Ankara’da okul rehberlik servisi ile gizlilik sınırları neler?

Ankara’daki okullarda rehberlik servisleri, öğrencilerin duygusal, akademik ve sosyal sorunlarını dinleyip kayıt altına alıyor. Bu süreçte paylaşılan bilgiler, hem MEB mevzuatı hem de Kişisel Verileri Koruma Kanunu ve Türk Ceza Kanunu çerçevesinde gizlilik kuralına bağlı kalıyor. Ancak öğrencinin hayatı, güvenliği veya ağır suç şüphesi söz konusu olduğunda bilgi paylaşımı zorunlu hale geliyor; rehber öğretmenler, okul yönetimi ve ilgili kurumlar devreye giriyor.

REHBERLİK SERVİSİ GİZLİLİK İLKESİYLE ÇALIŞMAK ZORUNDA

Ankara’daki resmi ve özel okullarda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri, MEB’in Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği ile çerçeveleniyor. 

Bu yönetmeliğe göre rehberlik hizmeti, öğrencinin yüksek yararını gözetmek, güven ilişkisinde çalışmak ve gizlilik ilkesine uymak zorunda. Öğrencinin duygusal durumuna, aile içi yaşama, ruh sağlığına, arkadaş ilişkilerine dair paylaştığı bilgiler “kişisel veri” ve çoğu durumda “özel nitelikli kişisel veri” sayılıyor.

Ankara pratiğinde il ve ilçe millî eğitim müdürlükleri, rehberlik servislerine sürekli olarak gizlilik hatırlatması yapıyor. Okullarda rehberlik servisleri, öğrenciyle yapılan bireysel görüşmelerden sonra hazırlanan not ve dosyaları, kilitli dolaplarda veya şifreli dijital sistemlerde saklama yükümlülüğü taşıyor. Bu dosyalar herkesin erişimine açık değil; sınıf öğretmeni ya da okul idaresi bile, gerekçe ve sınır olmadan bu kayıtlara serbestçe ulaşamıyor.

KİŞİSEL VERİLER KVK KANUNU VE ANAYASA İLE KORUNUYOR

Rehberlik servislerinde paylaşılan bilgiler, sadece MEB yönetmelikleriyle değil, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Anayasa’daki özel hayatın gizliliği ilkesiyle de korunuyor. Öğrencinin kimlik bilgileri, sağlık durumu, psikolojik değerlendirmesi, aile yapısı, inanç ve değerleri gibi bilgiler, açık rıza olmaksızın üçüncü kişilerle paylaşılamıyor.

Ankara’da KVKK düzenlemeleri nedeniyle, okullar velilere ve öğrencilere “aydınlatma metinleri” sunarak, hangi verinin hangi amaçla işlendiğini açıklamak zorunda. 

Rehberlik servisleri de topladıkları veriler için bu genel çerçevenin içinde kalmak durumunda. Özellikle özel okullarda, veri sorumlusu sıfatıyla okul yönetimi ve veri işleyen sıfatıyla rehberlik servisi, KVKK’ya aykırı her işlemde yaptırımla karşı karşıya kalabiliyor.

GİZLİLİK HANGİ DURUMDA ZORUNLU OLARAK AŞILIYOR?

Hukuken en kritik çizgi, öğrencinin hayatı ve güvenliği. MEB yönetmeliği, Türk Ceza Kanunu ve çocuk koruma mevzuatı, rehberlik servisinin “her koşulda gizlilik” yerine “çocuğun üstün yararı” ilkesini esas almasını zorunlu kılıyor. Yani, öğrencinin kendine zarar verme riski, ağır ihmal, istismar, şiddet, suç ve suça sürüklenme ihtimali varsa, rehber öğretmen sessiz kalmak zorunda değil; tam tersine harekete geçmekle yükümlü.

Ankara’daki uygulamada, şu durumlarda gizlilik sınırı aşılabiliyor:

• Öğrencinin intihar düşüncesi, kendine zarar verme planı ifade etmesi
• Ağır fiziksel, duygusal ya da cinsel istismar beyanı
• Aile içi ağır şiddet, ciddi ihmal, temel ihtiyaçların sistematik karşılanmaması
• Suça sürüklenme veya ağır suç işleme hazırlığına dair güvenilir beyan

Bu hallerde rehberlik servisi, öğrenciyi korumak amacıyla okul yönetimi, veli, gerekirse sosyal hizmet, çocuk polisi veya savcılık gibi mercilere bilgi vermek zorunda kalabiliyor. Gizlilik ilkesinin istisnası, “öğrencinin güvenliği” başlığı altında şekilleniyor.

OKUL YÖNETİMİ VE ÖĞRETMENLER HER BİLGİYİ GÖREMİYOR

Rehber öğretmenin paylaştığı bilgiler, “ihtiyaç ve yetki” ilkesiyle sınırlı. Ankara’daki okullarda, rehberlik servisleri; sınıf öğretmenleri ve idareyle sadece öğrencinin eğitimini doğrudan ilgilendiren ve gerekli olan kadar bilgiyi paylaşmakla yükümlü. Örneğin, öğrencinin odaklanma güçlüğü, kaygı düzeyi veya davranış planıyla ilgili başlıklar, öğretmenin bilmesi gereken çerçevede aktarılabiliyor.

Buna karşılık, öğrencinin özel hayatındaki ayrıntılar, travmatik geçmişi veya hassas inanç–kimlik bilgileri, eğitimle doğrudan bağlantısı yoksa öğretmenle paylaşılmıyor. 

