Daha hızlı öğrenmenin 7 yolu: Çoğu kişi bu yöntemleri bilmiyor

Beyninizin Öğrenme Gücünü Artıran Az Bilinen Zihin Yöntemleri

Yeni bir bilgi öğrenmek için saatlerce çalışmak her zaman yeterli olmayabiliyor. Bazen bir konuyu tekrar tekrar okumamıza rağmen kısa süre sonra unutabiliyor, bazen de öğrendiğimiz bilgiyi ihtiyaç duyduğumuz anda hatırlayamıyoruz. Bunun nedeni her zaman hafızamızın zayıf olması değil; bilgiyi nasıl öğrendiğimiz ve nasıl tekrar ettiğimiz de büyük önem taşıyor.

Aktif hatırlama, aralıklı tekrar, bilgileri farklı örneklerle ilişkilendirme ve öğrendiklerini başkasına anlatma gibi yöntemler, öğrenmeyi daha verimli hale getirebiliyor. Üstelik bu teknikleri uygulamak için özel bir programa ya da uzun çalışma saatlerine ihtiyaç yok. Günlük ders çalışma ve okuma alışkanlıklarında yapılacak küçük değişiklikler bile fark yaratabiliyor.

1. BİLGİYİ TEKRAR OKUMAK YERİNE KENDİNİZİ TEST EDİN

Bir konuyu öğrenirken aynı sayfayı defalarca okumak insana tanıdık ve rahat hissettirebilir. Ancak bir metni tanımakla, kitaba bakmadan o bilgiyi hatırlayabilmek aynı şey değildir.

Bu nedenle öğrenmeyi kolaylaştıran yöntemlerden biri, aktif hatırlama tekniğidir. Bu yöntemde kişi, öğrendiği bilgiyi kaynağa bakmadan zihninden geri çağırmaya çalışır.

Örneğin bir tarih konusunu okuduktan sonra kitabı kapatıp kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

- Bu konunun en önemli üç noktası neydi?

- Olaylar hangi sırayla gerçekleşti?

- Bu bilgiyi kendi cümlelerimle açıklayabilir miyim?

- Öğretmen ya da sınav hazırlayan biri bu konudan ne sorabilir?

Hatırlayamadığınız yerleri daha sonra kontrol edebilirsiniz. Böylece yalnızca bilgiyi yeniden görmekle kalmaz, hangi noktaları gerçekten öğrendiğinizi de anlarsınız.

Bu teknik öğrenciler, sınava hazırlananlar ve yeni bir beceri edinmek isteyenler için özellikle kullanışlıdır.

2. HER ŞEYİ BİR GÜNDE ÖĞRENMEYE ÇALIŞMAYIN

Bir konuyu saatlerce çalışıp ertesi gün tamamen unutmuş gibi hissetmek oldukça yaygındır. Bunun önüne geçmek için kullanılabilecek yöntemlerden biri aralıklı tekrardır.

Aralıklı tekrar, öğrenilen bilgilerin tek oturumda yoğun biçimde tekrarlanması yerine belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilmesini ifade eder. Amaç, bilgiyi tam unutmaya yaklaşmadan yeniden hatırlamaya çalışmak ve zaman içinde kalıcılığını artırmaktır.

Örneğin yeni öğrendiğiniz bir konuyu şu şekilde tekrar edebilirsiniz:

- İlk tekrar: Öğrendiğiniz gün

- İkinci tekrar: Ertesi gün

- Üçüncü tekrar: Üç gün sonra

- Dördüncü tekrar: Bir hafta sonra

- Beşinci tekrar: İki hafta sonra

Bu takvim kesin bir kural değildir. Konunun zorluğuna, ne kadarını hatırladığınıza ve sınav tarihinize göre aralıkları değiştirebilirsiniz.

Önemli olan, aynı konuyu her gün baştan sona okumak yerine önce kendinizi hatırlamaya zorlamak, ardından eksiklerinizi tamamlamaktır.

3. ÖĞRENDİKLERİNİZİ BİRİNE ANLATIR GİBİ AÇIKLAYIN

Bir konuyu okuyunca anladığınızı düşünebilirsiniz. Ancak onu başka birine açıklamaya çalıştığınızda bazı noktaların hâlâ belirsiz olduğunu fark edebilirsiniz.

