GİMAT ve Toptancılar Hali’nden Perakende Alışveriş Yapılır mı? Fiyatlar ve Giriş Koşulları

Ankara’da mutfak masraflarını düşürmek isteyen vatandaşlar için GİMAT ile Ankara Toptancılar Hali hem mevzuat gereği hem de fiili uygulamada bireysel alışverişe belirli ölçüde imkân tanıyan iki ana merkez olarak öne çıkıyor. GİMAT’ta kuru gıda ve temizlik ürünleri büyük paketlerle satılırken, Toptancılar Hali’nde sebze meyve kasa veya çuval bazında el değiştiriyor. İki noktada da yazılı bir giriş kısıtlaması bulunmazken, saat, ödeme yöntemi ve alışveriş birimi vatandaşın planlama yapmasını zorunlu kılıyor.

GİMAT VATANDAŞA DA SATIŞ YAPIYOR

Ankara’da Yenimahalle sınırları içinde yer alan GİMAT (Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Toptancılar Sitesi), mevzuatta toptan ticaret bölgesi olarak geçse de pratikte “açık hava gross market” görünümüne kavuşmuş durumda. Gıda, temizlik, ambalaj ve kuruyemiş ağırlıklı binlerce kalem ürün hem bakkallara hem de evinin aylık alışverişini yapmak isteyen vatandaşlara sunuluyor.

Resmî olarak, toptancı statüsündeki işletmelerin perakende satış yapmasına engel bir düzenleme bulunmuyor. Uygulama ise dükkân sahibinin satış politikasına göre değişiyor. Birçok GİMAT esnafı artık koli hesabının yanında “büyük paketli perakende” satışa da yönelmiş durumda. Özellikle ekonomik dalgalanmalar sonrasında, nakit döngüsünü hızlandırmak için bireysel müşteriye açılan dükkân sayısı artıyor.

GİMAT’TA ALIŞVERİŞ BÜYÜK PAKET MANTIĞIYLA YÜRÜYOR

GİMAT’a girişte herhangi bir üyelik kartı, firma kaydı veya özel izin gerekmiyor. Vatandaş özel aracıyla bölgeye rahatça girebiliyor, ayrıca toplu taşımayla Macunköy Metro İstasyonu üzerinden de ulaşılabiliyor. Girişte bariyer, plaka kaydı veya ekstra güvenlik sorgusu genellikle yapılmıyor; sitenin işleyişi alışveriş merkezinden çok organize sanayi mantığıyla yürüyor.

Alışverişte temel mantık, süpermarketteki “tek kutu, tek paket” düzeninden farklı işliyor. Bir kısım dükkân yalnızca koli bazlı toptan satış yaparken, pek çoğu 5 kilogram ve üzeri pirinç, 5 litrelik yağ, aile boyu deterjan, çoklu makarna paketleri veya 1 kilogram ve üzeri kuruyemiş gibi büyük paketleri tek tek vatandaşa satıyor. Böylece etiket üzerinde perakende fiyat yerine toptana yakın birim fiyat yansıyor.

GİMAT’TA FİYAT AVANTAJI AİLE BÜYÜDÜKÇE ARTIYOR

Piyasa gözlemlerine ve vatandaşın sahadaki deneyimine göre GİMAT’taki ürünler zincir market raflarına kıyasla ortalama yüzde 15 ila yüzde 30 aralığında daha düşük fiyatlı olabiliyor. Özellikle 5 litrelik ve 18 litrelik sıvı yağlar, çuval pirinç ve bakliyat, endüstriyel boy deterjanlar, kuruyemiş ve plastik-ambalaj ürünleri öne çıkıyor.

Ancak tek paket bisküvi, tek makarna gibi küçük çaplı ürünler için GİMAT’a gitmek, yol masrafı ve zaman nedeniyle çoğu zaman rasyonel görülmüyor. 

Uzmanlar, GİMAT’ı aylık veya iki aylık kuru gıda ve temizlik stoku yapan, arabasının bagajı dolacak şekilde planlama yapan aileler için avantajlı bir adres olarak tanımlıyor. Spot ürünlerde ise son kullanma tarihi yaklaşan mallar çok daha düşük fiyatlara inebiliyor; buna karşılık bu ürünleri uzun süre stok yapmak risk taşıyor.

