Karadeniz'de İHA tehdidine karşı askeri koridor formülü

Karadeniz havzası, özellikle ekim ayı içerisinde art arda yaşanan insansız hava aracı (İHA) saldırıları sebebiyle uluslararası krizin yeni merkez üssüne dönüşüyor. NATO üyesi olan Romanya ve Bulgaristan açıklarında seyreden en az 7 ticari yük gemisinin hedef alınması, ittifak içerisinde derin güvenlik endişelerini beraberinde getiriyor. Uzmanlar, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Batı'nın Ukrayna'ya sunduğu desteği zayıflatmak amacıyla uluslararası nakliye rotalarını stratejik bir hedef olarak seçtiğini değerlendiriyor. Associated Press (AP) kaynaklarına göre, Türkiye bu tehlikeli gidişata karşı Karadeniz'de ticari gemilerin güvenli geçişini sağlayacak askeri refakatli yeni bir deniz koridoru oluşturmak için bölge ülkelerini bir araya getirmeyi planlıyor.

İHA SALDIRILARI VE BÜYÜYEN GÜVENLİK KRİZİ

Rusya'nın Ukrayna'nın Karadeniz ve Tuna Nehri üzerindeki limanlarını sistematik olarak bombalaması, Kiev yönetiminin Afrika ve Orta Doğu'ya yönelik tahıl ihracatında büyük aksamalara neden oluyor. Son dönemde yaşanan saldırılarda can kayıpları ve kayıp denizcilerin sayısı giderek artıyor. Perşembe günü Tunus'tan Romanya'ya giden San Marino bayraklı kimyasal madde tankeri Wine Trader, İHA saldırısı sonucu alev aldı; mürettebattan 7 kişiye ulaşılamıyor. Çarşamba günü ise Türkiye'den yola çıkan Komorlar bayraklı Yara J tankerine benzer bir saldırı düzenlendi. Salı günü Bulgaristan açıklarındaki Malta bayraklı Chelsea 3 ve Gine-Bissau bayraklı HS Dignity gemileri hedeflendi; HS Dignity'nin on bir personeli hala kayıp durumda.

MÜNHASIR EKONOMİK BÖLGELERDE NATO TARTIŞMASI

Saldırıların büyük bir bölümünün Romanya ve Bulgaristan'a ait münhasır ekonomik bölgelerde (MEB) gerçekleşmesi, NATO Antlaşması'nın meşhur 5. maddesinin işletilip işletilemeyeceği yönünde hukuki ve stratejik tartışmaları alevlendiriyor. Romanyalı savunma analisti Radu Tudor, uluslararası deniz hukukuna göre münhasır ekonomik bölgelerin 5. madde kapsamındaki kolektif savunma garantisine girip girmediğinin oldukça belirsiz olduğunu ifade etti. Tudor, NATO'nun bu saldırılara karşı çok yavaş reaksiyon gösterdiğini ve sözlü kınamaların artık yeterli olmadığını vurguladı.

NATO Liderliği de bu acil durum karşısında harekete geçti. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Romanya ve Bulgaristan yetkilileriyle bir araya gelerek Doğu kanadındaki İHA'lara karşı savunma kapasitesinin artırılacağını duyurdu. İttifak, caydırıcılık tedbirlerinin sahadaki acil ihtiyaçlara göre hızla güncelleneceğini belirtti.

TÜRKİYE'NİN RİSKLİ KORİDOR PLANI

Karadeniz'deki bu güvenlik krizinin çözümünde Türkiye'nin önerdiği askeri koridor planı uluslararası diplomasi koridorlarında geniş yankı buluyor. AP'ye konuşan ve ismini gizli tutan Romanyalı bir savunma kaynağı, Türkiye'nin Karadeniz'e kıyısı olan tüm ülkeleri bir araya getirerek ticari konvoylara savaş gemilerinin refakat edeceği ortak bir deniz görev gücü oluşturmak istediğini aktarıyor.

Ancak söz konusu planın hayata geçirilmesinde ciddi donanımsal ve bürokratik engeller bulunuyor. Romanyalı kaynak, kendi savaş gemilerinin gelişmiş İHA saldırılarına karşı koyabilecek hava savunma sistemlerinden yoksun olduğunu belirterek, ticari gemilere refakat etmenin donanma için çok yüksek bir risk taşıdığını ifade ediyor. Ayrıca, farklı ülkelerin bayraklarını taşıyan ve çok uluslu şirketlere ait olan ticari gemileri korumak için bölgesel donanmaların neden kendi askerlerini riske atması gerektiği sorusu, planın uygulanabilirliğini zorlaştırıyor.

BÖLGESEL İŞBİRLİĞİ VE SİGORTA MALİYETLERİ

Bu zorluklara rağmen bölgesel işbirliği adımları da atılıyor. Türkiye, Romanya ve Bulgaristan, Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu anlaşmasını genişleterek kritik deniz altı altyapısının korunmasını da kapsama dahil etti. Bulgaristan Savunma Bakanlığı, önümüzdeki beş yıl içinde İHA savunma kapasitesine 40 milyar dolardan fazla yatırım yapmayı öngören NATO'nun Drone Edge projesine dahil olacaklarını açıkladı.

Yaşanan krizin ekonomik boyutu da denizcilik sektörünü derinden etkiliyor. Tahıl taşımacılığı konusunda bilgilendiren Agricolumnkurucusu Cezar Gheorghe, fiziksel ticaretin şimdilik devam etmesine karşın, Karadeniz havzasındaki risk primlerinin ve sigorta maliyetlerinin astronomik seviyelere çıktığını belirtiyor. İstanbul Boğazı'nı geçerek Karadeniz'e açılan tüm armatörler, artan bu yüksek maliyetlerle yüzleşmek zorunda kalıyor.