Kendi kendine konuşmak zeka belirtisi mi, psikolojik bir sorun mu?

KENDİ KENDİNE KONUŞMAK NEDEN OLUR?

Kendi kendine konuşmanın tek bir nedeni yoktur. Bazı insanlar düşüncelerini daha kolay toparlamak, bazıları karar vermek, bazıları ise yaşadıkları duyguları anlamlandırmak için sesli konuşmayı tercih eder.

Üstelik bu davranış yalnızca yalnızken ortaya çıkmaz. Bir işi yaparken adımları sesli söylemek, önemli bir görüşme öncesinde ne konuşacağını prova etmek veya bir sorun karşısında kendi kendine çözüm aramak da bu alışkanlığın parçalarıdır.

1. DÜŞÜNCELERİ DÜZENLEMEK VE KARAR VERMEK

Bazı düşünceler zihnimizde kaldığında karmaşık görünebilir. Bunları kelimelere dökmek, sorunu daha açık biçimde değerlendirmemize yardımcı olabilir.

Örneğin evde yapılacak işleri planlayan biri kendi kendine, “Önce mutfağı toparlayayım, sonra alışverişe çıkarım” diyebilir. Bu konuşma, yapılacak işleri sıraya koymasını ve dikkatini belirli bir göreve yöneltmesini kolaylaştırabilir.

Benzer şekilde önemli bir karar vermeye çalışan kişi, seçeneklerini sesli biçimde değerlendirebilir. Böylece düşüncelerini daha somut hâle getirebilir ve hangi seçeneğin kendisine daha uygun olduğunu anlamaya çalışabilir.

2. DİKKATİ TOPLAMAK VE HATALARI AZALTMAK

Kendi kendine konuşmak, özellikle birden fazla aşamadan oluşan işlerde dikkati korumaya yardımcı olabilir.

Bir tarifi uygularken adımları sesli tekrar etmek, bir eşyanın yerini ararken “En son nereye koymuştum?” diye düşünmek veya bir işi yaparken sıradaki adımı kendine hatırlatmak buna örnek gösterilebilir.

Sesli ifadeler, kişinin o anda ne yaptığına odaklanmasını kolaylaştırabilir. Ancak bunun herkeste aynı ölçüde etkili olacağı söylenemez. Bazı insanlar sesli konuşarak daha iyi odaklanırken bazıları sessiz düşünmeyi tercih eder.

3. STRESİ AZALTMAK VE KENDİNİ SAKİNLEŞTİRMEK

İnsanlar stresli veya kaygılı olduklarında kendileriyle konuşarak duygularını düzenlemeye çalışabilir.

Örneğin zor bir günün ardından “Şimdi sakinleşmem gerekiyor” ya da önemli bir iş öncesinde “Hazırlığımı yaptım, adım adım ilerleyebilirim” demek, kişinin kendisini toparlamasına yardımcı olabilir.

Burada konuşmanın içeriği önemlidir. Kendine anlayışlı ve gerçekçi ifadeler kullanmak destekleyici olabilirken sürekli kendini suçlamak, aşağılamak veya başarısız olacağını tekrarlamak olumsuz düşünceleri güçlendirebilir.

4. YAŞANAN BİR OLAYI YENİDEN DEĞERLENDİRMEK

Bazı insanlar gün içinde yaşadıkları konuşmaları veya olayları daha sonra kendi kendilerine tekrar eder. Bir tartışmada ne söylemek istediklerini düşünür, verdikleri tepkiyi değerlendirir veya gelecekte benzer bir durumla karşılaştıklarında ne yapacaklarını planlarlar.

Bu davranış, yaşananları anlamlandırmaya yardımcı olabilir. Ancak aynı olayları saatlerce tekrar tekrar düşünmek, sürekli geçmişteki hatalara odaklanmak ve bir türlü sonuca ulaşamamak yorucu hâle gelebilir.

Dolayısıyla kendi kendine konuşmanın yararlı olup olmadığını anlamak için yalnızca ne sıklıkta gerçekleştiğine değil, kişiyi nasıl etkilediğine de bakmak gerekir.

