da ürüne ayrı bir değer katıyor. El işçiliği nedeniyle her parça birbirinden farklı; tespih tanelerinin küçük boyut farkları, ürünün el yapımı olduğunun işareti.

ANKARALILAR OLTU TAŞINA NASIL ULAŞIR?

Ankara’da Oltu taşı ürünleri, tespihçilerde, kuyumcularda ve hediyelik eşya dükkânlarında bulunabiliyor. Ancak piyasada Erzurum oltusu adıyla satılan ürünlerin bir bölümü, daha ucuz ve kırılgan Gürcistan taşı olabiliyor.

Gerçek Erzurum oltusu daha sert ve parlaktır; alırken taşın menşeini sormak ve mümkünse sertifika istemek önemli. Oltu taşı, Eskişehir’in beyaz taşı lületaşı gibi, Türkiye’nin tek bölgeye özgü değerli el sanatlarından biri.

OLTU TAŞI HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

Değerli taşlardan olan oltu taşı ile ilgili en çok merak edilen sorular şöyle:

OLTU TAŞI NEDEN BU KADAR DEĞERLİ?

Oltu taşının kaliteli rezervi dünyada yalnızca Erzurum’un Oltu ilçesinde, ince damarlar hâlinde bulunur. Zorlu arazide çıkarılması, havayla temasta sertleştiği için hızla işlenmesi gerekmesi ve tamamen el işçiliğiyle üretilmesi değerini artırır. Azalan rezervler de fiyatı yukarı çeken bir etkendir.

OLTU TAŞI NASIL OLUŞUR?

Oltu taşı, çam, sedir ve ardıç gibi ağaçların reçinelerinin yer altında milyonlarca yılda fosilleşmesiyle oluşan organik bir taştır. Karbonca zengin yapısı nedeniyle kara kehribar olarak da bilinir. Kehribar gibi sürtündüğünde elektriklenme özelliği gösterir.

ERZURUM OLTUSU İLE GÜRCİSTAN TAŞI ARASINDAKİ FARK NEDİR?

Erzurum oltusu daha sert, parlak ve dayanıklıdır; Rus taşı olarak da bilinen Gürcistan taşı ise toprak altında daha az kaldığı için mat ve kırılgandır. Bu nedenle Erzurum oltusu çok daha değerlidir ve fiyatı yüksektir. Alırken menşein sorulması bu yüzden önemlidir.

GERÇEK OLTU TAŞI NASIL ANLAŞILIR?

Gerçek Erzurum oltusu sert, parlak ve kullanıldıkça daha da parlayan bir yapıya sahiptir. El işçiliği nedeniyle tespih tanelerinde küçük boyut farkları bulunması doğaldır ve gerçekliğin işaretidir. En güvenli yol, taşın menşeini sormak ve sertifikalı ürün tercih etmektir.

ANKARALILAR OLTU TAŞINI NEREDEN ALABİLİR?

Ankara’da Oltu taşı ürünleri tespihçiler, kuyumcular ve hediyelik eşya dükkânlarında bulunur. Alırken gerçek Erzurum oltusu olduğundan emin olmak için menşe sorulmalı ve sertifika istenmelidir. Daha ucuz satılan kırılgan ürünler genellikle Gürcistan taşıdır.