Ankara’nın semt isimleri belki İstanbul gibi havalı değildir ama tarihi özelliklerini yansıtmak için yeterlidir…
Kavaklıdere, Hoşdere, Cevizlidere, Bentderesi, Bülbülderesi gibi…
Suyu olan bir Ankara…
Dereleri, bostanları, bahçeleri olan bir kent…
Bugün maalesef derelerimiz yok ama isimleri hâlâ bizimle.
**
Ankara’nın büyümesiyle birlikte şehir, doğal yapısını da değiştirdi.
Dereler zamanla yapıların, yolların ve kentsel altyapının altında kaldı. Bir dönem açıkça akan su yolları görünmez oldu.
En büyük kırılmalardan biri 11 Eylül 1957’de yaşandı.
Ankara o gün büyük bir sel felaketiyle karşı karşıya kaldı. Hatip Çayı’nın taşmasıyla Elmadağ ve Lalahan hattından başlayan sel; Kayaş, Mamak, Saimekadın, Gülveren, Demirlibahçe, Bentderesi, Dışkapı ve Akköprü’ye kadar uzanan geniş bir bölgede etkili oldu.
TBMM kayıtlarında, Hatip Çayı havzasına yalnızca 96 dakika içerisinde 125 milimetre yağış düştüğü belirtiliyor.
Resmî kayıtlara göre 165 kişi hayatını kaybetti.
Ankara için sadece büyük bir felaket değildi bu…
Şehrin suyla ilişkisini de değiştiren bir dönüm noktasıydı.
**
Selin ardından Hatip Çayı menfez içerisine alındı.
Taşkınlara karşı çeşitli tedbirler uygulanırken, Bentderesi çevresindeki bazı yapılar da istimlak edildi.
Ankara’nın dereleri yavaş yavaş gözden kayboldu.
Suyun aktığı yerlerin üzerinden yollar geçti.
Binalar yükseldi.
Şehir büyüdü.
Ve zamanla derenin kendisini değil, sadece adı kaldı.
**
Bugün Bentderesi’nden geçerken çoğumuzun aklına bir dere gelmiyor.
Kavaklıdere dediğimizde bir semt…
Cevizlidere dediğimizde bir mahalle…
Hoşdere dediğimizde bir cadde veya bölge geliyor aklımıza.
Oysa bu isimler, Ankara’nın doğal hafızasından kalan izler.
Şehrin geçmişteki topoğrafyasını, su yollarını ve yaşam biçimini anlatan küçük notlar…
Belki de Ankara’yı anlamanın yollarından biri, bugün kullandığımız isimlerin hikâyesini yeniden okumaktan geçiyor.
**
Ankara susuz bir şehir değildi.
Bugün su denildiğinde aklımıza barajlar, şebeke hatları ve arıtma tesisleri geliyor.
Oysa eski Ankara’da dereler, bostanlar ve bahçeler hayatın önemli parçalarıydı.
Şehrin büyümesiyle birlikte bu doğal sistemin büyük bölümü ortadan kalktı ama suyun hafızası kaybolmadı.
Çünkü bir dereyi asfaltın altına almak, onun geçmişte oradan aktığı gerçeğini değiştirmiyor.
Hatta bugün iklim değişikliği, ani yağışlar ve sel riskleri konuşulurken bu eski su yollarını yeniden hatırlamak belki de geçmişten daha önemli.
Çünkü şehirler büyürken doğanın hafızasını tamamen unutmak mümkün değil.
**
Ankara’nın kayıp dereleri zaman zaman gündeme gelir ve bize şunu hatırlatır:
Bir şehrin hafızası sadece binalarında, meydanlarında ve anıtlarında saklı olmayabilir; bazen artık göremediğimiz suyunda da geçmişin ruhu saklıdır.
Sözün özü; sağlıcakla kalın…