5. YALNIZLIK VE DUYGUSAL İHTİYAÇLAR

Kendi kendine konuşmak bazen yalnız geçirilen zamanlarda daha belirgin hâle gelebilir. Evde tek başına çalışan, uzun süre yalnız kalan veya çevresiyle daha az iletişim kuran kişiler düşüncelerini sesli biçimde ifade etmeye daha fazla ihtiyaç duyabilir.

Ancak kendi kendine konuşmak, kişinin mutlaka yalnız veya mutsuz olduğu anlamına gelmez. Sosyal hayatı hareketli olan insanlar da bu alışkanlığa sahip olabilir.

Önemli olan, kişinin bu davranışı nasıl deneyimlediğidir. Kendi kendine konuşmak günlük yaşamın doğal bir parçasıysa tek başına endişe nedeni değildir. Fakat kişi insanlarla iletişim kurmaktan giderek uzaklaşıyor, yalnızlık nedeniyle belirgin sıkıntı yaşıyor veya günlük işlerini yapmakta zorlanıyorsa bu durumun diğer yönlerini de değerlendirmek yararlı olabilir.

KENDİ KENDİNE KONUŞAN İNSANLAR DAHA MI ZEKİ?

Kendi kendine konuşmanın doğrudan yüksek zekâ göstergesi olduğu söylenemez. Bu alışkanlığa sahip olmak, bir kişinin diğer insanlardan daha zeki, daha yaratıcı veya daha başarılı olduğunu kanıtlamaz.

Bununla birlikte, kendi kendine konuşmak bazı görevlerde düşünceleri organize etmeye, dikkati yönlendirmeye ve sorunları adım adım çözmeye yardımcı olabilir.

Örneğin bir öğrenci çözdüğü sorunun aşamalarını sesli olarak anlatabilir. Bir sporcu kendisine belirli hareketleri hatırlatabilir. Bir çalışan ise karmaşık bir işi tamamlarken yapması gerekenleri sırayla söyleyebilir.

Buradaki önemli nokta, kişinin bu yöntemi nasıl kullandığıdır. Sesli düşünmek bazı durumlarda performansı destekleyebilir; ancak zekâyı ölçmek için tek başına kullanılabilecek bir ölçüt değildir.

KENDİ KENDİNE KONUŞMAK İLE İÇ SES ARASINDAKİ FARK NE?

İç ses, kişinin düşüncelerini zihninde kelimeler aracılığıyla değerlendirmesidir. Kendi kendine konuşmak ise bu düşüncelerin sesli olarak dile getirilmesi olabilir.

İç ses

Kişi düşüncelerini zihninde sürdürür. Örneğin bir görüşmede ne söyleyeceğini içinden planlar.

Sesli kendi kendine konuşma

Kişi düşüncelerini kelimelerle dışa vurur. Örneğin “Önce şu işi bitirmeliyim” diyerek kendine yol gösterir.

Kişinin kendisinden bağımsız algıladığı sesler

Kişi kendi düşüncesinden farklı, kendisine ait olmadığını hissettiği sesler duyabilir. Bu deneyim sıradan kendi kendine konuşmayla aynı değildir ve özellikle yeni başlamışsa ya da sıkıntı veriyorsa değerlendirilmelidir.

Bu ayrım önemlidir çünkü kişinin kendi düşüncelerini sesli söylemesiyle dışarıdan geliyormuş gibi algıladığı sesleri duyması farklı deneyimlerdir.

KENDİ KENDİNE KONUŞMAK NE ZAMAN NORMAL KABUL EDİLİR?

Kişi kendi kendine konuştuğunun farkındaysa, ne söylediğini biliyorsa ve bu davranış günlük yaşamını olumsuz etkilemiyorsa genellikle endişe edilecek bir durum söz konusu değildir.

Örneğin evde yemek yaparken adımları sesli söylemek, aynanın karşısında bir konuşmayı prova etmek veya zor bir işi tamamlarken kendini motive etmek olağan davranışlar arasında yer alabilir.

Aşağıdaki durumlarda da yalnızca sesli konuşuyor olmak bir psikolojik hastalık bulunduğunu göstermez:

- Kişinin bir işi yaparken kendisine talimat vermesi

- Yaşadığı bir olayı sesli biçimde değerlendirmesi

- Bir konuşmaya hazırlanırken cümlelerini prova etmesi

- Üzüldüğünde kendisini sakinleştirmeye çalışması

- Bir eşyayı ararken nerede olabileceğini sesli düşünmesi

Kişinin bu davranıştan utanması veya çevresinin kendisini yanlış anlayacağından endişelenmesi de alışkanlığın anormal olduğu anlamına gelmez.

