Ankara’da Hamam Kültürü Neden Bitiyor? İşte Geri Dönüşü Zorlaştıran Nedenler

Ankara’da yüzyıllar boyunca temizlikten çok daha fazlasını ifade eden hamamlar, bugün sessizce ayakta kalma mücadelesi veriyor. Şehirde değişen yaşam temposu, evlere giren sıcak su konforu, turizm gelirinin düşüklüğü ve kentsel dönüşüm sonrası oluşan mekânsal kopuş, tarihi hamamların eski ihtişamına kavuşmasını hem ekonomik hem de toplumsal olarak zorlaştırıyor.

ZORUNLULUK YERİNİ KONFORA BIRAKIYOR

Ankara’da hamama gitmek, bir dönem haftalık bir zorunluluk olarak görülürken, bugün büyük ölçüde “nostaljik bir keyif” kategorisine düşmüş durumda. 1950’lerden itibaren şebeke suyunun yaygınlaşması, ardından şofben ve kombi sistemlerinin hemen her eve girmesi, hamamı temel temizlik ihtiyacının dışına itti.

Eskiden yıkanmak için toplu bir mekâna gitmek zorunluyken, bugün birkaç dakikalık sıcak duş, şehir insanının günlük rutinine sıkışmış durumda. Geleneksel hamam seansı ise kesesi, köpüğü, dinlenmesi ve sohbetiyle 2–3 saati bulan bir ritüel gerektiriyor. 

Ankara’nın memur ve beyaz yakalı ağırlıklı nüfusu, hafta içi mesai yoğunluğu, hafta sonu ise aile ve sosyalleşme programları nedeniyle bu uzun zaman dilimini ayırmakta zorlanıyor.

Sonuç olarak hamam, “haftalık ihtiyaç” olmaktan çıkıp ancak özel günlerde veya nadir rahatlama anlarında akla gelen bir aktiviteye dönüşüyor.

ANKARA TURİZM GELİRİYLE HAMAMLARI YAŞATAMIYOR

İstanbul’da Cağaloğlu, Hürrem Sultan gibi tarihi hamamlar, büyük ölçüde yabancı turistler sayesinde ayakta kalıyor. Yüksek döviz gelirine dayanan bu model, tarihi dokuyu koruyarak lüks bir deneyim sunmayı mümkün kılıyor. Ankara’da ise tablo tamamen farklı.

Karacabey, Şengül, Eynebey gibi tarihi hamamlar hâlâ hizmet veriyor olsa da hedef kitle ağırlıkla yerli müşterilerden oluşuyor. Kentin turistik cazibe merkezi olmaması, bu hamamların “otantik deneyim” adı altında İstanbul’daki benzerleri gibi yüksek ücret talep etmesini engelliyor.

Isıtma, su, personel giderleri ve tarihi yapıların restorasyon maliyetleri göz önüne alındığında, düşük giriş ücretleriyle ayakta kalmak giderek imkânsızlaşıyor. Pek çok işletmeci ya maliyeti düşürmek için hizmet kalitesini kısmak zorunda kalıyor ya da uzun vadede kapatma ihtimaliyle karşı karşıya kalıyor. Bu ekonomik denklem, Ankara hamamlarının sürdürülebilir bir model oluşturmasını engelliyor.

KENTSEL DÖNÜŞÜM HAMAMLARI ŞEHRİN DIŞINA İTİYOR

Ankara’nın hamam haritası, kentin tarihsel çekirdeği olan Ulus ve Altındağ çevresinde yoğunlaşıyor. Ancak şehrin ekonomik ve sosyal merkezi yıllar içinde Çankaya, Bahçelievler, Batıkent, Çayyolu gibi ilçelere kaydı.

Bu kayma, sadece coğrafi değil, sosyolojik bir mesafe de yarattı. Orta ve üst gelir gruplarının, genç ve beyaz yakalı nüfusun ikamet ettiği bölgeler ile tarihi hamamların bulunduğu mahalleler arasındaki kopuş derinleşti.

