Ankara neden küçük şehir gibi hissediliyor? Herkesin birbirini tanımasının nedenleri

Ankara’da “şehir küçük, herkes birbirini tanıyor” cümlesi, kalabalık nüfusa rağmen gündelik hayatın dar ve iç içe geçmiş çevrelerde akmasını anlatıyor. Memur kenti kimliği, sınırlı sosyalleşme alanları, mahalle kültürü ve dijital tanışıklık ağları, başkenti büyük ama gizlenmesi zor bir şehir hâline getiriyor.

ANKARA’DA “HERKES HERKESİ TANIYOR” ALGISI NASIL OLUŞUYOR?

Ankara’da yıllardır tekrar edilen “şehir küçük, herkes birbirini tanıyor” algısı, tesadüfen ortaya çıkmıyor. Mevzuatla şekillenen memur kenti yapısı, daralan sosyalleşme alanları, güçlü mahalle ağları ve dijital iletişim kanalları bu hissi sürekli besliyor. Kamu personeli yoğunluğu, aynı kurum ve çevrelerin kuşaklar boyunca sürmesi, hem özel hayatı hem şehir kültürünü doğrudan etkiliyor.

ANKARA MEMUR KENTİ OLARAK ŞEKİLLENİYOR

Ankara’nın “küçük şehir gibi” hissedilmesinin temelinde, devlet merkezli kentleşme modeli bulunuyor. Başkent olması sebebiyle bakanlıklar, bağlı kuruluşlar, düzenleyici ve denetleyici kurumlar, TBMM, Cumhurbaşkanlığı ve yüksek yargı organları, kentin istihdam yapısını büyük ölçüde belirliyor. Bu yapı, yıllardır aynı kurumsal havuz içinde dönen, birbirini referansla tanıyan, çoğu zaman aynı semtlerde yaşayan geniş ama birbirine sıkı bağlı bir insan ağı yaratıyor.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde, kadrolu memurların önemli bir bölümü kariyer basamaklarını Ankara merkezli planlıyor. Tayin trafiği Anadolu şehirlerine göre daha sınırlı kalıyor. “Aynı kurum – aynı semt – aynı sosyal çevre” üçgeni uzun yıllar bozulmadan devam ediyor. Yeni tanışılan kişilerin birkaç cümle içinde ortak tanıdığa bağlanma ihtimali bu nedenle ciddi biçimde artıyor. Böylece Ankara, nüfus olarak devasa; gündelik hayat algısı olarak dar bir çevre olarak deneyimleniyor.

KAMU PERSONELİ YOĞUNLUĞU SOSYAL ÇEVRELERİ DARALTIYOR

Ankara’da çalışanların önemli bir kısmı kamu kurumlarında, yarı kamusal şirketlerde ya da bu kurumlara iş yapan özel sektörde yer alıyor. Kurum içi hiyerarşiler, izin süreçleri, nöbet ve mesai düzeni, sosyal hayatın ritmini belirliyor. Akşam ve hafta sonu buluşmaları, genellikle aynı yoğunluk takvimine göre şekilleniyor ve benzer profilleri aynı mekânlarda buluşturuyor.

Bu ortak ritim, insanların aynı mekanlarda, aynı saat aralıklarında, birbirine benzeyen iş ve eğitim geçmişine sahip kişilerle karşılaşmasına yol açıyor. 

Kızılay, Tunalı, Bahçeli, Çukurambar, Ümitköy, Yıldız ve GOP hattı gibi semtler, belli meslek gruplarının gayriresmî buluşma alanlarına dönüşüyor. “Şu mekâna gidersen mutlaka tanıdığa denk gelirsin” düşüncesi, kentteki sosyal hayatı tarif eden sıradan bir cümle hâline geliyor.

ANKARA’DA MAHALLE KÜLTÜRÜ KIRILMIYOR

Resmî olarak milyonları aşan nüfuslu bir büyükşehir olsa da Ankara’da birçok semtte mahalle kültürü canlılığını koruyor. Özellikle Çankaya, Yenimahalle, Keçiören, Altındağ’ın yerleşik bölgeleri ile memur lojmanlarının yoğun olduğu alanlarda, nesiller boyunca aynı apartmanda veya sokakta yaşamış aileler bulunuyor.

Siteleşme ve kooperatif kültürü, 1980’lerden itibaren Ankara’da yaygınlaşıyor. Aynı kurum çalışanlarının kurduğu kooperatif siteleri, kurum arkadaşlığını doğrudan komşuluğa çeviriyor. Bir yandan güvenli bir sosyal çevre hissi oluşurken, öte yandan “kim kiminle nerede görüldü, kim hangi arabaya bindi” gibi gündelik takip mekanizmaları güçleniyor. Şehir fiziken büyürken, algı düzeyinde “herkesin birbirini gözetlediği küçük yer” duygusu kalıcı hâle geliyor.

SOSYAL MEDYA VE DİJİTAL GRUPLAR BİLGİYİ HIZLANDIRIYOR

Ankara pratiğinde WhatsApp grupları, Telegram kanalları, kurumsal mail listeleri ve sosyal medya, dedikodu ve bilgi akışını hızlandıran önemli araçlara dönüşmüş durumda. Aynı kurum, aynı sendika, aynı dernek, aynı hemşeri grubu ve okul veli gruplarının iç içe geçtiği dijital ağlar, bir olayın kısa sürede geniş bir havuzda duyulmasına neden oluyor.