ANKARA TOPTANCILAR HALİ PERAKENDEYE SINIRLI KAPILAR AÇIYOR

Sebze ve meyvenin Ankara’ya giriş yaptığı temel merkezlerden biri olan Ankara Toptancılar Hali’nde işleyiş, GİMAT’a göre daha profesyonel ve toptan odaklı. Burada semt pazarlarındaki gibi yarım kilo, bir kilo düzeyinde alışveriş neredeyse hiç yapılmıyor. Hal, 5957 sayılı Sebze ve Meyve Ticareti ile İlgili Kanun ve buna bağlı yönetmelikler doğrultusunda toptan ticaret alanı olarak tanımlanıyor.

Mevzuat ağırlıklı olarak üreticiden komisyoncuya, komisyoncudan toptan satıcıya ve perakendeciye giden zinciri düzenlese de bireysel vatandaşın alışverişine tam bir yasak getirmiyor. Pratikte ise hal esnafı, iş yoğunluğu ve kasa bazlı satış mantığı nedeniyle vatandaşa “manav usulü” hizmet sunmuyor. Birçok komisyoncu ve tüccar, vatandaş gelirse tercihen kasa veya çuval halinde satış yapmayı kabul ediyor.

HALDE KASA VE ÇUVAL SİSTEMİ VATANDAŞI ZORLUYOR

Ankara Toptancılar Hali’ne yaya girişinde genellikle herhangi bir kısıtlama bulunmuyor. Bireysel araçlarla girişte ise çoğu zaman cüzi bir otopark veya giriş ücreti alınıyor. Bu uygulama, hal yönetmeliği kapsamında belediyelerin yetki alanına giren bir kalem olarak karşımıza çıkıyor ve uygulamanın detayları belediyeden belediyeye değişebiliyor.

Halde alışveriş birimi kasa veya çuval üzerinden yürüyor. Domates, biber, salatalık gibi ürünler çoğu zaman 10 ile 20 kilogram arasında değişen kasalarla satılıyor. Patates ve soğan gibi kalemler ise çuval hesabıyla el değiştiriyor. Bu nedenle tek bir evin günlük veya haftalık tüketimine yönelik yarım kilo, bir kilo alışveriş neredeyse mümkün olmuyor. Özellikle kışlık hazırlık yapan, salça, konserve veya turşu kuran kalabalık aileler için bu sistem avantajlı hale geliyor.

HALDE EN DOĞRU SAATLER VATANDAŞ İÇİN GEÇ SAATLER OLUYOR

Toptancılar Hali’nde en yoğun hareketlilik, sabahın erken saatlerinde yaşanıyor. Gece yarısından itibaren başlayan kamyon girişleri, 04.00–09.00 aralığında zirveye ulaşıyor. Bu saatlerde komisyoncular ve hal esnafı ağırlıklı olarak manav, pazar esnafı ve büyük alıcılara odaklanıyor, dolayısıyla bireysel vatandaşla ilgilenmek istemeyebiliyor.

Vatandaş için daha uygun görülen saatler ise genellikle 10.00–12.00 aralığı oluyor. Bu saatlerde hareket nispeten azalırken, elde kalan bazı kasalar daha esnek fiyatlarla elden çıkarılabiliyor. Buna karşın günün ilerleyen saatlerinde tazelik seviyesi sabaha göre düşebiliyor, bu yüzden çok geç gitmek de önerilmiyor.

HALDE FİYATLAR PAZARA GÖRE ÇOK DAHA AŞAĞI İNEBİLİYOR

Sebze ve meyvede, Toptancılar Hali ile semt pazarları ve marketler arasındaki fark, ürün ve sezona göre değişmekle birlikte çoğu zaman yüzde 30 ila yüzde 50 bandına ulaşabiliyor. Aradaki fark, nakliye, fire, kira ve personel gibi maliyet kalemlerinin katman katman eklenmesinden kaynaklanıyor. Halden alınan bir kasa domates, pazara çıkan aynı ürünle karşılaştırıldığında toplam kilogram başına ciddi bir düşüş sağlayabiliyor.

Ancak bu noktada önemli bir risk bulunuyor. Kasanın üst kısmında iyi görünen ürünlerin alt katmanlarında çürük veya ezilmiş ürünler olabiliyor. Ayrıca bir evin tek başına 15–20 kilogram domates veya patates tüketmesi çoğu zaman mümkün olmadığı için, ürünün bozulmadan bitirilmesi güçleşiyor. Bu nedenle uzmanlar, hal alışverişini komşu veya akraba ile ortak yapılmasını, kasaların bölüşülmesini ve böylece hem maliyetin hem de fire oranının azaltılmasını öneriyor.