Bu nedenle öğrenilen bilgiyi basit bir dille anlatmak oldukça yararlı bir çalışma yöntemidir. Kimi zaman Feynman tekniği olarak anılan bu yaklaşımda amaç, karmaşık görünen bir konuyu olabildiğince anlaşılır şekilde açıklamaktır.

Örneğin fotosentez konusunu çalışıyorsanız, kitabınızdaki tanımı ezberlemek yerine bir çocuğa anlatıyormuş gibi açıklamayı deneyin. Bitkilerin ışığı nasıl kullandığını, suyun ve karbondioksitin süreçteki rolünü kendi cümlelerinizle ifade edin.

Anlatırken takıldığınız veya sürekli kitaba dönmek zorunda kaldığınız noktalar, yeniden çalışmanız gereken bölümlerdir.

Bu yöntemi uygulamak için karşınızda gerçekten birinin bulunması da gerekmiyor. Konuyu sesli anlatabilir, telefonunuza kısa bir ses kaydı alabilir veya boş bir kâğıda açıklayabilirsiniz.

4. BİLGİLERİ BİRBİRİYLE İLİŞKİLENDİRİN

Yeni öğrenilen bilgiler, daha önce bilinenlerle bağlantı kurulduğunda zihinde anlamlı bir bütün oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca tanımları ezberlemek yerine yeni bilgiyi bildiğiniz bir örnekle ilişkilendirmek işe yarayabilir.

Örneğin ekonomiyle ilgili yeni bir kavram öğreniyorsanız onu günlük alışverişte yaşadığınız bir durumla bağlantılandırabilirsiniz. Tarih çalışırken olayları yalnızca tarihlerle değil, nedenleri ve sonuçlarıyla birlikte düşünmek de konuyu anlamayı kolaylaştırabilir.

Bu yöntemi kullanırken kendinize şu soruları sorun:

- Bu bilgi bana daha önce öğrendiğim neyi hatırlatıyor?

- Günlük hayatta bunun bir örneği var mı?

- Bu olayın nedeni ve sonucu ne?

- Bu bilgi başka hangi konuyla bağlantılı?

Özellikle soyut ve karmaşık konularda örnekler oluşturmak, bilginin yalnızca ezberlenmesini değil, anlaşılmasını da destekler.

5. ZİHİN HARİTASIYLA KONULARI BİR BÜTÜN HALİNDE GÖRÜN

Uzun metinler ve birbirinden kopuk notlar, bir konunun genel yapısını görmeyi zorlaştırabilir. Zihin haritası yöntemi, ana fikri merkeze alıp ilişkili kavramları dallar halinde düzenlemeye dayanır.

Örneğin bir sınav konusu çalışırken sayfanın ortasına ana başlığı yazabilir, çevresine önemli alt başlıkları yerleştirebilirsiniz. Her alt başlığın altına birkaç anahtar kelime, örnek veya tarih ekleyebilirsiniz.

Bu yöntemin avantajı, sayfalarca notu tekrar yazmak yerine konunun ana yapısını tek bakışta görebilmektir. Ayrıca konular arasındaki ilişkileri fark etmeyi kolaylaştırabilir.

Ancak zihin haritası hazırlamak başlı başına uzun bir uğraşa dönüşmemelidir. Renkler, çizimler ve süslemelerle fazla vakit kaybetmek yerine önemli bilgileri kısa ve anlamlı biçimde düzenlemek daha yararlıdır.

6. BENZER KONULARI BİRBİRİNDEN AYIRARAK ÇALIŞIN

Birbirine benzeyen konuları art arda öğrenirken kavramları karıştırmak mümkündür. Bu durumda bilgileri yalnızca ayrı ayrı ezberlemek yerine aralarındaki farkları belirlemek yardımcı olabilir.

Örneğin birbirine yakın iki tarihî olayın nedenlerini, sonuçlarını ve önemli kişilerini karşılaştırmalı bir şekilde not edebilirsiniz. Matematikte ise benzer görünen soru tiplerini karışık sırayla çözerek hangi yöntemin hangi durumda kullanılacağını anlamaya çalışabilirsiniz.