Akşam saatlerinde eski kent merkezlerinin tenhalaşması, bazı bölgelerin “tekinsiz” algılanması, özellikle ailelerin ve kadınların bu bölgelere giderek hamam kullanma isteğini azaltıyor. Böylece hamamlar, güncel yaşam aksının dışında, “eski Ankara’nın mekânları” olarak algılanmaya başlıyor.

SPA VE WELLNESS ANLAYIŞI HAMAMIN YERİNİ ALIYOR

Ankara’da hamam kültürü tamamen yok olmaktan çok, biçim değiştiriyor. Yeni kuşaklar “arınma” ve “rahatlama” ihtiyacını artık taş kubbeli, göbek taşlı yapılardan çok, otel içi SPA’larda, spor salonlarındaki wellness alanlarında karşılıyor.

Tarihi hamamlara yönelik hijyen algısı, özellikle gençlerde mesafeli. Eski yapılar, mimari olarak etkileyici bulunsa da, modern hijyen standartlarıyla kıyaslandığında bir kısmı “yeterince steril değil” düşüncesiyle karşılanıyor. Otellerde veya özel spor tesislerinde sunulan modern SPA merkezleri ise daha temiz, kontrollü ve mahremiyet odaklı mekânlar olarak tercih ediliyor.

Geleneksel hamam, doğası gereği kamusal ve kolektif bir alan. Tanımadığınız insanlarla aynı sıcak taşta uzanmak, aynı mekânda yıkanmak, eski nesil için sıradan bir durumken, bugün bireyselleşen yaşam tarzı bu deneyimi rahatsız edici hale getirebiliyor. Modern spa kültürü, özel odalar, rezervasyon sistemi ve kişisel hizmetle “sadece kendine ait bir alan” hissi sunuyor.

EV BANYOSU VE SPA, HAMAMLARLA REKABETİ KAZANIYOR

Geleneksel Ankara hamamı ile modern alternatifler arasındaki fark, günlük hayattaki tercihleri belirler hale geldi. Ev banyosu ve SPA merkezleri; hız, mahremiyet ve maliyet kontrolü açısından öne çıkıyor.

Hamam, temizlikle birlikte sosyalleşme, dedikodu ve siyaset konuşulan bir kamusal alan iken, bugünün şehir insanı haberleşme ihtiyacını sosyal medyada gideriyor. Eskinin hamam muhabbeti, yerini çevrim içi sohbet gruplarına, anlık mesajlaşma uygulamalarına bırakmış durumda. Böylece hamamın tarihsel “sosyal ağ” işlevi de fiilen ortadan kalkıyor.

Isıtma maliyetleri açısından bakıldığında, büyük kubbeli, geniş volumenli tarihi hamam yapıları ciddi enerji tüketimi gerektiriyor. Buna karşılık kombili bir ev veya kontrollü ısıtılan modern bir SPA, hem işletmeci hem kullanıcı açısından daha öngörülebilir ve düşük maliyetli bir alternatif sunuyor.

FONKSİYONUNU YİTİREN HAMAM, KENTE GERİ DÖNMEKTE ZORLANIYOR

Ankara’nın hamam kültürünün eski parlak günlerine dönememesinin temelinde, bu yapıların şehir hayatındaki fonksiyonunu kaybetmesi yatıyor. Bir zamanlar şehrin hem temizlik hem haberleşme merkezi olan hamamlar, bugün ev banyosu ve sosyal medya tarafından ikame edilmiş durumda.

İstanbul örneğinde olduğu gibi, hamamların “lüks bir turistik deneyime” dönüştürülmesi Ankara için teorik bir seçenek olsa da, kentin mevcut turizm hacmi ve konaklama profili bu dönüşümü finanse edecek düzeyde değil. Tur otobüslerinin durağına dönüşmeyen bir bölgede, sadece yerel talebe dayanarak yüksek standartlı bir turistik hamam işletmek şimdilik zor görünüyor.

Uzmanlar ve sektör temsilcilerine göre, Ankara’da hamam kültürünün anlamlı bir geri dönüş yapabilmesi için hem kentsel planlamada tarihi çekirdeği canlandıracak adımlar atılması hem de kültürel miras odaklı turizm politikalarının güçlendirilmesi gerekiyor. Aksi halde, Ankara hamamları daha çok “anıların mekânı” olarak varlığını sürdürecek.