Soğan doğrarken gözler neden yaşarır? Bu yöntemlerle gözyaşlarınızı dindirin!
Soğan keserken gözler neden yaşarır? Yanma ve yaşarmaya neden olan kimyasal mekanizma ile bunu azaltabilecek pratik yöntemler...
Okunma Süresi: 1 dakika 46 saniye
Soğan doğrarken birkaç saniye içinde başlayan göz yanması ve ardından gelen yaşarma, mutfakta sık karşılaşılan bir durum. Bunun nedeni yalnızca soğanın keskin kokusu değil; hücreleri parçalandığında ortaya çıkan uçucu bir bileşiğin göz yüzeyini uyarması.
SOĞAN KESERKEN GÖZLER NEDEN YAŞARIR?
Soğan kesildiğinde hücre yapısı bozuluyor ve bazı enzimlerin başlattığı kimyasal reaksiyonlar sonucunda syn-propanethial-S-oxide adı verilen uçucu göz yaşartıcı bileşik oluşuyor. Bu madde havaya yayılarak göz yüzeyine ulaştığında sinirleri uyarıyor ve gözyaşı bezleri daha fazla sıvı salgılıyor.
Ortaya çıkan gözyaşı aslında gözün tahriş edici maddeyi uzaklaştırmaya yönelik doğal savunma tepkisi. Soğanın çeşidi ve içerdiği bileşiklerin miktarı değişebildiği için her soğan aynı ölçüde göz yaşartmıyor; bazıları çok daha yoğun yanma ve yaşarma yapabiliyor.
GÖZ YAŞARMASINI AZALTMAK İÇİN NE YAPILABİLİR?
Soğanı kesmeden önce buzdolabında soğutmak, göz yaşartıcı bileşiğin oluşumunu ve yayılmasını yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Amerikan Kimya Derneği de soğanı doğramadan önce soğutmayı, göz yaşarmasını azaltabilecek pratik yöntemlerden biri olarak belirtiyor.
Keskin bir bıçak kullanmak da soğan hücrelerinin gereksiz yere ezilmesini azaltabilir. Bunun yanında mutfakta iyi hava akışı sağlamak, aspiratörü çalıştırmak ve yüzü kesim tahtasına fazla yaklaştırmamak, uçucu bileşiğin doğrudan gözlere ulaşmasını azaltmaya yardımcı olabilir.
HANGİ YÖNTEMLERİ DENEMEK DAHA PRATİK?
Göz yaşarmasını tamamen ortadan kaldıran tek bir yöntem bulunmuyor. Ancak birkaç basit önlem aynı anda uygulanabilir:
- Soğanı doğramadan önce kısa süre buzdolabında soğutmak
- Keskin ve güvenli bir bıçak kullanmak
- Aspiratörü çalıştırmak veya pencereyi açmak
- Yüzü doğrama tahtasından uzak tutmak
- Gerekirse gözü çevreleyen koruyucu mutfak gözlüğü kullanmak
Soğanı akan suyun altında doğramak da bazı bileşiklerin uzaklaşmasına yardımcı olabilir ancak bıçakla çalışırken güvenlik sorunları yaratabileceğinden tercih edilmemeli. Sakız çiğnemek gibi yöntemlerin ise göz yaşarmasını güvenilir biçimde azalttığını gösteren güçlü kanıt bulunmuyor.
GÖZLERİ OVMAK YANMAYI ARTIRABİLİR
Soğan doğrarken gözler yanmaya başladığında onları ovuşturmak yerine temiz havaya çıkmak daha uygun olabilir. Göz yüzeyindeki tahriş devam ederse temiz suyla nazikçe durulama yapılabilir; özellikle yoğun veya uzun süren şikâyetler yalnızca soğana bağlanmamalı.
Normal numaralı gözlükler göz çevresini tamamen kapatmadığı için koruyucu etkileri sınırlı kalabilir. Gözü çevreleyen koruyucu gözlükler ise uçucu bileşiğin göz yüzeyine ulaşmasını fiziksel olarak azaltabilir. Böylece özellikle hassas gözlere sahip kişilerde daha etkili bir bariyer sağlanabilir.
