Tat aldığımızı sanıyoruz ama asıl iş bakın neredeymiş!
Burnunuzu kapatıp yemek yerseniz ne olur? Dil, koku ve beynin birlikte çalışması yemeklerin lezzetini nasıl oluşturuyor? Gerçek şaşırtıyor. İşte detaylar...
Okunma Süresi: 2 dakika 16 saniye
Bir yiyeceği yerken burnunuzu kapattığınızda lezzetin azaldığını fark edebilirsiniz. Çikolata, meyve veya kahve gibi aroması belirgin yiyeceklerde bu değişim daha kolay anlaşılır. Bunun nedeni ise dilimizin çalışmayı bırakması değil, koku duyusunun lezzet üzerindeki güçlü etkisidir.
YİYECEKLERİN TADINI SADECE DİLİMİZ Mİ ALGILIYOR?
Dilimiz tatlı, tuzlu, ekşi, acı ve umami gibi temel tatları algılar. Ancak yiyeceklerin çilek, kahve, vanilya veya çikolata gibi kendine özgü aromalarının algılanmasında koku duyusu da büyük rol oynar.
Bu nedenle burnumuz tıkandığında temel tatları almaya devam ederiz. Fakat yiyeceğin aromasına ilişkin bilgiler azalır ve beynin oluşturduğu toplam lezzet deneyimi belirgin biçimde farklılaşır.
BURUN TIKANINCA YEMEKLER NEDEN TATSIZ GELİYOR?
Yiyecek çiğnendiğinde ortaya çıkan uçucu aroma bileşenleri boğazın arka kısmından burun boşluğuna ulaşabilir. “Retronazal koku” olarak adlandırılan bu mekanizma, yiyeceklerin aromasını algılamamızda önemli rol oynar.
Burun tıkandığında bu aroma bilgilerinin koku alma sistemine ulaşması zorlaşır. Bu yüzden grip veya soğuk algınlığı sırasında yemeklerin alışılmış lezzetini kaybetmiş gibi gelmesi sık görülür.
TAT VE LEZZET AYNI ŞEY DEĞİL
Bilimsel açıdan “tat” ile “lezzet” birbirinden farklı kavramlardır. Tat, dildeki reseptörlerin algıladığı temel duyuları ifade ederken lezzet, tat ve koku başta olmak üzere farklı duyusal bilgilerin birleşiminden oluşur.
Örneğin burnu kapalıyken çikolatanın tatlılığını hâlâ algılayabilirsiniz. Ancak kakaonun kendine özgü aromasını daha az hissettiğiniz için çikolata normalden daha farklı veya daha yavan gelebilir.
GRİP OLUNCA YEMEKLER NEDEN TATSIZLAŞIYOR?
Soğuk algınlığı ve benzeri durumlarda burun tıkanıklığı, yiyeceklerden gelen aroma moleküllerinin koku alma bölgesine ulaşmasını zorlaştırabilir. Böylece kişinin yemeklerden aldığı toplam lezzet azalabilir.
Ancak koku değişikliğinin tek nedeni burun tıkanıklığı değildir. Bazı enfeksiyonlar koku duyusunu doğrudan etkileyebilir. Belirgin veya uzun süren koku kaybında altta yatan neden değerlendirilmelidir.
BURNUMUZU TIKAYIP YEMEK YERSEK NE OLUR?
Burnunuzu kapatıp küçük bir yiyecek parçası yediğinizde tatlı, tuzlu veya ekşi gibi temel özellikleri algılamaya devam edersiniz. Ancak aroma bilgilerinin azalması nedeniyle yiyecek daha farklı gelebilir.
Burnunuzu açtığınızda aroma bileşenlerinin koku sistemine ulaşması kolaylaşır. Böylece beynin aldığı duyusal bilgi artar ve aynı yiyeceğin lezzeti daha yoğun algılanabilir.
BEYİN TAT VE KOKUYU BİRLİKTE DEĞERLENDİRİYOR
Yemek sırasında dil ve koku sisteminden gelen bilgiler sinir sistemi aracılığıyla beyne taşınır. Beyin bu farklı sinyalleri birleştirerek yediğimiz yiyeceğin toplam duyusal deneyimini oluşturur.
Bu nedenle lezzet yalnızca dilin algıladığı bilgilerden meydana gelmez. Burnun devre dışı kalması, yiyeceğin temel tatlarını ortadan kaldırmasa da aromaya ilişkin önemli bilgilerin eksilmesine neden olur.
TADI ALAN SADECE DİLİMİZ DEĞİL
Burnumuzu tıkadığımızda dilimiz çalışmaya devam eder. Değişen, yiyecekten gelen koku bilgilerinin beyne ulaşma biçimidir. Bu nedenle özellikle aroması güçlü yiyeceklerin lezzeti daha az yoğun hissedilebilir.
Kısacası “tat” sandığımız deneyimin önemli bir bölümü aslında koku ile birlikte oluşur. Burnu kapatıp yemek yemek, bu bağlantıyı günlük yaşamda fark etmenin en kolay yollarından biridir.