Ankara ilinde rehber öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitimlerde, “öğrenciyi etiketlememek” ve “gereksiz bilgi paylaşmamak” ilkelerinin altı özellikle çiziliyor. Böylece öğrencinin okuldaki sosyal ilişkilerinin gizli bilgiler nedeniyle zarar görmesi önlenmeye çalışılıyor.

VELİYLE PAYLAŞILAN BİLGİLERDE ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARI ÖN PLANA ÇIKIYOR

Rehberlik servisinin, öğrenciyle ilgili bilgileri velilerle paylaşması da mutlak değil, yine çocuğun üstün yararı ilkesiyle sınırlı. Ankara’da uygulamada rehber öğretmenler; akademik başarı, motivasyon, davranış ve gelişim alanlarını velilerle görüşürken, öğrencinin özel mahremiyet alanına giren konuları mümkün olduğunca korumaya çalışıyor.

Ancak özellikle riskli ruhsal durumlar, öz bakım sorunları, güvenlik ve sağlıkla ilgili kritik bulgular olduğunda, velinin bilgilendirilmesi hem etik hem hukuki olarak zorunlu. 

Bu noktada rehberlik servisi, öğrencinin rızasını da almaya çalışarak, süreci “birlikte çözüm” çerçevesine oturtuyor. Ankara’daki okullarda zaman zaman öğrenci–veli–rehberlik üçlü görüşmeleri yapılarak hassas meseleler birlikte ele alınıyor.

DİJİTAL KAYITLAR VE PAYLAŞIMLAR SIKI DENETİM GEREKTİRİYOR

Son yıllarda Ankara’da pek çok okul, rehberlik verilerini dijital ortamda saklamaya başladı. Bu durum KVKK açısından hem avantaj hem risk getiriyor. Avantaj; erişimin loglanması, yetkisiz girişlerin tespit edilebilmesi ve dosyaların daha güvenli tutulabilmesi. Risk ise siber saldırı, hatalı yetkilendirme veya dikkatsiz dijital paylaşım.

Mevzuat, okul yönetimlerine ve veri sorumlularına teknik ve idari tedbir alma yükümlülüğü yüklüyor. Rehberlik servisinde çalışan uzmanların da, öğrencinin bilgilerini e-posta, mesajlaşma uygulamaları veya kişisel cihazlar üzerinden kontrolsüz biçimde paylaşmaması gerekiyor. 

Ankara’daki bazı okullarda, rehberlik dosyalarına sadece belirli bilgisayarlardan ve kullanıcı adı–şifre kombinasyonlarıyla erişim imkânı tanınıyor.

ANKARA’DA REHBER ÖĞRETMENLER HEM ETİK HEM HUKUKİ ÇİZGİYİ KORUMAYA ÇALIŞIYOR

Rehber öğretmenler sadece mevzuata değil, aynı zamanda psikolojik danışma etiğine de bağlı çalışıyor. Güven ilişkisi, öğrencinin rehberlik servisine başvurmasında temel belirleyici. Ankara’daki okullarda rehber öğretmenler, bir yandan gizlilik vaadini sürdürürken, diğer yandan olası riskli durumlarda müdahale etmek zorunda kaldıkları ince ve zor bir çizgide ilerliyor.

Hukuken bakıldığında, “gizliliği sınırsız korumak” da, “her bilgiyi paylaşmak” da doğru değil. Doğru olan, öğrencinin yüksek yararını, eğitim hakkını, güvenliğini ve kişisel veri korumasını birlikte gözeten dengeli bir yaklaşım. Ankara’daki rehberlik servisleri, il millî eğitim müdürlüğünün rehberlik araştırma merkezleri (RAM) ve ilgili mevzuatla uyum içinde bu dengeyi kurmaya çalışıyor.

SORU–CEVAP: ANKARA’DA REHBERLİK SERVİSİ GİZLİLİĞİ HAKKINDA MERAK EDİLENLER

Rehber öğretmen Ankara’da öğrenciyle yapılan tüm görüşmeleri veliyle paylaşmak zorunda mı?

• Hayır. Yasal ve etik olarak rehber öğretmen, sadece öğrencinin eğitimini, sağlığını ve güvenliğini ilgilendiren gerekli bilgileri veliyle paylaşmakla yükümlü. Öğrencinin sır niteliğindeki özel paylaşımlarını, risk yoksa ayrıntılı şekilde aktarmak zorunda değil.

Öğrenci kendine zarar verme niyetini anlattığında gizlilik korunur mu?

• Hayır, bu durumda gizlilik istisnaya uğrar. Ankara’daki rehberlik servisleri, intihar düşüncesi veya ağır kendine zarar verme riski gördüğünde; okul yönetimi, veli ve gerekirse sağlık–psikiyatri hizmetlerini devreye sokmak zorunda. Burada çocuğun hayatı, gizlilikten üstün sayılıyor.

Veliler rehberlik dosyasını tamamen görme hakkına sahip mi?

• Veliler çocuklarıyla ilgili genel rehberlik bilgisi ve eğitimle doğrudan bağlantılı değerlendirmeleri talep edebilir; ancak her ayrıntıyı içeren psikolojik danışma notları paylaşılmak zorunda değil. Ankara’da rehberlik uygulamalarında, çocuğun mahremiyetini koruyacak şekilde özet ve yeterli bilgi verilmesi tercih ediliyor.