Herkesin acısı kendine! Ağrıyı neden herkes aynı şiddette hissetmiyor?
Elimiz yandığında veya bir yerimiz incindiğinde acıyı nasıl hissediyoruz? İşte ağrı sinyallerinin vücuttan beyne uzanan yolculuğu...
Okunma Süresi: 1 dakika 51 saniye
Bir yere çarptığımızda ya da sıcak bir yüzeye dokunduğumuzda vücudumuz neredeyse anında tepki veriyor. Peki hissettiğimiz acı tam olarak nerede oluşuyor? Bu duygu, hasarlı bölgeden beyne uzanan oldukça karmaşık bir sinir sistemi sürecinin sonucu.
Vücuttaki özel sinir uçları tehlikeli uyaranları algıladıktan sonra oluşan sinyaller sinirler ve omurilik aracılığıyla beyne taşınıyor. Beyin ise bu bilgiyi değerlendirerek ağrının yerini, şiddetini ve oluşturduğu rahatsızlık hissini belirliyor.
ACIYI ASLINDA HANGİ ORGAN HİSSEDİYOR?
Günlük hayatta “elim acıyor” veya “dizim ağrıyor” desek de ağrı deneyiminin oluşmasında beyin ve merkezi sinir sistemi temel rol oynuyor. Süreç, dokulardaki nosiseptörlerin uyarılmasıyla başlıyor.
Aşırı sıcaklık, soğuk, mekanik hasar ve bazı kimyasal değişiklikler bu sinir uçlarını harekete geçirebiliyor. Oluşan sinyaller sinir lifleri üzerinden omuriliğe, ardından beynin ilgili ağlarına taşınıyor.
ACI SİNYALİ VÜCUTTAN BEYNE NASIL GİDİYOR?
Örneğin sıcak bir yüzeye dokunduğumuzda derideki ağrıya duyarlı sinir uçları uyarılıyor. Bu uyarı elektriksel sinyallere dönüşerek sinir lifleri boyunca ilerliyor ve omuriliğe ulaşıyor.
Beyin, buradan gelen bilgileri farklı sinir ağları üzerinden değerlendiriyor. Böylece ağrının nereden kaynaklandığı, ne kadar yoğun hissedildiği ve kişide nasıl bir tepki oluşturduğu konusunda bilinçli bir deneyim meydana geliyor.
ELİMİZ YANDIĞINDA NEDEN HEMEN GERİ ÇEKİYORUZ?
Sıcak bir yüzeye dokunduğumuzda elimizi bazen acıyı tam olarak fark etmeden geri çekiyoruz. Bunun nedeni, bazı koruyucu hareketlerin bilinçli ağrı algısından önce omurilik düzeyinde organize edilebilmesi.
Bu hızlı tepkiye refleks deniyor. Tehlikeli uyaran karşısında ilgili kasların harekete geçirilmesi, elin kaynaktan uzaklaştırılmasına yardımcı oluyor. Beyne ulaşan sinyaller ise ağrının bilinçli şekilde fark edilmesinde rol oynuyor.
AYNI AĞRI NEDEN HERKESTE FARKLI HİSSEDİLİYOR?
Ağrı yalnızca dokudaki fiziksel uyarının büyüklüğüyle belirlenmiyor. Beynin gelen bilgileri değerlendirme biçimi de deneyimin şiddetini etkileyebiliyor. Bu nedenle aynı uyaran farklı kişilerde farklı algılanabiliyor.
Dikkat, geçmiş deneyimler, beklentiler, stres ve bulunulan ortam ağrının nasıl hissedildiğini değiştirebiliyor. Kişinin dikkatini başka bir noktaya vermesi veya ağrıya yoğunlaşması, deneyimin algılanma biçiminde farklılık oluşturabiliyor.
BEYİN AĞRIYI ARTIRABİLİR Mİ VEYA AZALTABİLİR Mİ?
Beyin ağrı sinyallerini yalnızca alan pasif bir merkez değil. Beyin ve omurilikteki bazı sinirsel sistemler, ağrı bilgisinin iletilmesini ve işlenmesini artırabiliyor veya baskılayabiliyor.
Bu nedenle hissedilen ağrının şiddeti her zaman dokudaki hasarın büyüklüğüyle birebir örtüşmüyor. Aynı fiziksel yaralanmanın farklı koşullarda farklı şiddette hissedilebilmesi, bu düzenleyici mekanizmalarla ilişkilendiriliyor.
