Ankara’da hava kirliliği şikâyeti nereye yapılır, kömür denetimini kim yapar?

Ankara’da hava kirliliği ve özellikle kömür kullanımı kaynaklı duman şikâyetleri, Çevre Kanunu, Hava Kalitesi Değerlendirme Yönetmeliği ve Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü mevzuatı çerçevesinde ele alınıyor. Denetimde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Ankara Valiliği, Ankara Büyükşehir Belediyesi, ilçe belediye zabıtaları ve zaman zaman polis ile kolluk birlikte rol alıyor. 

Vatandaşlar, ALO 181 Çevre Hattı, ALO 153 Mavi Masa, CİMER ve ilçe belediye çağrı merkezleri üzerinden şikâyet iletirken, sanayi tesisi, site kazan dairesi veya bireysel soba kullanımına göre farklı kurumlar yetki kullanıyor.

ANKARA’DA HAVA KİRLİLİĞİNE MEVZUAT ÇERÇEVESİ BELİRLENİYOR

Ankara’da hava kirliliğiyle mücadelede temel hukuki dayanaklar 2872 sayılı Çevre Kanunu, Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği, Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve ilgili genelgelerden oluşuyor. 

Kentteki uygulama, bu mevzuata ek olarak Ankara Valiliği kararları ve Büyükşehir Belediyesi’nin hava kirliliğiyle mücadele planlarıyla şekilleniyor.

Çevre Kanunu, kirletenin “kirlenmeyi önleme, azaltma ve gidermeye katlanma” yükümlülüğünü düzenlerken, hava kirliliğine yol açan tesisler için idari para cezası ve faaliyet kısıtlama imkânı veriyor. Isınmadan kaynaklanan kirlilikte; kullanılan kömürün standardı, bacaların bakımı, soba ve kazanların uygun yakılması gibi detaylar denetim kapsamına giriyor. 

Ankara’da özellikle kış aylarında Mamak, Altındağ, Keçiören, Sincan, Yenimahalle ve Etimesgut gibi yoğun nüfuslu ilçelerde kömür dumanı şikâyetleri öne çıkıyor.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ SANAYİ VE BÜYÜK KAZANLARI DENETLİYOR

Ankara’da hava kirliliğinin sanayi, fabrika, organize sanayi bölgesi, büyük site kazan daireleri ve büyük ölçekli ısıtma sistemlerinden kaynaklanan kısmında ilk yetkili kurum, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Ankara İl Müdürlüğü.

Bu kurum:

• Sanayi tesislerinin baca emisyon ölçümlerini ve filtre sistemlerini denetliyor,
• Emisyon izinleri ve çevre izin/lisans süreçlerini kontrol ediyor,
• Standartlara aykırı emisyon tespitinde idari para cezası ve gerektiğinde faaliyet durdurma kararı uygulayabiliyor,
• Organize sanayi bölgelerinde periyodik ölçümler yapıyor.

Vatandaşlar, fabrika bacası, atölye, büyük kazan dairelerinden çıkan yoğun duman veya ağır kimyasal koku fark ettiklerinde ALO 181 Çevre Hattı, Çevre İl Müdürlüğü’nün telefonları veya CİMER üzerinden şikâyet oluşturabiliyor. 

Şikâyet kayıt altına alındığında, çoğu durumda sahaya denetim ekibi gönderiliyor ve bacadan numune alınıp rapor oluşturulabiliyor.

BÜYÜKŞEHİR VE İLÇE BELEDİYELERİ ISINMA KAYNAKLI DUMANI DENETLİYOR

Ankara’da konutlardan, apartmanlardan ve küçük site kazan dairelerinden kaynaklanan ısınma amaçlı duman ve kömür kullanımının denetimi ağırlıklı olarak Ankara Büyükşehir Belediyesi ve ilçe belediyelerinin sorumluluğunda yürütülüyor.

Belediyeler:

• Belediyenin belirlediği standartlara uygun olmayan kömürün satışını ve kullanımını denetliyor,
• Kömür satış noktalarını ve depoları kontrol ediyor,
• Baca bakımlarının yapılmaması, sürekli yoğun duman çıkarılması gibi durumlarda, bina yönetimlerini uyarıp idari yaptırım uygulayabiliyor,
• Gerektiğinde zabıta marifetiyle yerinde inceleme ve tutanak düzenliyor.

Özellikle dar gelirli bölgelerde dağıtılan kömürlerin kalitesi, Ankara Valiliği ve belediyelerin koordinasyonuyla kontrol ediliyor. Belediyeler, uygun olmayan kömürü tespit ederse, hem satıcıya hem de dağıtım sürecine ilişkin yaptırım yoluna gidebiliyor.

ZABITA ISINMA VE DUMAN ŞİKÂYETLERİNE SAHADA MÜDAHALE EDİYOR

İlçe belediye zabıtaları, Ankara’da hava kirliliği şikâyetlerinde ilk sahaya çıkan ekip olabiliyor. Özellikle “çok yoğun soba dumanı, lastik yakma, çöple ısınma, hurda yakma, inşaat atığı yakma” gibi vakalarda, zabıta ve belediyenin ilgili çevre birimleri yerinde tespit yapıyor.

Ankara pratiğinde zabıtanın tipik müdahale adımları şöyle ilerliyor:

• ALO 153 veya ilçe çağrı merkezine gelen şikâyet kaydı inceleniyor,
• Ekipler adrese giderek duman kaynağını gözlemliyor,
• Lastik, plastik, çöplük yakıldığı tespit edilirse derhâl söndürme yönünde müdahale edilip, kişi veya işletme hakkında tutanak tutuluyor,
• Gerektiğinde Çevre İl Müdürlüğü veya itfaiye ile koordinasyon sağlanıyor,
• Tekrarlayan ihlallerde idari para cezası ve hatta ruhsatlı iş yerlerinde ruhsat işlemleri gündeme gelebiliyor.

