Türk dünyasının yapay zekâ vizyonu Kızılorda'da masaya yatırıldı

Kazakistan'ın Kızılorda şehrinde bulunan Korkut Ata Kızılorda Üniversitesi, yapay zekânın geleceği ve insan merkezli teknoloji anlayışının ele alındığı akademik bir programa ev sahipliği yaptı. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan'ın sunumuyla gerçekleştirilen etkinlik, "Yapay Zekâ Çağında Eğitim, İnsan ve Değerler: Türk Dünyasının Geleceği" başlığını taşıdı. 5 Kasım 2026 tarihinde düzenlenen konferans ve akademik söyleşide üniversitenin akademisyenleri ile öğrencileri bir araya geldi. Programda yapay zekâ teknolojilerinin eğitimden hukuka, çalışma hayatından insan onuruna kadar uzanan etkileri değerlendirildi. Ayrıca Türk dünyasının dijital alandaki geleceği ve teknolojik bağımsızlığı üzerine görüşler paylaşıldı.

YAPAY ZEKÂ TARTIŞMALARINDA İNSAN VE ETİK ÖNE ÇIKTI

Konferansta konuşan Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, yapay zekânın yalnızca teknik gelişmelerden ibaret olmadığını, insanın düşünme biçimini, iradesini ve kendisini anlama sürecini de etkilediğini belirtti. Sunumda UNESCO'nun Yapay Zekâ Etiği Tavsiye Kararı ile Avrupa Konseyinin ilgili Çerçeve Sözleşmesi gibi uluslararası düzenlemelere değinildi. Teknolojik gelişmelerin merkezinde insanın bulunması gerektiği vurgulanırken, yapay zekâ uygulamalarının insan onuru ve toplumsal yarar gözetilerek geliştirilmesinin önemi üzerinde duruldu. Arıcan, düşünce tarihinin önemli isimlerinden Aristoteles'in pratik hikmet anlayışı, Fârâbî'nin erdemli toplum yaklaşımı, Yusuf Has Hâcib'in Kutadgu Bilig eserinde işlediği adalet düşüncesi ve Immanuel Kant'ın insan onurunu temel alan ahlak anlayışına atıfta bulundu. Spinoza'nın özgürlük düşüncesinin de ele alındığı sunumda, dijital sistemlerin gelişmesine rağmen bireyin akıl yürütme ve düşünme sorumluluğunu koruması gerektiği ifade edildi.

ÜNİVERSİTELERİN EĞİTİM ANLAYIŞI YENİDEN ŞEKİLLENİYOR

Programın önemli başlıklarından biri de yapay zekânın yükseköğretim üzerindeki etkileri oldu. Üniversitelerin değişen teknoloji ortamında yalnızca bilgi sunan kurumlar olarak kalamayacağı, öğrencilerin eleştirel düşünme ve doğru bilgiye ulaşma becerilerini geliştirmede daha kapsamlı görevler üstlenmesi gerektiği belirtildi. Konferansta kaynakların güvenilirliğini değerlendirme, verilerin doğruluğunu kontrol etme ve bilimsel araştırmalarda hakikat arayışını sürdürme konularına dikkat çekildi. Teknolojinin sunduğu kolaylıkların bireylerde zihinsel tembelliğe yol açmaması gerektiğini ifade eden Arıcan, yapay zekânın insanın düşünme kapasitesini destekleyen bir araç olarak kullanılmasının önemini vurguladı. Öğretmenlerin yalnızca bilgi aktaran kişiler olmadıkları, aynı zamanda pedagojik ve insani rehberlik görevini üstlendikleri belirtildi. Bu nedenle öğretmenlik mesleğinin temel işlevlerinin algoritmalar tarafından bütünüyle karşılanamayacağı ifade edildi. Akademik dürüstlük, şeffaflık ve araştırma etiği de yükseköğretimin temel ilkeleri arasında gösterildi.

TÜRK DÜNYASININ DİJİTAL GELECEĞİ İÇİN İŞ BİRLİĞİ ÖNERİLERİ

Konferansta Türk dünyasının dijital dönüşüm sürecinde üstlenebileceği role de geniş yer ayrıldı. Türk dillerinde nitelikli veri kaynaklarının oluşturulması, dijital beşerî bilimler altyapısının geliştirilmesi ve ortak kültürel mirasın dijital platformlarda doğru şekilde temsil edilmesi gereken başlıklar arasında sıralandı. Türk Devletleri Teşkilatının "Dilde, Fikirde, İşte Birlik" vizyonuyla bağlantılı olarak Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi ile Korkut Ata Kızılorda Üniversitesi arasında geliştirilebilecek akademik ortaklıklar değerlendirildi. Bu kapsamda ortak araştırma programları, tematik yaz okulları, Dijital Beşerî Bilimler projeleri ve Yapay Zekâ Hukuku ve Etiği Politika Laboratuvarı kurulması gibi iş birliği seçenekleri gündeme taşındı.

TÜRK DÜNYASI ÜNİVERSİTELERİNE 10 MADDELİK EYLEM ÖNERİSİ

Akademik söyleşinin dikkat çeken bölümlerinden birinde Türk dünyasındaki üniversitelerin dijital dönüşüm sürecine yönelik 10 maddelik stratejik eylem teklifi sunuldu. Öneri kapsamında yapay zekâ okuryazarlığının geliştirilmesi, üniversiteler arasında ortak araştırma altyapılarının oluşturulması ve dijital kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmaların desteklenmesi gibi konular öne çıktı. Türk dünyası üniversiteleri arasında yapay zekâ okuryazarlığı ağı kurulması, dijital miras konsorsiyumunun oluşturulması ve ortak bilimsel araştırma imkânlarının geliştirilmesi önerildi. Programda ortaya konulan değerlendirmelerle, teknolojik gelişmelerin insanı ve toplumsal değerleri merkeze alan bir anlayışla ele alınması ve Türk dünyasının dijital alandaki akademik iş birliklerinin güçlendirilmesi konuları gündeme getirildi.