Ankara’da freelancer çalışanlar için vergi ve bağkur şartları neler?

Ankara’da yazılımcı, tasarımcı, sosyal medya yöneticisi, çevirmen, eğitmen, danışman ve içerik üreticisi olarak evden çalışan binlerce kişi, “freelancer” başlığı altında düzenli gelir elde ediyor. Bu kişilerin ne zaman vergi dairesine mükellef olarak kaydolması gerektiği, Bağkur (4B) primlerinin hangi aşamada zorunlu hale geldiği ve e-ticaret/online ödeme kayıtlarının denetimlerde nasıl kullanıldığı, hem mevzuat hem de Ankara pratiğinde kritik bir tartışma başlığına dönüşmüş durumda.

ANKARA’DA FREELANCE ÇALIŞMA YAYGINLAŞIYOR, MEVZUAT DEVREYE GİRİYOR

Başkentte özellikle Çankaya, Yenimahalle, Keçiören, Etimesgut ve Gölbaşı hattında, evden çalışan genç profesyonel sayısı hızla artıyor. Uzaktan yazılım geliştirme, grafik tasarım, video montaj, sosyal medya içerik üretimi, dijital pazarlama danışmanlığı, online özel ders, çeviri ve metin yazarlığı en yoğun alanlar arasında. Pek çok kişi, şirketten maaş yerine proje bazlı ödeme almayı tercih ediyor; bankaya yatan tutarlar giderek düzenli hale geliyor.

Gelir Vergisi Kanunu’na göre, Ankara’da serbest meslek veya ticari faaliyet niteliği taşıyan ve süreklilik arz eden kazançlar için vergi mükellefiyeti açılması zorunlu. “Bir kerelik, arkadaş işi” gibi istisnai gelirler ile düzenli ve sistematik şekilde gelir getiren faaliyetler arasındaki çizgi, vergiyi başlatan temel eşik olarak öne çıkıyor. Vergi idaresi, bu ayrımı pratikte; gelirlerin tutarı, sıklığı ve profesyonellik düzeyi üzerinden değerlendirmeye tabi tutuyor.

FREELANCER İÇİN VERGİ MÜKELLEFİYETİ ANKARA’DA NASIL BAŞLIYOR?

Ankara’da freelance çalışan bir kişi, hizmet verdiği iş/kişilere düzenli fatura veya serbest meslek makbuzu kesmeyi gerektirecek düzeyde iş aldığında, vergi dairesine giderek veya İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden mükellefiyet açtırmak zorunda kalıyor. Yazılımcı, tasarımcı, danışman gibi meslekler çoğunlukla “serbest meslek erbabı” statüsüne giriyor; evden ürün satışı, el işi, butik üretim gibi faaliyetler ise genellikle “ticari kazanç” olarak değerlendiriliyor.

Bazı durumlarda, Ankara’daki firmalar freelancer’dan fatura talep ettiği için süreç kendiliğinden hızlanıyor. Fatura kesemeyen kişilere ödeme yapmak istemeyen kurumsal şirketler, ya aracı platformlar üzerinden çalışmayı ya da vergi mükellefi olan kişilerle devam etmeyi tercih ediyor. Bu da freelance çalışanın “ya kayıtsız kalıp küçük işlerle yetinmesi ya da vergi sistemine girip işini büyütmesi” ikileminde karar vermesini zorunlu hale getiriyor.

BAĞKUR (4B) ZORUNLULUĞU ANKARA’DA HANGİ NOKTADA DOĞUYOR?

Vergi mükellefiyeti açan freelancerler için Sosyal Güvenlik mevzuatı devreye giriyor. 5510 sayılı Kanun’a göre Ankara’da kendi nam ve hesabına (şahıs işletmesi, vergi mükellefi serbest meslek) çalışan kişiler 4B (Bağkur) kapsamına giriyor. Yani vergi kaydı açıldığı anda, başka bir yerde sigortalı çalışması yoksa, Bağkur primi ödeme yükümlülüğü doğuyor.

Ancak Ankara’da pek çok freelancer, aynı zamanda bir şirkette sigortalı (4A) olarak çalışıp, ek gelirini evden freelance işlerle sağlıyor. Bu durumda birinci sigortalılık (4A) statüsü baskın sayılıyor; kişi aktif bir SGK’lı işçi iken Bağkur’dan ayrıca prim ödemek zorunda kalmıyor, fakat vergi yönünden yine de mükellef olabiliyor. Buna karşılık sadece freelance gelirle geçinen ve herhangi bir işyerinde sigortalı görünmeyenler için, hem vergi hem Bağkur yükü birlikte başlıyor.

EV OFİS VE HOME OFFICE ÇALIŞMA ANKARA’DA VERGİYE ENGEL OLMUYOR

Ankara’da “evden çalışıyorum, işyeri değil, vergiye gerek yok” düşüncesi oldukça yaygın; ancak mevzuat açısından faaliyet yeri ev veya ofis olmasına bakılmıyor. Önemli olan, gelirin sürekliliği, ticari/mesleki nitelik taşıması ve sistematik şekilde gelir elde edilmesi. Vergi daireleri, home office adresleri için de şahıs işletmesi ya da serbest meslek kaydı yapabiliyor.

Freelancerler için kira, internet, donanım ve yazılım giderleri gibi bazı kalemler, vergi matrahını azaltmak için gider yazılabiliyor. Ankara’da mali müşavirler, özellikle home office çalışanlara “yanlış beyandan kaçınmak kaydıyla” evin belli bir kısmının işyeri olarak değerlendirilmesi, ekipman ve aboneliklerin uygun şekilde giderleştirilmesi konusunda rehberlik sunuyor. Bu sayede vergi yükü bir miktar hafifleyebiliyor.

