Tembellik değil! Sürekli ertelemenizin arkasında bakın ne var
Yapılması gereken bir işi bilmek, harekete geçmek için her zaman yeterli olmayabilir. Peki yapılması gerektiğini bildiğimiz halde bir işi neden başlatmakta zorlanıyoruz? İşte detaylar...
Okunma Süresi: 2 dakika 57 saniye
Sabah yapılacaklar listesine yazılan bir görev, gün boyunca akılda tutulmasına rağmen bir türlü başlamayabilir. “Birazdan yaparım” düşüncesi saatlere uzarken tamamlanmayan iş, gün sonunda suçluluk ve stres yaratabilir.
Erteleme yalnızca büyük veya zor görevlerde görülmez. Bir telefon görüşmesi, ev işi, ders çalışmak ya da yanıtlanması gereken bir e-posta da benzer şekilde sürekli sonraya bırakılabilir.
BEYİN NEDEN ANLIK RAHATLAMAYI SEÇİYOR?
Ertelemenin temelinde çoğu zaman görevin sonucundan çok, o anda yarattığı duygu bulunabilir. Sıkıcı, zor veya kaygı verici bir işe başlamak kişide rahatsızlık oluşturabilir.
Bu noktada telefona bakmak veya başka bir işle ilgilenmek kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak görev ortadan kalkmadığı için kaçınma davranışı zamanla erteleme döngüsünü güçlendirebilir.
BÜYÜK VE BELİRSİZ GÖREVLER NEDEN DAHA AĞIR GELİYOR?
“Nereden başlayacağım?” sorusunun cevabı net değilse görev zihinde olduğundan daha büyük görünebilir. Örneğin “Evi tamamen temizleyeceğim” düşüncesi, aynı anda yapılması gereken çok sayıda işi çağrıştırır.
Buna karşılık “Önce masayı beş dakika toparlayacağım” gibi küçük ve belirli bir hedef, başlangıçtaki zihinsel yükü azaltabilir. Amaç işi küçümsemek değil, ilk adımı daha ulaşılabilir hale getirmektir.
MÜKEMMELİYETÇİLİK DE BAŞLAMAYI ZORLAŞTIRIYOR
Her erteleme isteksizlikten kaynaklanmaz. İşin kusursuz yapılması gerektiğini düşünen kişiler, başarısız olma veya beklentiyi karşılayamama korkusuyla görevi başlatmayı geciktirebilir.
“Yeterince iyi yapamazsam?” düşüncesi kişiyi hareketsiz bırakırken zaman azaldıkça stres artabilir. Bu nedenle bazı durumlarda ertelemenin arkasında işi yapmaktan çok, işin sonucuyla ilgili kaygı bulunabilir.
“VAKTİM YOK” DÜŞÜNCESİ HER ZAMAN DOĞRU MU?
Gerçekten zamanın olmadığı durumlar elbette vardır. Ancak bazen görev zihinde gereğinden uzun ve yorucu görünür. Bu algı, yalnızca birkaç dakikalık başlangıcı bile gereksiz yere geciktirebilir.
Bu nedenle “Ne zaman bitireceğim?” sorusunun yanında “Şimdi ilk 10 dakikada ne yapabilirim?” sorusunu sormak daha işlevsel olabilir. Küçük bir başlangıç, görevin tamamını düşünmenin yarattığı baskıyı azaltabilir.
TELEFON ERTELEMEYİ NEDEN KOLAYLAŞTIRIYOR?
Telefon ve sosyal medya gibi dijital uyaranlar çok az çabayla hızlı bir dikkat ve ödül sağlayabilir. Ders çalışmak, rapor hazırlamak veya ev işi yapmak ise başlangıçta daha fazla zihinsel çaba gerektirebilir.
Bu nedenle stresli ya da sıkıcı bir görev karşısında telefon kolay bir kaçış seçeneğine dönüşebilir. “Sadece birkaç dakika bakacağım” düşüncesi ise görevin yeniden ertelenmesine ve zamanın fark edilmeden ilerlemesine yol açabilir.
ERTELEME NEDEN KENDİ KENDİNİ BESLEYEN BİR DÖNGÜYE DÖNÜŞÜYOR?
Erteleme ilk anda rahatlatıcı hissettirebilir ancak görev tamamlanmadıkça kaygı, suçluluk ve stres artabilir. Bu duygular da kişinin göreve yeniden yaklaşmasını daha zor hale getirebilir.
| Erteleme Döngüsü | Ne Oluyor? |
|---|---|
| Görev | Yapılması gereken iş fark edilir. |
| Rahatsızlık | Stres, sıkıntı veya kaygı ortaya çıkabilir. |
| Erteleme | Kişi görevden uzaklaşır. |
| Kısa süreli rahatlama | Rahatsızlık geçici olarak azalır. |
| Suçluluk ve kaygı | İş tamamlanmadığı için olumsuz duygular artabilir. |
| Yeniden kaçınma | Artan rahatsızlık yeni bir ertelemeyi tetikleyebilir. |
Bu döngüyü kırmanın önemli yollarından biri, görevin tamamına değil başlangıç aşamasına odaklanmaktır. Telefonu uzaklaştırmak, dosyayı açmak veya yalnızca beş dakika çalışmak ilk engeli küçültebilir.
“Yarın daha motive olurum” düşüncesi de her zaman işe yaramayabilir. Motivasyonun önce gelmesini beklemek yerine küçük bir adımla başlamak, bazı durumlarda devam etmeyi kolaylaştırabilir.
İŞİ KÜÇÜLTMEK BAŞLAMAYI NASIL KOLAYLAŞTIRIYOR?
“Ders çalışacağım” yerine “20 soru çözeceğim”, “Evi temizleyeceğim” yerine “Salonu 10 dakika toparlayacağım” demek görevi daha yönetilebilir hale getirebilir.
Aynı yaklaşım iş hayatındaki görevlerde de kullanılabilir. Büyük bir projeyi tek seferde tamamlamaya çalışmak yerine ilk dosyayı açmak, ilk paragrafı yazmak veya yalnızca başlangıç adımını belirlemek yeterli olabilir.
Her erteleme davranışını “tembellik” olarak görmek de doğru olmayabilir. Erteleme sürekli hale gelerek eğitimi, işi veya günlük yaşamı etkiliyorsa kişinin davranışın arkasındaki kaygı, dikkat güçlüğü veya başka etkenleri değerlendirmesi yararlı olabilir.
Bu nedenle “Neden bu kadar tembelim?” sorusu yerine “Bu işe başlamayı düşündüğümde ne hissediyorum?” sorusu daha açıklayıcı olabilir. Cevap; kaygı, sıkıntı, başarısızlık korkusu veya belirsizlik gibi asıl engeli fark etmeye yardımcı olabilir.