Zabıta, özellikle gece saatlerinde gelen “yasa dışı yakıt kullanımı” ve “sanayi tipi kazanların meskun mahalde yoğun duman çıkarması” gibi ihbarlarda çevre koruma birimleriyle birlikte sahaya çıkabiliyor.

POLİS VE JANDARMA ASAYİŞ VE ACİL DURUMLARDA DEVREYE GİRİYOR

Ankara kent merkezinde polis, kırsal ve dış mahallelerde ise jandarma, hava kirliliği şikâyetlerine doğrudan çevre denetçisi sıfatıyla değil, asayiş ve güvenlik yönüyle müdahale ediyor.

Polisin devreye girdiği başlıca durumlar:

• Gece geç saatte açık alanda lastik, plastik, atık yakılması,
• Uyarı ve denetime direnen kişi veya gruplar,
• Yangın veya patlama riski oluşturan kontrolsüz yakma faaliyetleri,
• Çevre denetim ekiplerinin güvenliğinin risk altında olması.

Bu hâllerde polis, olayı tutanak altına alıp ilgili çevre ve belediye birimlerine bildiriyor; gerekirse Kabahatler Kanunu ve Türk Ceza Kanunu kapsamında işlem yapılabiliyor.

ANKARA’DA VATANDAŞ ŞİKÂYET KANALLARINA ULAŞABİLİYOR

Hava kirliliği ve kömür kullanımı şikâyeti olan Ankaralıların başvurabileceği birden fazla kanal bulunuyor. 

Uygulamada en çok kullanılanlar:

• ALO 181 Çevre Hattı (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı)
• ALO 153 Mavi Masa (Ankara Büyükşehir Belediyesi)
• İlçe belediyelerinin çağrı merkezleri ve zabıta telefonları
• CİMER üzerinden yazılı başvuru
• Acil ve tehlikeli durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi

Bu başvurularda mümkün olduğunca adres, dumanın kaynağı (bina, fabrika, boş arsa), dumanın rengi ve kokusu, şikâyet saati gibi ayrıntılar verilmesi, denetimin sağlıklı yapılmasını kolaylaştırıyor. Tekrarlayan şikâyetler, ilgili noktayı riskli alan olarak öne çıkarıp daha sık denetime sebep olabiliyor.

KALİTESİZ KÖMÜR VE YANLIŞ YAKMA YÖNTEMİ YAPTIRIM GETİRİYOR

Ankara’da hava kirliliğinin önemli bir bölümünü, kalitesiz kömür kullanımı ve soba/kazanların yanlış işletilmesi oluşturuyor. Mevzuata göre; belirlenen standartların altında ısıl değere sahip kömürlerin satışı ve kullanımı yasaklanabiliyor.

Kalitesiz kömür veya yanlış kullanım hâlinde:

• Kömür satıcıları denetleniyor, uygunsuz ürünlere el konulabiliyor,
• Apartman yönetimleri, kazan dairesi işletmecileri uyarılabiliyor veya cezalandırılabiliyor,
• Baca temizliği yapılmayan, sürekli aşırı duman çıkaran binalara idari yaptırım uygulanabiliyor.

Ankara’da Büyükşehir Belediyesi ve ilgili kamu kurumları, her kış dönemi öncesi “hava kirliliği ile mücadele” genelgeleri ve bilgilendirme kampanyaları yayımlıyor; özellikle soba kullanan vatandaşlara doğru yakma teknikleri, bacaların yılda en az bir kez temizlenmesi gibi öneriler yapılıyor.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

Ankara’da komşumun soba dumanı evi basıyor, kimi aramalıyım?

• Öncelikle ALO 153 Mavi Masa veya ilçe belediyenizin zabıtasını arayabilirsiniz. Dumanın çok yoğun ve sağlığa zararlı olduğundan şüpheleniyorsanız, Çevre İl Müdürlüğü’ne ALO 181 üzerinden de şikâyet iletebilirsiniz.

Fabrika bacasından yoğun siyah duman çıkıyor, Çevre İl Müdürlüğü hemen ceza keser mi?

• Ekipler önce denetime gidiyor, emisyon değerlerini, filtre ve izinleri kontrol ediyor. Limit aşımı veya aykırılık tespit edilirse Çevre Kanunu uyarınca idari para cezası ve gerektiğinde faaliyet kısıtlama veya durdurma kararı verilebiliyor.

Kalitesiz kömür satan yerleri nereye bildirebilirim?

• Ankara’da kömür satışıyla ilgili şikâyetleri hem Ankara Büyükşehir Belediyesi ve ilçe belediyelerine, hem de Çevre İl Müdürlüğü’ne (ALO 181) yapabilirsiniz. Denetimlerde numune alınarak kömürün standarda uygunluğu laboratuvar ortamında incelenebiliyor.

Plastikleri, lastikleri sobada yakmak suç mu?

• Evet, mevzuata aykırı ve hem çevreye hem sağlığa ciddi zarar veriyor. Zabıtaya veya 112 üzerinden kolluğa bildirildiğinde, Kabahatler Kanunu ve ilgili çevre hükümleri uyarınca idari para cezası ve gerektiğinde adli işlem gündeme gelebiliyor.

Hava kirliliği ölçüm sonuçlarını Ankara için nereden takip edebilirim?

• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hava kalitesi izleme istasyonları verileri çevrimiçi paylaşılıyor; ayrıca Ankara Büyükşehir Belediyesi de zaman zaman hava kalitesi verilerini kamuoyuyla paylaşıyor.