Herkes alamıyor! Yeşil pasaport için aranan şartlar neler?
Yeşil pasaport nedir, kimlere verilir? Memurlar kaçıncı derecede yeşil pasaport alabilir, eş ve çocuklar bu haktan nasıl yararlanır? İşte detaylar...
Okunma Süresi: 4 dakika 20 saniye
Yeşil pasaport, Türkiye'de belirli kamu görevlilerine ve kanunda sayılan bazı kişilere verilen hususi damgalı pasaport türüdür. En çok merak edilen konu ise memurların bu pasaporta hangi aşamada hak kazandığıdır. Burada yalnızca hizmet süresi değil, kadro derecesi de belirleyici oluyor.
YEŞİL PASAPORT NEDİR, KİMLERE VERİLİR?
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel bilgilendirmesine göre birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan devlet memurları ve diğer kamu görevlileri belirli şartlarla hususi damgalı pasaport alabiliyor. Aynı hak, ilgili şartları taşıyarak emekli olan veya görevinden ayrılan bazı kamu görevlileri için de devam ediyor.
Buradaki kritik ayrıntı maaş derecesi ile kadro derecesinin aynı olmadığı noktasıdır. Yeşil pasaport işlemlerinde esas alınan temel ölçüt kadro derecesidir. Bu nedenle maaş derecesi 1, 2 veya 3 olduğu halde kadro derecesi daha düşük olan bir memur, yalnızca maaş derecesine bakılarak yeşil pasaport hakkı kazanmış sayılmaz.
MEMURLAR YEŞİL PASAPORTU NE ZAMAN ALIR?
Devlet memurları açısından temel sınır 1, 2 ve 3. derece kadro olarak uygulanıyor. Dolayısıyla “Kaç yıl çalışınca yeşil pasaport alınır?” sorusunun herkes için geçerli tek bir yıl cevabı bulunmuyor.
Memurun eğitim durumu, mesleği, kadro yapısı, intibakı ve kariyer ilerlemesi gibi unsurlar hangi tarihte 1, 2 veya 3. derece kadroya ulaşacağını etkileyebiliyor. Bu nedenle bir memurun yeşil pasaport hakkını kazanacağı tarih, yalnızca hizmet yılı üzerinden hesaplanamıyor.
Örneğin iki farklı kamu görevlisi aynı süredir çalışıyor olsa bile kadro dereceleri farklı olabilir. Bu nedenle başvuruda kurum tarafından düzenlenen belgelerde kadro derecesinin doğru şekilde gösterilmesi önem taşıyor.
EMEKLİ MEMURLAR YEŞİL PASAPORT ALABİLİR Mİ?
Evet. Yeşil pasaport hakkını sağlayan kadro şartlarını taşıyarak emekli olan kamu görevlileri de bu haktan yararlanabiliyor. Emekli veya görevinden çekilerek ayrılmış kişilerden, başvuru sırasında görev yaptıkları dönemdeki kadro durumunu gösteren resmi belge istenebiliyor.
Bu nedenle emeklilik sonrasında maaş derecesinin ne olduğundan ziyade, kişinin yeşil pasaport hakkı bakımından gerekli kadro şartını taşıyıp taşımadığı önem taşıyor.
YEŞİL PASAPORT KİMLER İÇİN GEÇERLİ?
Yeşil pasaport hakkı yalnızca memurlarla sınırlı değil. Güncel Nüfus ve Vatandaşlık İşleri bilgilerine göre TBMM eski üyeleri ve eski bakanlar, belirli şartları taşıyan belediye başkanları, bazı kamu kurumu kurul üyeleri, belirli ihracatçı firma yetkilileri, en az 15 yıl mesleki kıdeme sahip avukatlar ve vakıf yükseköğretim kurumlarında en az 15 yıl kıdemi bulunan öğretim üyeleri de mevzuatta belirtilen şartlarla hususi pasaport alabiliyor.
Ayrıca bazı özel statülerde bulunan kişiler ile şehit ve vazife malullerinin belirli yakınları için de kanunda düzenlemeler bulunuyor. Dolayısıyla “Yeşil pasaport sadece memurlara verilir” şeklindeki yaklaşım doğru değil.
EŞ VE ÇOCUKLAR YEŞİL PASAPORT ALABİLİR Mİ?
Yeşil pasaport sahibinin eşi de bu haktan yararlanabiliyor. Çocuklarda ise yaş, medeni durum, öğrencilik ve çalışma durumu gibi şartlar devreye giriyor.