DİJİTAL ÖDEME İZLERİ ANKARA’DA FREELANCERLERİ RADARA SOKUYOR

Freelance gelirlerin önemli kısmı banka havalesi, EFT, ödeme kuruluşu, PayPal muadili sistemler, platform içi cüzdanlar veya kartlı ödeme altyapıları üzerinden geliyor. Ankara’daki vergi idaresi, özellikle düzenli ve belirli sınırların üzerinde para girişi olan hesapları risk analizine tabi tutabiliyor. E-ticaret platformu raporları, dijital reklam gelirleri, YouTube/Twitch/Spotify gibi içerik platformlarının ödeme bilgileri, denetimlerde dikkate alınan başlıca kaynaklar arasında.

“Bankaya yatan parayı kişisel destek, hediye, bağış gibi gösteririm” düşüncesi, özellikle yüksek tutarlı ve sık işlemlerde gerçekçi kabul edilmiyor. Ankara’da birden fazla kurumla çalışan, farklı şirketlerden her ay düzenli ödeme alan bir freelancerin vergi kaydı olmaması halinde, geriye dönük tarhiyat ve ceza riski ortaya çıkıyor. Bu nedenle mali müşavirler, “iş büyümeden, fatura talep edilmeye başlamadan sistemi kurun” uyarısında bulunuyor.

GENÇ GİRİŞİMCİ VE BASİT USUL İMKÂNLARI ANKARA’DA YÜKÜ AZALTIYOR

Freelancer ve evden çalışanların en büyük çekincesi, yüksek vergi ve Bağkur primi korkusu. Oysa Ankara’da belirli şartları sağlayanlar için “genç girişimci vergi teşviki”, bazı mikro e-ticaret ve içerik üretimi gelirlerinde gelir vergisi istisnası, basit usulde vergilendirme gibi daha hafif seçenekler bulunuyor. 18–29 yaş arası ilk defa vergi mükellefi olanlar, belirli tutara kadar kazançları için gelir vergisinden muaf tutulabiliyor; Bağkur primlerinde de devlet desteği söz konusu olabiliyor.

Mahalle esnafına tanınan basit usul benzeri kolaylaştırılmış sistemler, bazı evden çalışan üreticiler ve küçük çaplı satıcılar için avantaj sağlayabiliyor. Ancak her freelance faaliyet bu kapsamda değerlendirilmiyor. Ankara’da mali müşavire danışmadan “ben de basit usule girerim, vergi ödemez kurtulurum” yaklaşımı, ileride kötü sürprizlere yol açabiliyor. Her meslek türü ve gelir yapısı için ayrı değerlendirme gerekiyor.

KAYIT DIŞI FREELANCE DEVAM ETMEK ANKARA’DA RİSKİ BÜYÜTÜYOR

Ankara’da pek çok freelancer, başlangıçta düşük gelir nedeniyle vergi kaydı açmıyor. Ancak işler büyüdükçe, referanslar ve proje sayısı arttıkça, aylık gelir de yükseliyor. Bu noktada hâlâ kayıt dışı kalmak, ileride geriye dönük vergi, KDV, stopaj ve vergi ziyaı cezasıyla birlikte ciddi bir fatura anlamına gelebiliyor. Özellikle yurt içi kurumsal firmalara hizmet verip, yıllarca faturasız çalışmak, tespitte en ağır riskleri barındırıyor.

Kayıt dışı geçmiş dönemi tamamen “sıfırlamak” her zaman mümkün olmasa da, Ankara’daki mükellefler pişmanlıkla beyan, yapılandırma kanunları ve uzlaşma mekanizmalarıyla zararı sınırlayabiliyor. Uzmanlar, “erken adım atan, düşük gelir döneminde sisteme giren” freelancerin, hem psikolojik hem finansal olarak daha rahat hareket ettiğini, bankalar ve kurumsal müşteri nezdinde de güven kazandığını vurguluyor.

SIK SORULAN SORULAR (SSS)

Ankara’da freelance iş yapıyorum, düzenli maaşım da var. Yine de vergi mükellefi olmam gerekir mi?

• Eğer freelance geliriniz sürekli ve kayda değer düzeyde ise, maaşlı çalışıyor olsanız bile serbest meslek veya ticari kazanç yönünden mükellef olmanız gerekebilir. 4A sigortanız Bağkur’dan kurtarır, ama vergi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Evden küçük çaplı tasarım/çeviri yapıyorum, çok düşük kazanıyorum; Ankara’da ne zaman vergiye girmek zorundayım?

• Mevzuatta net bir “tek seferlik” sınır yok; süreklilik, profesyonellik ve tutar birlikte değerlendiriliyor. Birkaç istisnai iş yerine, düzenli ve planlı gelir elde etmeye başladıysanız, vergi dairesine veya mali müşavire danışmanız önerilir.

Freelancer olarak vergi kaydı açarsam Bağkur primini mutlaka ödemek zorunda mıyım?

• Başka bir işyerinde sigortalı değilseniz, evet. Vergi mükellefi serbest meslek sahibi veya şahıs işletmesi iseniz 4B kapsamında Bağkur yükümlülüğünüz başlar. Genç girişimci desteği ve prim teşvikleri ile bu yük bir miktar hafifletilebilir.

Yurt dışına hizmet veriyorum, Ankara’da vergi öder miyim?

• Türkiye’de tam mükellef iseniz, yurt dışına yaptığınız hizmetlerden elde ettiğiniz kazanç da kural olarak Türkiye’de beyana tabidir. Bazı döviz kazandırıcı hizmetler için istisna ve avantajlar olabilir; mutlaka uzman görüşü alınmalıdır.