Bazen bir fotoğrafa fazla yakından bakarsınız.
Bir leke görürsünüz, bir çizgi, belki anlamsız bir gölge. Birkaç adım geri çekildiğinizde ise o lekenin bir göz, o çizginin bir yüz olduğunu fark edersiniz.
Hayat da biraz böyle.
Bir günümüz kötü geçtiğinde hayatımızın kötü gittiğini düşünüyoruz. Bir insanın tek bir davranışından onun bütün karakterine karar veriyoruz. Kendimizle ilgili bir başarısızlığı alıp “Ben zaten beceremiyorum” diye bütün hikâyemizin üzerine yapıştırıyoruz.
Çünkü ayrıntılara bakmayı çok iyi biliyoruz.
Ama bütünü görmekte aynı ölçüde iyi değiliz.
Gestalt düşüncesinin çok sevdiğim bir tarafı var: Bütün, parçaların toplamından başka bir şeydir.
İlk duyduğunuzda psikoloji kitabından çıkmış bir cümle gibi geliyor. Oysa gündelik hayatın tam ortasında duruyor.
Bir evliliği düşünün.
On yılın içinde kırgınlıklar vardır, kahkahalar vardır, susulan akşamlar, birlikte geçirilen güzel günler, unutulan yıldönümleri, hastalıklar, tatiller, tartışmalar vardır. O ilişkiyi yalnızca geçen salı gecesi edilen bir kavga üzerinden anlatabilir misiniz?
Ya da bir insanı?
Bir arkadaşınızın sizi bir kez hayal kırıklığına uğratması, onunla geçirdiğiniz yılların tamamını anlatır mı?
Daha önemlisi, kendimizi neden tek bir parçamız üzerinden tarif ediyoruz?
İyi bir anne olmadığımızı düşündüğümüz bir akşam, o güne kadar verdiğimiz bütün emeği unutabiliyoruz. İşte yaptığımız bir hata, yıllardır doğru yaptığımız yüzlerce şeyin önüne geçebiliyor. Aynaya baktığımızda sevmediğimiz bir yerimiz, kendimizle ilgili bütün algımızı ele geçirebiliyor.
Bir parça, bütünü rehin alıyor.
Belki de insanın kendine yaptığı en büyük haksızlıklardan biri bu.
Üstelik yalnızca kötü parçaları büyütmüyoruz. Bazen tam tersini de yapıyoruz. Birinin bize gösterdiği tek bir güzel davranışı büyütüp görmemiz gereken bütün işaretleri görmezden gelebiliyoruz. Birkaç güzel anı, kötü giden bir ilişkinin tamamı sanabiliyoruz.
Demek ki mesele sadece “olumlu düşünmek” değil.
Mesele, doğru mesafeden bakabilmek.
Çünkü çok yakından baktığımızda ayrıntılar büyür. Çok uzaktan baktığımızda da ayrıntılar kaybolur. İnsan belki de hayatı boyunca ikisinin arasındaki o doğru mesafeyi arıyor.
Bugün yaşadığımız şeyin, hayatımızın tamamı olmadığını hatırlayacak kadar geriye çekilebilmek…
Ama yıllardır tekrar eden bir şeyi de “küçücük bir olay” diyerek geçiştirmeyecek kadar yakından bakabilmek.
Gestalt bana biraz bunu düşündürüyor:
Hayatımız tek tek günlerden oluşuyor ama hiçbir gün tek başına hayatımız değil.
İnsan hatalarından oluşuyor ama hiçbir hatası tek başına o insan değil.
İlişkiler anlardan oluşuyor ama hiçbir an tek başına o ilişkinin tamamı değil.
Belki bazı şeyleri çözmek için daha fazla düşünmeye değil, sadece birkaç adım geri çekilmeye ihtiyacımız vardır.
Çünkü bazen gözümüzün önündeki parçaya o kadar uzun süre bakarız ki, resmin kendisini unuturuz…. Başka bir yazıda, başka bir pencerede buluşmak üzere…