Veliler aşısız çocuğu okula yazdırabilir mi?

Ankara’da aşı reddi yapan veliler, çocukları ilkokul, anaokulu ya da kreş yaşına geldiğinde okul kayıtlarında sağlık zorunluluklarıyla karşılaşıyor. Resmî bir “zorunlu aşı kanunu” olmamasına rağmen, okullar İl Sağlık Müdürlüğü yazışmaları ve yönetmeliklere göre aşı kartı ve aile hekimi raporu talep ediyor. Veliler, aşı reddi dilekçesi verip yasal haklarını kullanırken, çocuğun üstün yararı ve bulaşıcı hastalık riski arasında hassas bir denge kurulmaya çalışılıyor.

ANKARA’DA AŞI REDDİ YAZILI DİLEKÇEYLE KAYDA GEÇİRİLİYOR

VELİLER AŞI REDDİ İRADESİNİ BİLDİRİYOR

Sağlık Bakanlığı’nın sahaya gönderdiği genelgeler ve Ankara İl Sağlık Müdürlüğü uygulamasına göre, Ankara’da çocuğuna aşı yaptırmak istemeyen veli:

• Bağlı olduğu Aile Sağlığı Merkezi’nde hekimle bilgilendirme görüşmesi yapıyor,
• Her aşı için ayrı veya toplu olacak şekilde “aşı reddi dilekçesi” imzalıyor,
• Bu dilekçe, çocuğun dosyasına ve elektronik kayıt sistemine işleniyor.

Mevzuatta net bir “zorunlu aşı” hükmü bulunmuyor; ancak Türk Medeni Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu ve Anayasa Mahkemesi – Yargıtay içtihatları, “çocuğun üstün yararı” ilkesini öne çıkarıyor. Bu nedenle Ankara’da aile hekimleri, aşı reddi dilekçesi alsalar da, veliyi düzenli aralıklarla tekrar bilgilendirmeye devam ediyor.

OKUL KAYDI SÜRECİNDE AŞI KARNESİ GÜNDEME GELİYOR

OKULLAR AİLE HEKİMİNDEN SAĞLIK BİLGİSİ İSTİYOR

Millî Eğitim mevzuatı, okul kayıtlarında çocuğun sağlık durumuna ilişkin bilgi alınmasını öngörüyor. 

Ankara’da pratikte:

İlkokul ve anaokulu kayıtlarında aşı kartı ya da

Aile hekiminden alınmış “çocuğun aşı ve sağlık durumu”na dair belge isteniyor.

Bazı okullar, özellikle kalabalık ilçelerde (Keçiören, Sincan, Mamak, Yenimahalle) bulaşıcı hastalık endişesi nedeniyle aşı defterini daha sıkı takip ediyor. Ancak mevcut hukuki çerçeveye göre, yalnızca çocukluk aşılarını yaptırmadığı için okul kaydının reddedilmesi açık bir yasal dayanağa sahip değil.

Bu noktada, İl ve İlçe Millî Eğitim Müdürlükleri risk gördükleri durumlarda İl Sağlık Müdürlüğü ile yazışarak “çocuğun sağlık takibinin yapılmasını” talep ediyor; top genellikle sağlık sistemine geri dönüyor.

AŞISIZ ÇOCUĞUN OKUL KAYDI YAPILABİLİYOR AMA VELİLER UYARILIYOR

VELİLER İMZA ATIP SORUMLULUK ÜSTLENİYOR

Ankara’daki uygulamadan edinilen bilgiye göre, aşısız veya eksik aşılı çocukların:

• Okul kaydı çoğunlukla yapılıyor,
• Veliden, aşı red dilekçesi verdiğine, bilgilendirildiğine ve sorumluluğu üstlendiğine dair ek imza alınabiliyor,
• Okul idaresi, durumu yazıyla İlçe Sağlık Müdürlüğü’ne bildirerek “takip altında olmasını” istiyor.

Veliler, bu aşamada “kayıt yapılmıyor” denildiğinde:

• Okuldan yazılı gerekçe talep edebiliyor,
• Gerekirse İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü’ne ve CİMER’e dilekçeyle itiraz edebiliyor,
• Aşı red haklarını ve çocuğun eğitim hakkını birlikte korumaya çalışıyor.

YARGI, ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARINI ÖNE ÇIKARIYOR

MAHKEMELER SAĞLIK TEDBİRİ KARARI VEREBİLİYOR

Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında, çocuğun yüksek yararı vurgulanıyor. 

Özellikle:

• Toplum sağlığı için kritik kabul edilen aşıların tamamen reddi,
• Aile içinde çocuğun genel sağlık bakımının ciddi şekilde ihmal edildiği iddiaları,
• Bulaşıcı hastalık riskinin yüksek olduğu dönemler (örneğin salgınlar)
• söz konusu olduğunda, aile mahkemeleri ve çocuk mahkemeleri devreye girebiliyor. 

Bu durumda:

• Aile hakkında sosyal inceleme raporu istenebiliyor,
• Çocuğun menfaatine olduğu kabul edilirse, sağlık tedbiri (aşı, tedavi) kararı verilebiliyor,
• Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü, sürece refakat edebiliyor.