KENDİ KENDİNE KONUŞMAK HANGİ DURUMLARDA PSİKOLOJİK BİR SORUNA İŞARET EDEBİLİR?

Kendi kendine konuşmak tek başına bir hastalık belirtisi değildir. Bununla birlikte, davranışa eşlik eden başka belirtiler varsa daha dikkatli değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle şu durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olabilir:

- Kişi kendisine ait olmayan sesler duyduğunu düşünüyorsa

- Duyduğu sesler kendisine emir veriyor veya zarar vermesini söylüyorsa

- Konuşmalarını kontrol edemediğini hissediyor ve bu durumdan ciddi biçimde rahatsız oluyorsa

- Belirgin kafa karışıklığı, yoğun şüphe veya günlük yaşamda işlev kaybı yaşıyorsa

- Kendi kendine konuşma alışkanlığı aniden ortaya çıkmış ve başka değişikliklerle birlikte görülüyorsa

- Sürekli kendini aşağılayan düşünceler nedeniyle kaygısı veya mutsuzluğu artıyorsa

Önemli olan yalnızca konuşmanın biçimi değil, kişinin ne yaşadığı, bunun ne kadar sürdüğü ve hayatını nasıl etkilediğidir. Bir belirti üzerinden kişinin kendisine herhangi bir tanı koyması doğru değildir.

Kişi kendisine veya başkasına zarar verme riski taşıyan sesler duyuyorsa ya da kendini güvende tutamıyorsa acil profesyonel yardım almalıdır.

KENDİ KENDİNE KONUŞMANIN FAYDALI OLMASI İÇİN NE YAPILABİLİR?

Bu alışkanlığı daha işlevsel hâle getirmek için konuşmanın içeriğine dikkat etmek yeterli olabilir.

- Kendinize yol gösterin: “Şimdi hangi adımı atmalıyım?” gibi sorularla dikkatinizi yapmanız gereken işe yönlendirin.

- Kendinizi motive edin: “Her şeyi bir anda çözmek zorunda değilim, sırayla ilerleyebilirim” gibi gerçekçi ifadeler kullanın.

- Hatalarınızı değerlendirirken ölçülü olun: Bir yanlış yaptığınızda kendinizi bütünüyle başarısız ilan etmek yerine neyi değiştirebileceğinize odaklanın.

- Tekrarlayan düşünceleri fark edin: Aynı olayı tekrar tekrar düşünüyor ancak bir sonuca ulaşamıyorsanız dikkatinizi başka bir işe yönlendirmeyi deneyin.

- Gerektiğinde destek alın: Olumsuz iç konuşma yoğun kaygıya, mutsuzluğa veya günlük yaşamda zorlanmaya neden oluyorsa bir uzmana danışın.

Kendi kendine konuşmanın amacı kişinin kendisini sürekli eleştirmesi değil, düşüncelerini anlamasına ve günlük yaşamını daha rahat yönetmesine yardımcı olmasıdır.

KENDİ KENDİNE KONUŞMAK NORMAL Mİ?

Kendi kendine konuşmak çoğu zaman düşünceleri düzenlemek, dikkati toplamak, karar vermek ve duyguları yönetmek için kullanılan doğal bir davranıştır. Kişinin evde yalnızken sesli düşünmesi, bir işi yaparken kendisine talimat vermesi veya yaşadığı olayları kendi kendine anlatması tek başına psikolojik bir sorun olduğu anlamına gelmez.

Bu alışkanlık zekânın doğrudan göstergesi de değildir. Asıl önemli olan, kişinin konuşmalarının farkında olması, bunları nasıl deneyimlediği ve davranışın günlük yaşamını etkileyip etkilemediğidir.

Kendi kendine konuşmak çoğu zaman endişe edilecek bir durum değildir; ancak kişiyi rahatsız eden, kontrol etmekte zorlandığı veya başka belirtilerle birlikte yaşadığı deneyimler profesyonel değerlendirme gerektirebilir.