18 yaşından küçük çocuklar ebeveynlerinin hakkından yararlanabiliyor. 18 yaşını dolduran çocukların ise öğrenimlerinin devam etmesi, evli olmamaları ve sigortalı bir işte çalışmamaları gibi şartlarla 25 yaşını dolduruncaya kadar yeşil pasaport hakkından yararlanması mümkün.
Yaş sınırı konusunda ayrıca istisna bulunuyor. Evli olmayan ve iş sahibi olmayan, bedensel, zihinsel veya ruhsal engeli nedeniyle sürekli bakıma muhtaç olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenen çocuklarda yaş şartı aranmadan ebeveyn üzerinden hususi pasaport hakkı tanınabiliyor.
YEŞİL PASAPORT HANGİ ÜLKELERDE GEÇERLİ?
Yeşil pasaport, Türkiye'nin düzenlediği geçerli bir pasaport türü olarak yurt dışı seyahatlerinde kullanılabilir. Ancak pasaportun geçerli olması ile vizesiz seyahat edebilmek aynı şey değildir.
Vize uygulaması gidilecek ülkeye göre değişir. Türkiye Dışişleri Bakanlığının güncel vize listesinde birçok ülkenin hususi pasaport sahiplerine vize muafiyeti tanıdığı görülüyor. Örneğin Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Estonya, Hırvatistan, Macaristan, Litvanya, Lüksemburg, Norveç, Polonya, Portekiz ve Romanya gibi Avrupa ülkelerinde hususi pasaport sahipleri belirli süre ve koşullarla vizeden muaf tutuluyor.
Bununla birlikte her ülkenin uygulaması aynı değil. Bazı ülkeler yeşil pasaport sahiplerinden vize isterken bazıları belirli süreli vize muafiyeti, elektronik seyahat kaydı veya başka giriş şartları uygulayabiliyor. Bu nedenle seyahatten önce gidilecek ülkenin güncel vize kurallarının kontrol edilmesi gerekiyor.
Örneğin Güney Kore'de hususi pasaport sahipleri 90 güne kadar vizeden muafken, seyahat öncesinde K-ETA işlemiyle ilgili şartlar bulunuyor. Çin'de hususi pasaport sahipleri için 30 güne kadar vize muafiyeti uygulanırken, Avustralya için hususi pasaport sahipleri de vizeye tabi.
YEŞİL PASAPORT KAÇ YIL GEÇERLİ?
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel SSS sayfasında hususi damgalı pasaportların 6 aydan az olmamak üzere ve en fazla 10 yıl süreyle düzenlenebildiği belirtiliyor. Verilecek süre, hak sahibinin durumuna ve ilgili mevzuattaki koşullara göre belirleniyor.
Yeşil pasaport harçtan muaf tutuluyor. Ancak başvuru sırasında pasaport defter bedelinin ödenmesi gerekiyor. Başvurular yurt içinde hususi damgalı pasaportlar için il nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerine yapılıyor.
YEŞİL PASAPORT İÇİN BAŞVURU NASIL YAPILIR?
Çalışan kamu görevlilerinden hususi damgalı pasaport talep formu, kimlik belgesi ve biyometrik fotoğraf gibi belgeler isteniyor. Emekli veya görevinden ayrılmış kişiler için ise görev yapılan kurumdan kadro durumunu gösteren resmi yazı gerekebiliyor.
Başvuru öncesinde randevu alınması gerekiyor. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, pasaport randevularının internet üzerinden, e-Devlet, NVİ Mobil, Nüfusmatik veya Alo 199 üzerinden alınabildiğini belirtiyor. Hususi damgalı pasaport başvuruları il nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerinde gerçekleştiriliyor.
YEŞİL PASAPORT HAKKI KAYBEDİLİR Mİ?
Yeşil pasaport hakkı kişinin statüsüne bağlı olduğu için aile bireylerinde aranan şartların sonradan değişmesi önem taşıyor. Özellikle 18 yaş üzerindeki çocuklarda öğrencilik, çalışma ve medeni durum şartları hakkın devamı açısından belirleyici.
Bu nedenle yalnızca geçmişte yeşil pasaport alınmış olması, pasaportun her durumda aynı koşullarla kullanılabileceği anlamına gelmiyor. Seyahat öncesinde hem kişinin hak sahipliği hem de gidilecek ülkenin güncel vize şartları kontrol edilmeli.