Ankara’da bu tür davalar istisnai ve ağır olgulara dayanıyor; her aşı reddi dilekçesi otomatik olarak “mahkeme süreci”ne dönüşmüyor. Ancak hukuki risk, velilerin üzerinde görünmez bir baskı olarak varlığını sürdürüyor.

VELİLER HEM SAĞLIK HAKKINI HEM EĞİTİM HAKKINI KORUMAYA ÇALIŞIYOR

İKİ HAK ÇATIŞTIĞINDA DENGELİ ÇÖZÜM ARANIYOR

Aşı reddi tartışmasında:

• Devlet bulaşıcı hastalıkların yayılmasını engellemekle,
• Veli kendi inancı/doğru bildiği sağlık yaklaşımını uygulamakla,
• Çocuk ise sağlık ve eğitim hakkını birlikte kullanmakla ilgili.

Ankara’da uygulama, bu üç unsuru bir arada tutmaya çalışıyor:

• Aşı reddine hukuken sınırsız özgürlük tanınmıyor,
• Ama yalnızca aşı eksik diye çocuğun okulsuz kalmasının da önüne geçilmeye çalışılıyor.
• Bu nedenle aile hekimleri “aşının önemi” konusunda ısrarlı bilgilendirme yaparken, okul müdürleri de kayıt alıp süreci resmi yazışmalarla sağlık tarafına devrediyor.

ANKARA’DA VELİLER İÇİN ÖNERİLER GÜNDEME GELİYOR

UZMANLAR VELİLERİ BİLGİYE DAYALI KARAR VERMEYE DAVET EDİYOR

Halk sağlığı uzmanları ve çocuk hekimleri, Ankara’daki velilere şu hatırlatmalarda bulunuyor:

• Aşı reddi kayıt altına alındığında, çocuk bulaşıcı hastalıklara karşı açık kalıyor.
• Okul ortamındaki bir vakanın, aşısız çocuklar için ciddi risk oluşturabileceği vurgulanıyor.
• Aşı kararı, sadece aileyi değil, aynı sınıftaki diğer çocukları ve öğretmeni de ilgilendiriyor.

Hukukçular ise velileri, “aşı reddi dilekçesi” imzalamadan önce:

• TTB, Sağlık Bakanlığı ve hekim derneklerinin hazırladığı bilimsel raporları okumaya,
• Gerekirse Ankara Barosu, hasta hakları birimleri ve sivil toplum kuruluşlarından ücretsiz hukuki danışmanlık almaya davet ediyor.

SIK SORULAN SORULAR (SSS)

Ankara’da çocuğuma aşı yaptırmazsam okula kaydı reddedilebilir mi?

• Mevzuatta sırf aşı eksik diye okul kaydını kesin olarak engelleyen açık bir hüküm yok. Uygulamada çoğu okul kaydı yapıyor; ancak aşı durumunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’ne bildiriliyor ve sizden sorumluluk üstlendiğinize dair imza istenebiliyor.

Aşı reddi için Ankara’da ne yapmam gerekiyor?

• Aile hekiminizle görüşüp, bilgilendirmeyi dinledikten sonra yazılı aşı reddi dilekçesi imzalıyorsunuz. Dilekçede genelde “bilgilendirildim, aşıyı kabul etmiyorum” ibaresi yer alıyor ve sisteminize işleniyor.

Aşısız olduğu için çocuğum sınıftan uzaklaştırılabilir mi?

• Rutin çocukluk aşılarının eksikliği tek başına sınıftan atılma gerekçesi yapılmıyor. Fakat ciddi salgın durumlarında, sağlık otoriteleri ve okul yönetimi, geçici tedbirler isteyebilir; bu, somut duruma ve resmi kararlara bağlı.

Aşı reddi yüzünden Ankara’da hakkımda sosyal hizmet incelemesi başlar mı?

• Her aşı reddinde otomatik inceleme yapılmıyor. Ancak çocuk sağlığı ağır derecede ihmal ediliyorsa ya da ciddi bulaşıcı hastalık riski varsa, aile hakkında sosyal inceleme ve sağlık tedbiri süreci gündeme gelebiliyor.

Aşı kararımda son söz kimde: devlette mi, bende mi?

• Kanunda açık bir zorunluluk bulunmadığı için pratikte karar sizde; fakat yargı içtihadı çocuğun üstün yararını esas alıyor. Çocuğun hayatı veya ağır sağlığı riske giriyorsa, mahkeme bazı durumlarda devreye girip müdahale edebiliyor.

Ankara’da aşı reddi, okul kaydı ve sağlık zorunlulukları bir araya geldiğinde, veliler “çocuğun eğitim hakkı mı, sağlık hakkı mı” ikilemine sıkışıyor. 

Mevzuat gri alanlar barındırırken, uygulamada hem çocuğu okuldan mahrum etmemeye hem de toplum sağlığını korumaya çalışan kırılgan bir denge gözetiliyor. Velilerin, bu dengede karar verirken bilgiye, bilimsel veriye ve hukuki danışmanlığa tutunması her zamankinden daha kritik görünüyor.