GİMAT İLE HAL ARASINDAKİ FARKLAR İHTİYAÇ TİPİNE GÖRE BELİRGİNLEŞİYOR

GİMAT daha çok kuru gıda, temizlik, kuruyemiş ve ambalaj odaklı bir yapı sunuyor. Satış birimi büyük paket, koli ve kimi zaman tekli ürün formatında karışık ilerliyor. Giriş ücretsiz, ödeme yöntemi olarak kredi kartı ve nakit geniş ölçüde kabul ediliyor; çalışma saatleri içinde 09.00–17.00 arası vatandaş için daha konforlu bir zaman aralığı oluşturuyor. Düzenli aylık alışveriş yapan, stok tutmayı seven ve depolama alanı olan aileler için daha uygun bir adres olarak öne çıkıyor.

Ankara Toptancılar Hali ise sadece sebze ve meyve odaklı, kasa ve çuval mantığıyla işleyen, otopark veya giriş ücreti alınabilen, çoğunlukla nakit veya IBAN üzerinden çalışan daha toptancı karakterli bir pazar. Buradan alışveriş, kışlık hazırlık yapan, geniş ailelere veya birden fazla hanenin ortak organizasyonuna mantıklı geliyor. Fiyat avantajı daha yüksek olsa da büyük miktar ve bozulma riski tüketicinin iyi plan yapmasını zorunlu kılıyor.

UZMANLAR ORTAK ALIŞVERİŞ VE NAKİT PLANLAMASINA DİKKAT ÇEKİYOR

Tüketici dernekleri, gerek GİMAT gerek Toptancılar Hali’ni kullanmak isteyen Ankaralılara ortaklaşa alışveriş önerisinde bulunuyor. Özellikle halden alınan kasa portakal, domates veya patates gibi ürünlerin iki veya üç hane arasında bölüşülmesi hem maliyeti düşürüyor hem de israfı azaltıyor. Benzer şekilde GİMAT’tan alınan 20 kilogramlık deterjan veya çoklu temizlik paketleri ortak kullanılabilir.

Ödeme tarafında ise GİMAT’ta kredi kartı ve pos cihazı kullanımı oldukça yaygın. Buna karşın Toptancılar Hali’nde hâlâ nakit ağırlıklı bir alışveriş kültürü sürüyor, ancak IBAN üzerinden havale veya EFT ile ödeme yapan esnaf sayısı da artıyor. Vatandaşın yanına mutlaka yeterli nakit bulundurması, kart komisyonu gibi sürprizlerle karşılaşmamak için önceden esnafla ödeme şeklini netleştirmesi tavsiye ediliyor.

SIK SORULAN SORULAR 

1. Ankara’da GİMAT’a girmek için vergi levhası veya esnaf kartı gerekiyor mu?

• Hayır. GİMAT’a vatandaş özel aracıyla veya toplu taşımayla serbestçe girebiliyor. Vergi levhası, firma kaydı veya esnaf kartı zorunluluğu yok; ancak bazı işyerleri satış politikasını tamamen toptan üzerine kurabiliyor.

2. GİMAT’tan tek paket ürün alınabiliyor mu, yoksa koli şart mı?

• Mağazadan mağazaya değişiyor. Bir kısım işletme sadece koli bazlı toptan satış yaparken, çoğu büyük paketli ürünleri (5 kg pirinç, 5 L yağ, aile boy deterjan vb.) tek tek satıyor. Çok küçük adetli alışverişte avantaj azalıyor.

3. Ankara Toptancılar Hali’nde vatandaş kilo ile sebze meyve alabilir mi?

• Genel uygulama kasa veya çuval üzerinden satış. Yarım kilo, bir kilo gibi manav usulü alışveriş neredeyse yok. Bazı esnafın istisnai olarak kasa açıp kilo ile satış yapması mümkün olsa da bu yaygın bir pratik değil.

4. Toptancılar Hali’ne akşam saatlerinde gitmek doğru mu?

• Halde asıl hareket sabah erken saatlerde. 10.00–12.00 arası vatandaş için makul kabul ediliyor. Daha geç saatlerde hem ürün tazeliği düşebiliyor hem de açık dükkân sayısı azalabiliyor. Bu nedenle çok geç saatler tercih edilmiyor.

5. Fiyat olarak en çok kimler kazanıyor: GİMAT’a mı, hale mi gitmeli?

• Kuru gıda ve temizlikte GİMAT, sebze meyvede ise Toptancılar Hali çoğu zaman daha avantajlı. GİMAT’ta ortalama yüzde 15–30, halde ise yüzde 30–50 arası tasarruf mümkün. Ancak kazanımın gerçek olması için ortak alışveriş, depolama ve hızlı tüketim planı şart.