Bu yaklaşım, özellikle sınavlarda birbirine benzeyen seçenekleri ayırt etmek açısından faydalıdır.

Burada önemli bir ayrıntı var: Konular arasında geçiş yapmak, her zaman tamamen rastgele çalışmak anlamına gelmez. Önce temel mantığı kavramak, ardından benzer konuları karşılaştırarak pratik yapmak daha verimli olabilir.

7. UYKUYU ÖĞRENMENİN BİR PARÇASI OLARAK GÖRÜN

Daha fazla çalışmak için uykudan kısmak, özellikle sınav dönemlerinde sık yapılan hatalardan biridir. Oysa uyku, öğrenilen bilgilerin bellekte işlenmesi ve pekiştirilmesiyle ilişkilidir.

Yetersiz uyku; dikkat, odaklanma ve yeni bilgileri öğrenme becerisini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle gece geç saatlere kadar çalışmak yerine çalışma süresini daha iyi planlamak önemlidir.

Öğrenmeyi desteklemek için şu alışkanlıkları deneyebilirsiniz:

- Her gün mümkün olduğunca düzenli saatlerde uyuyup uyanın.

- Yatmadan önce uzun ve yorucu çalışma oturumları yerine kısa bir tekrar yapın.

- Uykusuz kaldığınız günlerde veriminizin düşebileceğini hesaba katın.

- Çalışma sırasında dikkatiniz dağıldığında kısa molalar verin.

Uyku tek başına bütün bilgileri kalıcı hale getirmez. Ancak etkili çalışma yöntemleriyle birlikte öğrenme sürecini destekleyen önemli bir etkendir.

DAHA HIZLI ÖĞRENMEK İÇİN NASIL BİR ÇALIŞMA PLANI UYGULANABİLİR?

Bu yöntemleri günlük yaşama geçirmek için saatler süren karmaşık bir program hazırlamak gerekmiyor. Örneğin 30 dakikalık bir çalışma oturumunu şöyle düzenleyebilirsiniz:

İlk 15 dakika: Yeni konuyu okuyun veya anlatımı izleyin. Ana fikirleri anlamaya odaklanın.

Sonraki 5 dakika: Kaynağı kapatın ve öğrendiklerinizi kendi cümlelerinizle anlatın. Hatırladığınız bilgileri kısa notlar halinde yazın.

Sonraki 5 dakika: Eksiklerinizi kontrol edin ve yanlış hatırladığınız noktaları yeniden çalışın.

Son 5 dakika: Konuyla ilgili birkaç soru çözün veya öğrendiğiniz bilgileri günlük hayattan bir örnekle ilişkilendirin.

Bir sonraki gün çalışmaya başlamadan önce önceki konudan neleri hatırladığınızı kontrol edin. Böylece yeni konuya geçerken eski bilgileri de tekrar etmiş olursunuz.

HERKES İÇİN TEK BİR ÖĞRENME YÖNTEMİ YOK

Her insanın çalışma alışkanlıkları, ön bilgisi ve zorlandığı konular farklı olabilir. Bu nedenle bir kişide işe yarayan yöntemin herkes için aynı sonucu vereceğini düşünmek doğru değildir.

Bununla birlikte aktif hatırlama ve aralıklı tekrar gibi yöntemler, öğrenme araştırmalarında desteklenen yaklaşımlar arasında yer alır. Bilgiyi başkasına anlatmak, örneklerle ilişkilendirmek ve konular arasındaki farkları belirlemek de öğrenmeyi daha bilinçli hale getirebilir.

En önemli nokta, uzun süre çalışmayı tek başına başarı ölçütü olarak görmemektir. Bir konuyu kaç kez okuduğunuzdan çok, bir süre sonra ne kadarını hatırlayabildiğiniz ve öğrendiklerinizi ne kadar doğru uygulayabildiğiniz önemlidir.

Daha hızlı ve kalıcı öğrenmek isteyenler için en iyi başlangıç, bütün yöntemleri aynı anda uygulamaya çalışmak yerine aktif hatırlama ve aralıklı tekrarla başlamak, ardından ihtiyaç duydukları diğer teknikleri çalışma düzenlerine eklemektir.