Bir kafede çekilen fotoğraf, kısa sürede ortak bir gruba ulaşabiliyor. Kurum içi değişiklikler, atamalar, tayinler, evlilikler, ayrılıklar, çocukların okul tercihleri gibi pek çok kişisel bilgi, resmi kanallardan önce sosyal çevreler içinde dolaşıma giriyor. Böylece, büyükşehirde yaşasa da kendini “sürekli izleniyormuş” hisseden bir kitle oluşuyor; bu da Ankara’yı psikolojik olarak “herkesin birbirini tanıdığı” dar bir çevreye dönüştürüyor.

MEVZUAT ATAMA VE REFERANS AĞLARINI GÜÇLENDİRİYOR

Kamu yöneticilerinin atanma süreçleri, mevzuata bağlı olarak yürütülüyor ancak bu süreçlerde etkin olan ilişki ağları Ankara’da yoğunlaşıyor. Üst düzey bürokratlar, siyasiler ve kritik karar noktalarında çalışanların bulunduğu dar çevreler, şehirde sosyal sermayenin toplandığı merkezler hâline geliyor.

Mevzuat atama, görevlendirme ve kariyer basamaklarını belirlerken; bu süreçlerde etkili olan referans kültürü, şehirdeki ilişkileri daha da sıkılaştırıyor. “Birine sorsan mutlaka ulaşılır”, “bir telefonla öğrenilir” düşüncesi, birçok Ankaralı için pratik bir gerçeklik olarak kabul görüyor. Böyle bir ortamda, özellikle kariyer ve iş çevresinde “tamamen anonim kalma” ihtimali giderek azalıyor.

SOSYALLEŞME ALANLARI SINIRLI KALDI, HAT ÜZERİNDE YOĞUNLAŞTI

İstanbul’a kıyasla Ankara’da gece hayatı, kültür-sanat ve eğlence mekânları hem sayıca hem çeşitlilik açısından daha sınırlı. Merkezî ilçelerde açılan yeni mekânlar, kısa sürede “herkesin aynı anda denediği” yerler hâline geliyor. Bu durum, birbirini hiç tanımayan kişilerin dahi birkaç akşam içinde ortak çevre üzerinden kesişmesine zemin hazırlıyor.

Sinema, tiyatro, konser, festival, sergi ve kitap fuarları gibi etkinlikler çoğunlukla Kızılay, Tunalı, Beşevler, Bilkent, Çukurambar hattında yoğunlaşıyor. Aynı ilgi alanına sahip insanlar bu hat üzerinde tekrar tekrar karşılaşıyor. “Yine aynı yüzler, yine aynı isimler” hissi, Ankara’yı bir tür “büyük ama dar sahne” gibi gösteriyor.

ÜNİVERSİTE MEZUNLARI ANKARA’DA KALMAYI SÜRDÜRÜYOR

ODTÜ, Hacettepe, Ankara Üniversitesi, Gazi, TOBB ETÜ, Bilkent, Başkent ve diğer üniversiteler, her yıl on binlerce mezun veriyor. Bu mezunların önemli bir kısmı kamuya girmek, KPSS’ye hazırlanmak, Ankara’da özel sektöre yerleşmek veya merkezi sınavlara çalışmak için şehirde kalmaya devam ediyor.

Aynı yurt, aynı dershane, aynı fakülte, aynı KPSS veya TUS hazırlık kursu çevreleri, ilerleyen yıllarda aynı plaza, aynı bakanlık binası veya aynı semtte kesişiyor. Üniversite yıllarından kalan çevreler, iş hayatına taşınıyor. “Ankara küçükmüş, yine aynı insanlara denk geldik” cümlesi, bu jenerasyonel yığılmanın doğal sonucu olarak beliriyor.

HEMŞERİ DERNEKLERİ VE STK AĞLARI DERİNLEŞME SAĞLIYOR

Ankara’da hemen her Anadolu ilinin aktif bir hemşeri derneği, vakfı veya platformu bulunuyor. Bu yapılar, hemşeriler için sosyal ve ekonomik dayanışma alanı sağlıyor. Aynı zamanda, farklı kurumlardan insanların bu dernekler üzerinden tanışmasına, evlilikler, iş ortaklıkları ve referans zincirlerinin oluşmasına alan açıyor.

Hemşeri geceleri, burs programları, istihdam dayanışma toplantıları ve sosyal etkinlikler, aynı isimlerin farklı ortamlarda tekrar tekrar karşılaşmasını sağlıyor. Böylece Ankara’da sosyal çevreler hem daralıyor hem de derinleşiyor. Şehrin resmî büyüklüğüne karşın, gündelik hayatta nefes alan alanlar, birbirine eklemlenen küçük halkalara dönüşüyor.

ANKARA’DA HUKUK VE GÜVENLİK ÇERÇEVESİ SOSYAL HAYATI ETKİLİYOR

Türkiye’de kişisel verilerin korunmasına yönelik 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve Türk Medeni Kanunu gibi temel düzenlemeler, vatandaşların resmi verilerinin korunmasını güvence altına alıyor. Ancak Ankara pratiğinde, sosyal çevreler üzerinden yayılan sözlü bilgi ve tanıdık üzerinden bilgi alma kültürü, hukuken yasak olmasa da mahremiyet algısını zorluyor.

Bir kamu kurumunda kimin hangi birime geçtiği, hangi semte taşındığı, çocuğunu hangi okula yazdırdığı çoğu zaman resmi duyurulardan önce, ortak arkadaşlar ve iş çevresi üzerinden bilinir hâle geliyor. Hukuken suç teşkil etmeyen bu yayılma, psikolojik olarak vatandaşta “ne yapsam duyuluyor” hissini pekiştiriyor. Böylece Ankara, mevzuatla güvence altına alınmış bir veri koruma çerçevesi içinde; ama sosyal olarak herkesin birbirine değdiği, “küçük şehir” hissini hiç kaybetmeyen bir başkent olarak varlığını sürdürüyor.